[SMCC] Mieng Ngon Ha Noi 18
- From: "Nguyen Khanh Quoc" <khanhquoc78@xxxxxxxxx>
- To: "SMCC" <smcc@xxxxxxxxxxxxx>, "chu thu ha" <chuthuha76@xxxxxxxxx>, <thienan2000@xxxxxxxxx>, "Ha center" <minhhacenter@xxxxxxxxx>, "Thanh Tu" <chocolategirl1980@xxxxxxxxx>, "Thanh Phong" <phonghaiquan@xxxxxxxxx>
- Date: Wed, 31 Dec 2008 10:07:10 +0700
MIẾNG NGON HÀ NỘI
TRƯỚC KHI NGỪNG BÚT
Kỳ lạ đến thế là cùng, Hà Nội ạ!
Có phải đấy là thành kiến không? Có phải đấy là
óc
thiên vị yêu nên tốt, ghét nên xấu hay không? Hay
đó chỉ là kết quả của một sự mê hoặc làm cho
người
ta mất cả sự công bình trong phê phán? Thôi thì
thế nào cũng được đi: ta mê, ừ thì ta chịu tiếng
ta mê; ta lầm, ừ thì ta chịu tiếng ta lầm, nhưng
không ai có thể bắt ta nghĩ trái điều này: Hà
Nội....ngon.. quá xá! Hà Nội ngon không mãi chỉ
ngon về những miếng ngon đặc biệt, nhưng ngon từ
cách ăn uống ngon đi, ngon từ cách rao hàng quà
ngon xuống, ngon từ cách trình bày ngon tới, ngon
từ cách thái miếng thịt, chia miếng bánh ngon lui.
Làm cái kiếp văn nhân, lắm lúc rầu muốn chết. Một
người đẹp soi vào gương có thể bằng lòng nhan sắc
của mình. Một bà từ mẫu có thể tự mãn vì thấy
mình
hoàn thành nhiệm vụ. Riêng có người viết văn là
không bao giờ được vừa ý - vì vừa ý làm sao được
khi mà trong óc mình sôi nổi bao nhiêu ý nghĩ
hay,
bao nhiêu hình ảnh đẹp, mà làm cách nào đi nữa
cũng không thể phô diễn được hết cả ra cho người
ta cùng cảm thấy?
Ấy đấy, cái kẻ nói về miếng ngon Hà Nội đây cũng
vậy. Ngồi một mình trong buồng lạnh một đêm khuya
êm ả, đóng hết cả cửa lại để cho các tiếng động
của phố phường không lọt được đến tai mình, rồi
cố
vận dụng tim óc ra để diễn lại một tiếng rao quả
như hát, mà không thể nào diễn lại được, thử hỏi
còn có gì chán chường hơn? Không biết bao nhiêu
hương vị, màu sắc không biết bao nhiêu thanh âm,
ý
nghĩa rộn ràng ở trong óc tôi như những con ong
bé
nhỏ “tập quán” và tôi không còn biết nói gì về
miếng ngon Hà Nội nữa.
Phở, quà bún, chả cá, thịt cầy... bấy nhiêu thứ
đã
đủ tượng trưng cho miếng ngon Hà Nội chưa? Bảo là
đủ tôi thiết nghĩ thế tức không phải là ca tụng
miếng ngon Hà Nội, mà trái lại, là nói xấu miếng
ngon Hà Nội vậy.
Miếng ngon của Hà Nội có phải đâu là mấy thứ đó
mà
thôi, Hà Nội ngon là ngon từ cái dưa, quả cà,
trách mắm; Hà Nội ngon là ngon từ bát canh hoa lý
nấu suông, mấy cái trứng cáy chưng lên ăn với gạo
mễ trì hay đĩa rau muống xào có gia thêm một chút
mắm tôm, Hà Nội ngon là ngon từ miếng cá thu kho
với nước mía ăn với gạo tám thơm vào đầu đông,
mấy
bìa đậu sống ở Phú Thụy chấm với mắm tôm chanh ớt
vào một ngày oi bức hay một chén sấu dầm nhắm
nhót
một ngày đìu hiu vào cuối thu.
Ôi là miếng ngon Hà Nội! Cái ngon thiên hình vạn
trạng làm cho người ta cảm thấy say sưa cuộc sống
còn; cái ngon làm cho người ta thương mến nước
non, thương mến từ cái cây, ngọn cỏ thương đi,
thương mến từ con cá, miếng thịt của đồng bào mà
thương lại; cái ngon làm cho người ta tự bắt buộc
phải quý hóa từ mấy lá thìa là, cải cúc, từ một
xóc cua đồng, từ mấy ngọn húng láng của những
người nơi thôn ổ đã chăm chút trồng nên.
Thực vậy, ăn một bữa cháo ám mà thiếu thìa là,
cải
cúc thì còn ra trò gì? Thưởng thức một bữa mắm
tôm
chua, mà về gia vị không tìm được mấy cánh lá bạc
hà hay một chút rau thơm, nhất định không thể nào
toàn bích. Cũng vậy, người nội trợ muốn làm ăn
khéo tay đến mấy đi nữa, mà canh dưa nấu lạc
thiếu
rau diếp và mùi tô điểm, hay ăn cuốn mà không có
giấm cái, thang mà không có mắm tôm, thì cũng
không thể làm cho ta mãn nguyện.
Cái ngon của Hà Nội thật là phiền toái mà kiểu
cách. Người vợ thương chồng muốn làm nên một
miếng
ăn ngon, thực quả đã công phu; nhưng công phu,
vất
vả đến chừng nào đi nữa mà thấy chồng sung sướng
thì cũng đã thấy được đền bù đầy đủ lắm rồi...
Huống chi, nhiều lúc, miếng ăn ngon lại còn trói
buộc tinh thần người ta lại với nhau, tưởng như
không có cách gì khả dĩ chia lìa được...
Này này, người lãng tử! Có bao giờ anh đã bỏ quên
người bạn đầu gối tay ấp mà đi theo tiếng gọi của
tình yêu lãng mạn chưa? Ôi, sao mà những ngày đầu
tiên sống chung với gái ở khách sạn trên đỉnh núi
ngoài bờ biển, mơ mộng và thần tiên thế? Rượu
khai
vị uống dưới gốc một cây phượng vĩ; cơm thì bữa
trưa là Tàu, bữa tối là Tây; nước thì là cam vắt,
là “sếnh”, là sữa tươi, là súc cù là, là nước
thơm... Sướng quá rồi còn gì! Nhưng thử hỏi sướng
như thế được độ bao nhiêu lâu nhỉ?
Một buổi kia, thân thể anh cũng mỏi mệt như linh
hồn anh, anh tự nhiên thấy nhớ đến một bát canh
rau sắng do tự tay vợ nấu, một đĩa chè kho vợ
quấy, một con chim ngói nhồi cốm nấm hương, và
thịt thăn do vợ hầm. Những món ăn đó có những
liên
hệ tinh thần bí mật và tế nhị nối ta với gia
đình,
làm cho ta không thể nào quên được. Đi xa, có khi
nhớ mà se sắt cả lòng, ăn uống mất cả ngon vì
buồn
dâng lên nghẹn họng. Ta tương tư tất cả những
miếng ngon Hà Nội đã chiếm lòng ta. Một ngọn gió
thay chiều, một trận mưa xanh lạnh, một con chim
hót, một cánh hoa rơi, một câu hát của người
thiếu
phụ ru con trên võng... đều nhắc nhở ta nhớ đến
một thời trên, một miếng ngon đặc biệt của Hà Nội
mến yêu.
Hỡi ai là khách xa nhà, một chiều đìu hiu, đương
gió nồm mà chuyển ra gió heo may, hỏi có nhớ đến
những buổi quây quần vợ vợ, con con ở dưới bóng
đèn, bên một mâm cơm có món giả cầy, hay một bát
hẩu lốn nghi ngút khói, hoặc một đĩa cá kho khế
(hay kho củ cải) ăn với rau diếp thái nhỏ tăn như
sợi chỉ?
Trông thấy thu về, ta nhớ đến người vợ bé nhỏ xào
cốm bên cạnh một cái lò than kêu lách tách. Ta
nhớ
đến ngô rang khi thấy gió lạnh đìu hiu; ta nhớ
đến
một bát rươi nấu với niễng vào những ngày ẩm thấp
nặng nề, tức bực muốn mưa mà không mưa được; ta
nhớ đến bát canh rau cần ngọt xớt nấu với tôm
Thanh khi thấy lá rụng đầu thu; thấy mưa ngâu, ta
nhớ đến sấu dầm và ta nhớ đến cá rô đầm Sét mỗi
khi thấy mùa sen trở lại.
Ôi nhớ biết mấy, cảm bao nhiêu! Tả làm sao được
những cảm giác nhẹ nhàng và tế nhị của những buổi
sáng Chủ nhật lên chợ Đồng Xuân, ta đi vào khu
hàng quà, cách dãy hàng cây, hàng cá mươi mười
lăm
bước? Thật quả là “trên thì trời, dưới thì hàng
quà”, ông ạ. Phải tới đó một hai lần rồi, người
ta
mới có thể có một “khái niệm tổng quát” về miếng
ngon Hà Nội và thấu hiểu rằng miếng ngon liên kết
các giai cấp xã hội với nhau chặt chẽ đến chừng
nào. Tà áo màu tươi bay cạnh bộ com lê xám; vai
áo
tứ thân phai màu sát với cái khăn quàng bằng nỉ
màu vàng lợt. Người ta ngồi ở trên những cái ghế
dài, thưởng thức các miếng ngon Hà Nội, vui vẻ
như
anh em ruột thịt trong một nhà, người này thấy
món
nọ ngon thì mách người kia, người kia thấy thức
kia kém thì bảo cho người nọ. Hết thảy đều vui vẻ
tươi cười. Và trông thấy những cái miệng nhai dẻo
quẹo, những con mắt như cười, những nét mặt nở
nang, tươi thắm ở trên những hàng quà tinh khiết
đó, người ta cảm giác thấy đời ít nhất cũng có
một
cái gì ý vị.
Tôi đã từng biết những người trong suốt một tuần
chỉ chờ đợi một buổi sáng Chủ nhật để dắt vợ, dắt
con lên thưởng thức miếng ngon Hà Nội qui tụ ở
dãy
hàng quà chợ Đồng Xuân.
Mùi bún chả thơm, mùi nem nướng ngậy, mùi chả cá
hơi tanh nhưng bùi làm khoan khoái khứu giác ta,
trong khi thị giác ta được thỏa thuê với những
đĩa
đậu rán vàng óng ánh, những đĩa giò trắng cứ mịn
đi, những ngọn rau muống chẻ nhỏ xanh muôn muốt,
xen với tía tô hung hung vàng, những bát bung rực
rỡ như gấm dệt, những bát bún riêu nghi ngút khói
“chưa nuốt đến môi đã trôi đến cổ” rồi... Tất cả
những miếng ngon đó tạo ra một không khí phong
nhã
làm cho ta mường tượng đến những buổi họp văn
nghệ, anh em cùng nhau thông cảm những bức vẽ đẹp
những áng thơ hay, những tác phẩm văn chương cao
quý.
Hơn thế nữa, những tác phẩm văn nghệ chỉ làm cho
ta thỏa mãn được về tinh thần, chớ miếng ngon thì
có thể làm cho ta thỏa mãn cả ngũ quan và cho ta
thấy có lúc tự nhiên muốn chắt chiu sự sống và
cảm
thấy là sống, chỉ sống thôi, dù có khổ nữa cũng
là
quý lắm rồi.
Thật, không gì cảm động hơn là trông thấy một cô
gái bé ngồi ăn mẹt bún không muốn bỏ phí một sợi,
húp từ một chút nước búng, hay một bà buôn bán,
đặt tay nải xuống ở bên mình, gọi chả Sài Gòn,
nhặt từng mảnh vụn của chả để ăn kèm với bún và
chấm đẫm giấm ớt cho mát ruột.
Những ai lâu ngày mới được ăn một bữa miến lươn,
mà gặp được hàng miến lươn ngon, có khi không
muốn
bỏ phí cả đến lá rau răm dính bát; xáo vịt mà làm
khéo, có khi ăn thấy ngọt hơn đường; nhưng cháo
vịt, miến gà, muốn ăn cho thực “sướng thần khẩu”
phải tìm ăn cho được ở quán “bà Béo đeo tạp dề”
cũng như cháo sườn ngon, ngoại trừ bà Còng ngồi ở
đầu dãy, đối diện hàng chim, không thể ăn đâu
khác
nữa.
Ít lâu về sau này, món quà cơm nắm ăn với chả
không còn thấy ở trên chợ nữa, nhưng thỉnh thoảng
ở ngoài đường, người ta vẫn còn thấy một đôi bà
gánh rong đi bán. Trưa mùa thu, trời hiu hiu gió,
nằm ngủ ở trên võng dậy, uống một tuần trà rồi
gọi
một hàng cơm nắm vào ăn, mình cũng thấy là lạ
miệng. Cơm gạo tám nắm thật mịn, “xắt khúc” bằng
một con dao thật bén, bày lên một cái đĩa trắng
tinh, mà gắp từng miếng một nhởn nha chấm với
nước
mắm Ô Long: không, ta phải thành thật nhận đó là
một miếng ngon quái lạ. Hàng ngày, ai lại không
ăn
cơm, dù là ăn cơm với chả? Nhưng cũng thì là cơm,
cơm nắm bán rong lại có một hương vị lạ lùng, mát
mẻ làm sao, khiến cho người ăn thấy trơn tru cả
cuống họng; nhất là cơm ấy lại chấm với nước mắm
ấy, thật là cả một bài thơ tiết tấu vừa làm vui
vẻ
khẩu cái, lại vừa làm đẹp cả thị giác của người
ta
nữa. Trông thấy miếng cơm nắm trắng bong, mịn cứ
lì đi, chấm vào trong một chén nước mắm vàng sẫm
một màu quỳ, người ăn có cảm giác như “ăn hương,
ăn hoa” vào bụng. Miếng chả ăn lúc đó dẫu làm
bằng
thịt heo, cũng cứ vẫn là một thứ gì thanh tao,
cao
quý hẳn đi; nhưng nhã hơn mà cũng lạ miệng là món
“mọc” ăn điểm vào cơm nắm.
Đó là một món ăn tựa như giò, mà lại cũng tựa như
ruốc viên, trong có bì, ăn sậm sựt và điểm một
chút nước rất thanh, ngọt mà thơm thoang thoảng
chớ không sắt lại như nước thịt bò viên hay nước
lèo bánh xếp.
Hà Nội còn bao nhiêu thứ quà ngon lành mà rẻ như
thế, làm cho người ta chỉ nhắc đến cũng đã bắt
thèm rồi?
Tôi nhớ đến miến lươn vàng, thơm phưng phức mà
bùi, ăn vào, sợi miến cứ quánh lấy nhau; tôi nhớ
đến thời kỳ làm báo “Vịt Đực”, buổi sáng thu, ăn
chả cốm nóng hôi hổi ở hàng Bông Thợ Nhuộm.
Quái lạ là cái miếng ngon! Mỗi thứ nhắc lại cho
ta
một kỷ niệm vui hay buồn, mỗi thứ nhắc lại cho ta
một thời kỳ đã qua đi không trở lại.
Miếng ngon Hà Nội nhiều biết bao nhiêu! Yêu miếng
ngon Hà Nội nhiều biết chừng nào!
Có ai đã từng yêu tha thiết, yêu mãnh liệt, hẳn
đã
thấy có khi ở bên cạnh người yêu, ta cảm thấy xa
xăm rằng người yêu của ta cũng như một trái cây
quý ăn vào vừa ngát, vừa ngon. Ta thèm thuồng, ao
ước, nhưng nhiều khi cái ngon ấy đánh lừa ta và
đem lại cho ta một dư vị cay cay, đắng đắng...
Duy chỉ có miếng ngon Hà Nội là không đánh lừa ai
cả. Miếng ngon Hà Nội bao giờ cũng trung thành,
êm
ái, miếng ngon Hà Nội bao giờ chiếm được lòng ta
như một người vợ hiền chiếm được lòng chồng. Có
thể rằng có những buổi mây chiều gió sớm, người
đàn ông theo tiếng gọi giang hồ cố hữu, lơ là với
mối yêu đương trong một thời gian, nhưng phút sa
ngã qua đi, quay về với gia đình, người đàn ông
chỉ càng thấy mối tình cũ càng thêm quý hóa.
“Trắng da là đĩ, anh ơi,
Đen da là vợ ở đời với anh"
...
“Trắng da là tại phấn dồi,
Đen da là tại em ngồi chợ trưa".
Miếng ngon của Hà Nội cũng thế, cũng trầm lặng
như
vậy và cũng tiết ra một hương thơm như vậy. Hương
thơm đó ngạt ngào, quyến luyến như một lời tâm sự
của người xưa để lại cho người sau, như một lời
ân
ái của tình nhân để lại cho tình nhân, như một
lời
tâm sự của một người anh yêu mến gởi cho cô em
gái. Bao giờ phai lạt được những niềm yêu thương
ấy? Bao giờ “ăn Bắc” lại không có nghĩa là ăn
ngon?
Ta mơ ước một ngày đất nước thanh bình, toàn dân
sát cánh với nhau ăn mừng Đại Nhật bằng một bữa
tiệc vĩ đại có đủ hết cả những miếng ngon Hà Nội.
(Bắt đầu viết tại Hà Nội mùa thu năm 1952, sửa
chữa và viết thêm tại Sài Gòn năm 1956, 1958,
1959).
Other related posts:
- » [SMCC] Mieng Ngon Ha Noi 18 - Nguyen Khanh Quoc