[SMCC] Nghi lễ đám tang

Nghi lễ đám tang  
 
     
         

(TNTT&GT) Đám tang, tưởng là cho người chết nhưng thực ra là vì người sống. 
Chúng ta đang thực hiện những nghi lễ nào cho người đã khuất? Và thực hiện theo 
tâm thế nào? Mời bạn đọc tham gia bàn thảo cùng TNTT&GT. 
Đám tang là một nghi lễ lớn, nghi lễ cuối cùng trong đời một con người. Ở 
phương Đông, dường như nghi lễ là thứ quan trọng nhất nên mới có câu “tiên học 
lễ”. Trong những câu chửi bới rủa sả, một trong những câu độc địa nhất là “đồ 
chết đường, chết chợ” vì khi chết đường chết chợ sẽ không được hưởng nghi lễ 
đám tang một cách đầy đủ, trọn gói.

Có một câu đố là "cái gì người mua thì không dùng mà người dùng thì không mua?" 
Trả lời đó là cái vòng hoa đám tang. Đám tang là một sự kiện mà những người tổ 
chức nó để cho người đã khuất.  Trong đám tang có nhiều nghi lễ một phần để 
chứng tỏ sự kính thờ người đã khuất, một phần, theo người còn sống, để người 
đang trên đường trở về với cát bụi yên lòng.

Những nghi lễ truyền thống

Nghi lễ đám tang Việt hình như được thiết kế theo nghi thức tang lễ có gốc từ 
sách “Văn công gia lễ” của Chu Hy đời nhà Tống bên Tàu, giản lược theo “Thọ mai 
gia lễ” của Hồ Sĩ Dương đời Lê. Nghi lễ đám tang  ấy thể hiện rất rõ quan điểm 
con người là do khí âm, khí dương hòa hợp lại, con người có hồn có vía nên dù 
đã nhắm mắt xuôi tay vẫn có ảnh hưởng tốt hoặc xấu đối với những người sống. 
Đám tang  là một nghi lễ với những thủ tục quy định nghiêm ngặt, nào “Thiên 
chính tẩm” (dời ra giữa nhà), nào lắng nghe “Di ngôn” (lời trăng trối), nào 
“Gia tân y” (thay quần áo), nào “Hạ tịch” (đặt xuống chiếu trải dưới đất), nào 
“Trị quan” (chuẩn bị quan tài), nào “Nhập quan”  (đặt vào quan tài)…

Rồi trong đám tang có các lễ như Thành phục (lễ phát tang), Di quan (lễ chuyển 
cữu), lễ hạ huyệt, tế Thổ địa… Các nghi thức trong đám ma nhiều khi có ý nghĩa 
thực tế nhất định, ví dụ thủ tục Hạ tịch là đặt thi thể xuống đất cầu mong 
người đã khuất khi gặp khí âm của đất may ra sống lại; lễ Phạm hàm bỏ gạo trắng 
hay ba đồng tiền vào miệng người chết để người quá cố không còn khát vọng tầm 
thường, thù oán quấy rối người sống…

Ngày xưa, trong đám tang con cháu người thân phải ăn mặc lôi thôi, mặt mày tiều 
tụy để chứng tỏ cha mẹ chết đi con cháu trở thành kẻ mồ côi, khốn cùng... Ngày 
nay, thời đại công nghiệp, nhiều thứ cũng được châm chước; hoặc nghi lễ đám 
tang phức tạp quá nên con cháu, người thân phải phó mặc giao trọn gói cho nhà 
đám.

Buồn vui chuyến đi cuối của đời người

Trong đám tang thường có ban nhạc hiếu đến đánh trống, thổi kèn để tạo nên 
không khí cho đám. Tiếng nhạc đám tang ở miền Bắc ngoài kèn, trống còn có vài 
cây nhị rền rĩ nỉ non như tiếng khóc. Tiếng nhạc đám tang ở miền Nam có thể là 
nhạc kèn Tây chơi cả những bản trữ tình, để mua vui cho người chết, để làm cho 
không khí đám ma đỡ căng thẳng, buồn bã. Nhiều đám tang ở Sài Gòn chẳng có chút 
gì ai oán thảm sầu, thậm chí còn… vui như hội. Không còn ai lạ lẫm khi nghe 
điệu lăm-ba-đa nóng bỏng hay nhạc khúc shalala rộn ràng trỗi lên giữa các đám 
tang ấy. Có người bình luận: “Trường học không dạy học sinh ngả nón khi gặp xe 
tang thì chuyện đám ma mà tấu nhạc quán bar cũng là điều dễ hiểu”.

Trong đám tang, nhiều khi có bài điếu văn được viết công phu ca ngợi thân thế, 
sự nghiệp của người đã khuất được viết lâm ly bi thiết khiến người dự đám không 
khỏi thương tiếc, sụt sùi. Điếu văn như thể để người lương thiện ra đi thanh 
thản, để gia quyến người đã khuất dù có mất mát, đau thương cũng được an ủi, tự 
hào. Đôi khi, người ta bỗng nghĩ lúc sống, phải sống sao để lúc ra đi, vong 
linh không phải hổ thẹn khi nghe điếu văn tiễn biệt mình.

Ngày xưa, khi đã nhiều tuổi ít ai sợ chết bởi quan điểm “sống gửi thác về” là 
phổ biến, chết là được đi gặp ông bà, được “ngồi trên nóc tủ ngắm gà khỏa 
thân”. Ngày xưa, người ta coi chết là đi sang một thế giới khác, có khi còn 
sung sướng hơn. Giờ đây, đời sống khấm khá hơn có vẻ như người ta “tham sống sợ 
chết”. 

Cuộc đời là những chuyến đi. Chuyến đi cuối cùng của đời người là đi vào lòng 
đất - chuyến đi có lẽ là hoành tráng nhất, có kèn có trống tiễn đưa. Đám tang 
như một lời nhắc nhở về sự hữu hạn của đời người, để người ta đỡ tham sân si, 
để thấy “Vua Ngô băm sáu tàn vàng/Chết xuống âm phủ chẳng mang được gì”.

Dù chu đáo thế nào chăng nữa, tang gia thường bối rối nên dễ để xảy ra những sơ 
suất khiến người ta chê bai nên có câu “ma chê cưới trách”. Bởi vậy, có lẽ 
chẳng nên chê bai đám ma nhỏ hay cũng chẳng nên khen đám ma to làm gì... 

           
      Nguyễn Đoan Thư (Bạch Đằng, phường 2, Q.Tân Bình): Tôi thường thấy các 
đám tang kéo dài trong 2-3 ngày. Một số đám tang tôi thấy rất ồn ào trống kèn 
suốt ngày đêm làm phiền đến hàng xóm. Một số đám tang còn có cả pê-đê tới hát 
hò, nhảy nhót làm không khí đám tang mất đi sự nghiêm trang, trân trọng dành 
cho người đã khuất. Vài đám tang lại tổ chức hoành tráng quá mức như muốn chứng 
tỏ, phô trương sự giàu có của gia đình, sự chu đáo với người chết trong khi lúc 
người chết còn sống thì lại chẳng quan tâm chăm sóc đúng mực. 
           
      Lương Thị Thanh Thìn (Q.12, TP.HCM): Trước đây tôi thấy báo chí đưa tin 
về dịch vụ khóc mướn đám ma làm tôi hết sức bức xúc. Tôi cho rằng đây là một sự 
dối lừa cả người sống và người chết vì những giọt nước mắt ấy là những giọt 
nước mắt giả tạo, không phải là tình cảm chân thành. Vấn đề này cần sự phê phán 
thẳng thừng và bài trừ của xã hội để hoàn toàn chấm dứt. Khi về quê (Mỹ Tho) dự 
đám ma, tôi thấy gia đình có tang đem bò, gà, vịt ra giết mổ mỗi ngày để đãi cả 
làng dự đám ma. Đám ma mà tôi có cảm giác như hội cả làng, người ra kẻ vô, ăn 
uống linh đình, thịnh soạn. Đám ma kiểu này tôi thấy rất tốn kém, nhiều gia 
đình khá giả thì không sao chứ nhà nghèo thì xong đám ma coi như mắc nợ, phải 
oằn mình ra trả. 

           
      Nguyễn Thị Ngọc Điệp (525 Nguyễn Thị Định, Cát Lái, Q.2): Thông thường 
các đám tang tôi thấy kéo dài khoảng 3 ngày. Một số đám kéo dài cả tuần vì 
không chọn được ngày tốt để di quan hay chờ người thân ở phương xa về nhưng tôi 
nghĩ các đám ma nên ngắn ngày càng tốt vì đỡ tốn kém, đỡ khổ cho người thân vì 
vừa buồn đau vừa mệt mỏi vì phải lo đám sao cho chu tất, ít sai sót. Các đám 
tang theo nghi thức Công giáo tôi thấy đơn giản hơn nhiều so với đám tang nghi 
thức Phật giáo nhưng cũng khó nói vì thực ra đây là tín ngưỡng của mỗi người. 
Ngoài ra, các đám tang không nên tổ chức linh đình, phô trương mà chỉ cần đơn 
giản, đầy đủ nghi lễ là được. Nhiều đám ma người ta tụ họp thâu đêm suốt sáng, 
ăn nhậu, đánh bài rồi lời qua tiếng lại dẫn đến ẩu đả thật không hay tí nào. Về 
hình thức đám táng, tôi thấy ở quê nhiều gia đình vẫn có tập tục táng ngay 
trong vườn nhưng tôi nghĩ không nên. Khi đi đám ma thường tôi hay đi chung với 
vài người nên chúng tôi thường bàn bạc để chấp điếu ngang bằng nhau từ 50 -100 
nghìn đồng hay hơn tùy mối quan hệ với người đã chết. 

           
      Vũ Thị Phương Lan (KCN Biên Hòa 1, Đồng Nai): Ở một số khu phố tôi thấy 
có quy định các đám ma không nên trống kèn thâu đêm suốt sáng, phải nghỉ trước 
22g để khỏi ảnh hưởng đến xóm giềng. Tôi thấy đây là một quy định hay nên được 
duy trì. Ở đám ma, tôi nghĩ không nên khuyến khích việc rải vàng mã dọc đường 
khi di quan vì vừa tốn kém, vừa tạo rác đầy đường. Các đám ma nên tổ chức đơn 
giản vì tiết kiệm, không ảnh hưởng đến sức khỏe của nhiều người. Việc phục vụ 
ăn uống kéo dài nhiều ngày cho người dự đám ma rất mệt mỏi cho nhiều người, 
cũng không nên tụng kinh, khấn vái suốt đêm. Một số người cho rằng thiêu tốt 
hơn chôn về mặt ích lợi môi trường nhưng cũng cần xem xét lại không phải các lò 
thiêu nào ở nước ta cũng đảm bảo vệ sinh, khép kín và đạt chuẩn về môi trường. 
Phúng điếu bao nhiêu thì dường như đã có quy ước ngầm cả rồi nhưng ngày nay vật 
giá leo thang nên chắc tiền phúng điếu cũng không ngoại lệ.

      Minh Anh (ghi)
     


      Ý kiến 
      Nhân đọc loạt bài Trào lưu xăm mình trong giới trẻ...

      * Bố tôi cũng có một hình xăm trên bắp tay, xăm hẳn hình một chú lực sĩ 
đang gồng tay giơ nắm đấm trông rất “ngầu”. Chúng tôi lớn lên cùng với cái hình 
xăm rất “ngầu” ấy và thấy nó cũng thật hiền giống bố. Có lần tôi hỏi vì sao bố 
lại đi xăm mình, thì khá bất ngờ khi nghe ông trả lời: “Thì cũng do tuổi trẻ 
bồng bột, nhưng người ta chỉ bồng bột trong một phút đó thôi, chứ sao bồng bột 
cả đời được, bố lỡ xăm rồi nhưng vẫn sống tốt, vẫn được mẹ con tin tưởng, lâu 
dần bố cũng thấy hình xăm đó trông cũng hay và chẳng ảnh hưởng gì tới cuộc sống 
của mình”.

      Minh Hương (mhuongtr@... Com)

      * Thực ra việc đi xăm mình cũng đơn giản như đi xỏ lỗ tai, nguy cơ sức 
khỏe này kia cũng có nhưng không đến nỗi nghiêm trọng như vậy. Đó cũng là quyền 
tự do cá nhân của mỗi người. Chỉ có điều nên cân nhắc kỹ một chút vì hình xăm 
không thay đổi được.

      Anh Tuấn (Hà Nội)

      ... và Đàn ông và ngày 8.3

      * 8.3 năm nào tôi cũng xin nghỉ phép, ở trọn một ngày để “phục vụ” bà xã. 
Nào là đi đón con, tắm con, dạy con học… cho đến lau nhà, giặt đồ, rửa chén… và 
lăn vào bếp! Có năm tôi đưa bà xã và mấy đứa nhỏ đi du lịch ngắn đâu đó để ăn 
mừng ngày của “bả”. Còn những ngày bình thường, tôi cũng… hơi lười, cũng có phụ 
vợ chuyện này chuyện kia nhưng không nhiều, chỉ siêng năng trọn vẹn mỗi ngày 
8.3 thôi. Nghĩ cũng thấy bất công, bởi vậy bà xã tôi cứ cằn nhằn miết.

      Trọng Hiếu (trtrhieu@…com)

      * Mặc ai tưng bừng, hớn hở với ngày 8.3, riêng ông xã tôi vẫn hờ hững. 
Không quà, không hoa, không lăn xả phụ vợ gì cả. Nhưng nếu được chọn, tôi vẫn 
quyết định lấy anh ấy, vì hầu như cả năm, ngày nào anh ấy cũng xắn tay áo vào 
phụ giúp, đỡ đần cho vợ. Thậm chí, có những ngày chẳng phải sự kiện gì quan 
trọng anh ấy cũng âm thầm mua hoa để trên bàn làm tôi rất bất ngờ. 

      Hiền Anh (anhhien@...com)
     


Phạm Hùng

Other related posts:

  • » [SMCC] Nghi lễ đám tang - Nguyễn Khánh quốc