[SMCC] Nguoi Trung Voi Nuoc

Thứ Bảy, 28/06/2008, 02:15 (GMT+7)

100 năm sự kiện "Hà thành đầu độc" - Kỳ 5: Người trung với nước

ImageView

Xử chém một nghĩa quân  - Ảnh do nhà sử học Dương Trung Quốc sưu tầm
TT - Nghĩa trang Thanh Tước (Hà Nội). Nấm mộ người anh hùng Đặng Đình Nhân nằm 
trên triền đồi thoai thoải, trông xuống đồng quê thanh bình. Bề ngoài nấm
mộ đội Nhân cũng bình thường như bao mộ khác đang yên nghỉ ở đây, nhưng ít ai 
biết rằng sâu dưới nấm mộ đặc biệt này chỉ có mỗi thủ cấp người vì nước vong
thân.

>> Kỳ 1:  Quyết không lùi bước
>>
 Kỳ 2:  Xử chém người anh hùng
>>
 Kỳ 3:  Lễ tế sống
>>
Kỳ 4:  Cô hàng cơm dũng cảm

Thủ cấp người anh hùng

Ngồi bên nấm mộ tiền nhân, hai người cháu của ông Đặng Đình Nhân là Đặng An 
Ninh và Đặng Đình Được nay tóc đã bạc phơ, nghẹn ngào tâm sự: "Đầu bác Nhân
đã phải trải qua bốn nơi trong gần suốt thế kỷ mới được về yên nghỉ nơi này!". 
Ngày đội Nhân bị bắt, các em trai ông phải chạy lánh quân Pháp truy nã.
Nhưng bà con thân tộc và dân làng Bạch Mai vẫn nặng lòng theo sát những ngày 
cuối đời của đội Nhân. Rồi sau này, chính họ là nhân chứng sống lưu truyền
khí phách cha ông yêu nước cho cháu con đời sau ghi nhớ.

"Ta không làm loạn, mà chỉ trung với nước!"
Đội Nhân bị bắt giam đêm 27-6-1908, đến ngày 6-7-1908, hội đồng đề hình Bắc kỳ 
do viên công sứ Hà Đông người Pháp là Jules Bosc ngồi ghế chủ tọa đã tước
quân tịch và tuyên án tử hình ông cùng hai người bạn Nguyễn Trị Bình và Dương 
Bê. Tài liệu trong tàng thư Bộ thuộc địa Pháp do tiến sĩ Patrice Morlat khai
thác được có ghi rõ rằng hôm sau, đơn chống án của ba người này bị Hội đồng bảo 
hộ Pháp bác. Và án tử hình thực hiện theo luật An Nam là chém bêu đầu thực
hiện ngay trong sáng 8-7-1908. Pháp trường được vội vã dựng trong đêm ở bãi 
Gáo, cột cờ Hà Nội. Viên quan Pháp Duvillier giám sát thi hành án, còn đao
phủ là một người Việt.

Quân Pháp tính toán việc chém đầu những người này giữa Hà Nội sẽ răn đe tinh 
thần yêu nước của dân chúng, nhưng không ngờ lại làm bùng thêm nghĩa khí vì
tổ quốc. Theo ký ức của gia đình ông Ninh, buổi sáng đó rất đông người vẫn đến 
tiễn đưa các anh hùng. Trong đó có cả vợ ông Đặng Đình Nhân đang mang thai
con gái, phải bôi mặt, hóa trang thành phụ nữ khóc thuê để tránh mật thám Pháp 
theo dõi.

Đội thi hành án đã chuẩn bị sẵn xe kéo để đưa những người anh hùng ra pháp 
trường, vì nghĩ rằng họ có thể không đi được do mất tinh thần. Tuy nhiên, cả
đội Nhân, đội Bình và đội Cốc (Dương Bê) đều hiên ngang tự bước ra pháp trường. 
Quyển ba trong bộ Phan Bội Châu toàn tập và một số sử liệu khác còn kể
rằng những người yêu nước này đã mắng lại quân Pháp là kẻ cướp nước khi họ bị 
hỏi chịu hối lỗi, chịu khai để có thể được tha chết. Riêng đội Nhân khi nghe
mình bị kết tội "phiến loạn" đã khẳng khái trả lời: "Ta không làm loạn, mà chỉ 
trung với nước!".

Chém xong ba người, quân Pháp đưa thủ cấp họ về nguyên quán để bêu thị uy. Đầu 
đội Nhân bị bỏ rọ tre, treo ở cành đa cổ thụ, ngã tư Trung Hiền, cửa ngõ
đông người qua lại ở làng Bạch Mai. Nhưng trong đêm, dân làng và thân tộc đã 
cướp lại được đầu ông và bí mật đem đi chôn.

Tìm lại phần xương cốt

ImageView

Ông Đặng An Ninh thắp hương trên mộ người anh hùng Đặng Đình Nhân - Ảnh: Quốc 
Việt

100 năm đã trôi qua, người cháu Đặng An Ninh của đội Nhân vẫn rưng rưng nước 
mắt khi nhắc lời hứa của cha mình đối với anh trai đã hi sinh. Người em út
Đặng Đình Giao sau khi chạy lánh quân Pháp truy nã đã qua Anh học tiếp để có 
bằng kỹ sư và được nhập quốc tịch nước này, nhưng ông vẫn quyết trở lại Lào
để mong có ngày trả thù cho anh mình.

Mỗi năm đến ngày giỗ anh, ông Giao đều lấy tấm ảnh thủ cấp bị bêu trong rọ tre 
ra cho các con xem và căn dặn: "Mai sau, các con có điều kiện thì phải đi
tìm các phần thi hài của bác để an táng đàng hoàng". Sau đó, cha con nhà ông 
Giao đều tham gia phong trào cách mạng chống Pháp ở Lào. Ông Giao hi sinh
mất xác tại chiến trường. Năm 1954, người con Đặng An Ninh về nước, thực hiện 
lời hứa của cha.

Ngay những ngày đầu đặt chân đến Hà Nội, ông Ninh đã cố lần tìm tung tích nơi 
bác mình yên nghỉ. Các cụ già biết chuyện, kể ông nghe sau khi xử chém, phần
thân đội Nhân bị đem vùi mất tích, riêng thủ cấp được bà con cướp lại để bí mật 
chôn cất ở làng Bạch Mai. Ngay đêm đó, ông Ninh đã tìm đến Bạch Mai và
được dân làng xác nhận chuyện này, nhưng vị trí chính xác của mộ nằm ở đâu thì 
không rõ. Suốt nhiều ngày liền, ông Ninh đi dò hỏi từng người. Cuối cùng,
ông may mắn tìm được bà Đặng Thị Đức là con gái bác Đặng Đình Nhân và em họ 
Đặng Đình Được mà nay đã tuổi 86.

Bà Đức và ông Được kể ông Ninh nghe khi họ còn bé đã được người lớn cho biết 
nấm đất nhỏ như cái thúng nằm khuất dưới bụi dứa dại ngoài đồng chính là mộ
thủ cấp bác Nhân. Tuy nhiên, họ căn dặn con cháu không được thường xuyên thăm 
viếng mộ này, bởi mật thám Pháp đã phát hiện, bí mật theo dõi để truy bắt
người thân đội Nhân. Thời điểm ông Ninh về nước, Pháp tuy đã thua ở Điện Biên 
Phủ nhưng vẫn chưa rút hết quân khỏi miền Bắc và hệ thống mật thám còn hoạt
động bắt bớ, ám sát. Ông Ninh phải giữ bí mật, hóa trang thành người đi bắt cua 
để đến viếng mộ bác mình. Vài anh em bà con cũng hóa trang đi làm đồng
để có gì sẽ bảo vệ ông.

Ông Ninh vẫn nhớ như in buổi sáng đặc biệt đó. Lần đầu tiên được thắp nén nhang 
trên nấm mộ đất nhỏ bé, lạnh lẽo của bác, ông chỉ khấn được vài câu: "Bác
ơi! Cháu đã thực hiện được lời hứa với cha, với bác!". Sau đó, ông Ninh tiếp 
tục gia nhập quân ngũ, tham chiến biền biệt ở Lào. Nấm mộ đội Nhân ở quê được
bà Đức gìn giữ hương khói.

Một thời gian sau, thủ cấp người anh hùng được chuyển về nơi mộ mới ở làng 
Huỳnh Cung, Văn Điển, rồi tiếp tục cải táng sang Đa Phúc. Lần này, ông Ninh xin
nghỉ phép để về quê lo nơi yên nghỉ cho bác mình. Một lần nữa người thanh niên 
dày dạn chiến trường lại không kìm được nước mắt và ngất đi khi tận mắt
nhìn thấy di cốt còn lại của bác mình chỉ độc mỗi xương sọ trong tiểu sành.

Vài năm sau, thủ cấp người anh hùng Đặng Đình Nhân lại được chuyển về nghĩa 
trang Thanh Tước. Tiễn bác đi, ông Ninh đã khóc thề rằng: "Cháu sẽ cố gắng tìm
lại phần xương cốt của bác". Nhưng đến nay, 100 năm đã trôi qua, lời hứa đó vẫn 
chưa thể thực hiện được. Còn mái tóc ông Ninh đang ngồi bên nấm mộ người
xưa thì cũng đã bạc phơ rồi...

QUỐC VIỆT

__________________

Đến nay, nơi yên nghỉ của những người bị xử trảm trong vụ "Hà thành đầu độc" 
vẫn còn nhiều bí ẩn. Và tâm nguyện trăm năm vẫn còn...

Kỳ cuối: Bia đá tưởng nhớ

Other related posts: