Nam Phi Du Ky k1

Nam phi du ký (k? 1)

Den & tr?ng


Da s? ngu?i da den ? Nam Phi d?u làm nh?ng công vi?c gi?n don nhu lao công, 
quét d?n (?nh ch?p t?i Gold Reef City - Johannesburg) - ?nh: B.NGUYÊN
TT - Nh?ng hình ?nh v? m?t châu Phi v?i nh?ng dàn voi kh?ng l?, nh?ng con tê 
giác hoang dã và nh?ng th? dân da den v?i nh?ng túp l?u c? n?m sâu trong sa
m?c... trong hình dung c?a tôi b?y lâu ch?t tan bi?n khi máy bay chao mình h? 
cánh xu?ng sân bay qu?c t? Johannesburg. M?t khung c?nh châu Âu hi?n ra gi?a
châu Phi...

Johannesburg "h?u apartheid"

Johannesburg (Joburg) - m?t th?i m?nh danh là thành ph? Vàng (eGoli) - v?n 
tráng l? nhu ngu?i ta thu?ng nói v? m?t dô th? phuong Tây gi?a châu Phi xa xôi
t? nam 1886, khi ngu?i dân l?n d?u tiên tìm ra vàng ? Witwatersrand. Joburg gi? 
dây là nh?ng tòa nhà ch?c tr?i, nh?ng dãy ph? t?p n?p ngu?i qua l?i, da
s? là ngu?i da den.

Cô Lynn Mansfield - m?t ngu?i Nam Phi da tr?ng hu?ng d?n tôi di tham Joburg - 
cho bi?t tru?c nam 1994, d?o lu?t "Khu v?c nhóm" c?a ch? d? phân bi?t ch?ng
t?c (apartheid) do ngu?i da tr?ng thi?u s? áp d?t không cho phép ngu?i da den 
d?nh cu, sinh s?ng t?i nh?ng dô th? l?n nhu Joburg, Pretoria... mà ch? du?c
sinh s?ng t?i b?n vùng d?nh cu b?n quán. H? ch? du?c vào thành ph? khi du?c c?p 
gi?y phép ho?c gi?y thông hành và làm nh?ng công vi?c th?p kém nhu h?u
phòng, lau r?a xe, thu d?n rác.

Th?m chí phuong ti?n di l?i nhu xe l?a, máy bay, xe buýt luôn treo b?ng "c?m 
ngu?i da den" ho?c l?ch s? hon là "dành riêng cho ngu?i da tr?ng". Theo cô
Lynn, dân s? ngu?i da den t?i các thành ph? l?n c?a Nam Phi tang chóng m?t, 
bình quân 5%/nam. Ch? riêng Joburg dã có 2/3 ngu?i da den tham gia các ho?t
d?ng thuong m?i, c? thành ph? Vàng này có d?n 55.000 chi?c taxi ho?t d?ng và 
g?n nhu da s? tài x? là ngu?i da den.

Cô Lynn dua tôi d?n tham quan m?t d?a di?m khá d?c bi?t: khách s?n Carlton 
hoành tráng nhung v?ng v? m?t cách l?nh lùng và du?c bao b?c b?i hàng rào thép.
Cô k?: "Dây là m?t trong nh?ng khách s?n dành cho ngu?i da tr?ng c?a Joburg, 
cách nay sáu nam nó dã b? t?n công b?i làn sóng b?o l?c c?a ngu?i da den.
Ngu?i ta cho dóng c?a vinh vi?n khách s?n này nhu m?t l?i c?nh t?nh s? tr? l?i 
c?a t? n?n phân bi?t ch?ng t?c ? m?t góc d? khác".

Ch? v?i hai màu da tr?ng và den mà tru?c dây gi?a h? là m?t kho?ng cách xa v?i 
v?i ? hai giai t?ng khác nhau (ch? nhân và nô l?), m?i dây dã có nh?ng thu
h?p dáng k?.

Tháng 10-2005, D?ng D?i h?i dân t?c Phi c?m quy?n dã quy?t d?nh do?n tuy?t v?i 
quá kh? phân bi?t ch?ng t?c khi d?t l?i tên cho th? dô Pretoria - noi sinh
s?ng c?a 2 tri?u cu dân - là Tshwane.

Quy?t d?nh này tuy mang l?i m?t s? ph?n ?ng trong c?ng d?ng ngu?i da tr?ng g?c 
Phi (ngu?i Boer), b?i cái tên Pretoria là d?t theo tên ngu?i anh hùng da
tr?ng khai phá Nam Phi tru?c s? xâm chi?m c?a th?c dân Anh.

Th? nhung da s? ngu?i Nam Phi dù tr?ng, den hay màu d?u d?ng tình, b?i theo 
ngôn ng? d?a phuong, Tshwane mang ý nghia r?t sâu s?c: cùng s?ng bên nhau.
D? xóa b? kho?ng cách gi?a tr?ng và den là di?u không don gi?n. Trong khi ngu?i 
da den ngày càng xu?t hi?n dông d?o ? Joburg thì ngu?i da tr?ng l?i chuy?n
d?n sang khu dô th? m?i Sandton g?n dó, h? xây d?ng Sandton d?p hon, tráng l? 
hon và an toàn hon Joburg.

? dó, nhu có m?t "lu?t b?t thành van", ngu?i da den vào Sandton cung ch? du?c 
làm vi?c ? nh?ng v? trí lao d?ng ph? thông, luong th?p. M?t ch? khách s?n
? Sandton nói: "S? còn r?t lâu m?i thu h?p d?n kho?ng cách gi?a c?ng d?ng da 
tr?ng và da den, b?i làm sao có th? phát tri?n nhanh m?t khi ch? có 50% ngu?i
da den du?c c?p sách d?n tru?ng?".

? khách s?n Hilton Sandton, anh chàng h?u phòng ngu?i da den r?t thích thú khi 
tôi "bo" 20 rand (ti?n Nam Phi) vì gi? h? chi?c vali. Anh cho bi?t công vi?c
c?a anh ch? du?c tr? luong kho?ng 500-600 rand/tháng (kho?ng 100 USD), hoàn 
toàn không d? s?ng n?u không có nh?ng kho?n ti?n bo c?a khách.

Soweto - tu?ng dài c?a quá kh? và hi?n t?i

Soweto là tên g?i t?t c?a "thành ph? phía tây nam" Johannesburg, v?i di?n tích 
ch? hon 150km2 nhung là noi trú thân c?a 4 tri?u ngu?i da den s?ng trong
nh?ng khu ? chu?t kh?ng l? v?i nh?ng dãy nhà tôn, ván, bìa cactông l?p x?p. 
Soweto du?c xem là tu?ng dài s?ng c?a ch? nghia phân bi?t ch?ng t?c v?i chính
sách tách r?i ngu?i da den ra kh?i c?ng d?ng da tr?ng.

B?t k? ai d?n Nam Phi cung d?u u?c mu?n m?t l?n d?n Soweto, vì nó không ch? là 
noi sinh ra và l?n lên c?a c?u t?ng th?ng da den d?u tiên c?a Nam Phi Nelson
Mandela, mà còn du?c xem là trung tâm ph?n kháng và n?i d?y c?a ngu?i da den 
vào nam 1976, d?n du?ng cho s? cáo chung c?a ch? nghia phân bi?t ch?ng t?c
? d?t nu?c này vào nam 1994. Nam ngoái, ngu?i da den ? Soweto dã t? ch?c tr?ng 
th? k? ni?m 100 nam hình thành thành ph?.

Tsotsi, b? phim c?a d?o di?n Nam Phi Gavin Hood nói v? n?n phân bi?t ch?ng t?c 
v?a do?t gi?i Oscar phim nu?c ngoài hay nh?t, dã l?y b?i c?nh c?a thành ph?
Soweto. N?m chìm trong m?t thung lung h?p, Soweto hi?n ra trong m?t tôi gi?a 
bu?i trua nhu khu ? chu?t kh?ng l? ? Q.4, Q.8 c?a TP.HCM ngày nào.

Hàng doàn xe buýt mini chuyên ch? ngu?i da den di ra di vào th?t náo nhi?t. 
Trên nh?ng th?m c? d?c theo qu?c l?, ngu?i da den nghèo kh? buôn gánh bán bung,
th?m chí n?m k?nh ra d?t mà ng?. Theo cô Lynn, các bang d?ng t?i ác ngu?i da 
den d?u ch?n Soweto làm noi ?n náu và h?u nhu không ngu?i da tr?ng nào dám
d?t chân d?n Soweto khi màn dêm buông xu?ng.

Khi ? Johannesburg, m?t viên ch?c nói v?i tôi r?ng Soweto v?n t?n t?i nhu m?t 
tu?ng dài không ch? trong quá kh? mà c? ? hi?n t?i. Cho d?n hôm nay, c?nh
sát v?n chua có bài toán gi?i quy?t v?n d? xã h?i ? Soweto, b?i trong g?n 4 
tri?u dân da den thì có d?n g?n 1 tri?u là không ph?i dân Nam Phi, h? t? 
Mozambique,
Zimbabwe, Botswana, Namibia, th?m chí t? Congo, Angola... kéo t?i "mi?n d?t 
h?a" tìm co h?i muu sinh. C?nh sát g?n nhu bó tay vì h? d?u... den nhu nhau
và nói cùng th? ngôn ng? b? t?c Zulu, Sotho, Tswana, Xhoxa... có c?i r? kéo dài 
t? trung d?n nam châu Phi t? hàng tram nam qua!

Chính ph? trung uong nhi?u nam qua dã d?u tu xây d?ng khá nhi?u công trình nhu 
tru?ng h?c, b?nh vi?n, công s?, nhà c?a... ? Soweto. Th?m chí có c? nh?ng
tour du l?ch di sâu vào tìm hi?u cu?c s?ng c?a Soweto, th? nhung t? n?n, t?i ác 
v?n là di?m nh?c nh?i l?n c?a c?ng d?ng da den noi dây.


Nh?ng hình ?nh thân thi?n ngày càng xu?t hi?n nhi?u trên du?ng ph? Nam Phi: 
nh?ng gia dình m? tr?ng - con den (?nh ch?p t?i Seal Island - Cape Town) - ?nh:
Binh Nguyên
Tr?i Nam Phi dang vào mùa thu khá l?nh, trên du?ng ph? xu?t hi?n nhi?u ngu?i da 
den phóng nh?ng chi?c Mercedes, BMW... m?i cáu lao vun vút. Th?i "h?u 
apartheid",
d?i s?ng ngu?i dân da den b?n x? - chi?m d?n 77% trong t?ng s? 44 tri?u dân - 
dã du?c nâng lên rõ r?t. K? t? sau nam 1994, u?c tính thu nh?p c?a ngu?i
da den tang d?n 30%.

GDP bình quân c?a ngu?i dân Nam Phi là 11.000 USD/ngu?i/nam, song da s? ngu?i 
da den ch? ? m?c 1.100 USD/ngu?i/nam. Nhung dó dã là cu?c d?i d?i l?n lao
d?i v?i ngu?i dân Nam Phi da den. Báo chí dã gi?i thi?u m?t s? doanh nhân da 
den thành d?t, có ngu?i du?c g?i là tri?u phú.

Nh?ng ngày ? Nam Phi, tôi thích nh?t hình ?nh nh?ng bu?i chi?u dây dó trên 
du?ng ph? xu?t hi?n nh?ng c?p v? ch?ng den - tr?ng tay trong tay r?t tình t?
hay nh?ng bà m? da tr?ng dang d? dành, cham sóc nh?ng d?a con da den. Dó là 
hình ?nh c?a Nam Phi hôm nay và ngày mai...

Nh?c d?n l?c d?a den mà không nói d?n r?ng thì th?t là m?t thi?u sót nhu có ai 
dó dã nói r?ng: "D?n châu Phi mà không di r?ng là chua t?i châu Phi. D?n
r?ng châu Phi mà không vào r?ng Nam Phi là chua hi?u châu Phi...".

M?t chuy?n thám hi?m hoang dã gi?a muông thú r?ng châu Phi th?t thú v? và còn 
hon th? n?a...

BINH NGUYÊN

Other related posts: