[SMCC] Luat Tuc Nui Rung Ky 3

Luật tục núi rừng - Kỳ 3: Rắc rối táng tục  
     

 
     
      Nghi lễ hiến tế để linh hồn các con vật theo người chết về thế giới bên 
kia - Ảnh: Đ.T.N 

Trong các nghi thức chôn cất người chết của các tộc người Chăm ở Bình Thuận, 
người Mạ, Cơ Ho, Chu Ru ở Lâm Đồng tồn tại nhiều hủ tục làm khánh kiệt nhiều 
gia đình...

      Mời nghe đọc bài 


Ông Bố Xuân Hổ đã có trên 30 năm nghiên cứu văn hóa Chăm với nhiều đề tài được 
Hội văn nghệ dân gian Việt Nam đánh giá cao. Ông cho biết, ngày xưa một đám ma 
của người Chăm theo đạo Bà La Môn có thể kéo dài đến nửa tháng. Người Chăm theo 
đạo Bà Ni kết thúc một đám ma khi đã ăn hết 2-3 con trâu... Dĩ nhiên chỉ những 
gia đình giàu có mới có thể làm ma cho cha mẹ mình như thế. Ngày nay, đám ma 
của người Chăm vẫn kéo dài nhiều ngày. Quan niệm của người Chăm cổ là làm đám 
tang càng lớn là càng báo hiếu cha mẹ. Cũng theo nhà nhiên cứu Hổ, ngày nay 
trong đời sống văn hóa của đồng bào Chăm vẫn còn nhiều hủ tục, thậm chí có 
những hủ tục đã bị lãng quên thì lại được tái hiện. Chẳng hạn mới hỏa táng 
xong, mới chỉ nghỉ một ngày là lại cất rạp ngoài đồng làm lễ cúng tạ làng. 

Việc tang cần 18 thầy cúng!

Hiện nay tỷ lệ nghèo trong đồng bào Chăm vẫn còn thuộc diện cao. Hầu như nhà 
nào cũng phải có sự trợ vốn của ngân hàng khi vào mùa vụ. Nhiều nhà không có 
tiền trả ngân hàng khi đáo hạn phải vay nóng tư thương ở ngoài với lãi suất 
cao. Đến vụ thu hoạch, chưa kịp phơi lúa thì chủ nợ đã đến sân phơi chờ lấy lúa 
nợ. Tiến sĩ y khoa Miêu Tiểu Chông, người Chăm đầu tiên có bằng tiến sĩ y khoa 
mà Báo Thanh Niên từng đề cập, không giấu được nỗi băn khoăn, trăn trở về cuộc 
sống của đồng bào. Theo anh nói, thay đổi một tập quán không dễ chút nào. Hiện 
nay Bệnh viện đa khoa khu vực bắc Bình Thuận nằm ở thị trấn Chợ Lầu trang bị 
khá đầy đủ thiết bị y khoa hiện đại, nhưng nhiều người vẫn tin vào các thầy 
cúng tế khi gia đình có người bệnh.

Phan Hiệp là một xã dù nhỏ nhưng được đánh giá là có trình độ dân trí khá cao 
của tỉnh Bình Thuận khi có đến hàng chục thạc sĩ, bác sĩ, hàng trăm giáo viên, 
kỹ sư. Nhưng ở đây vẫn có một đám cúng kéo dài 3 ngày tại một gia đình trí thức 
khi trong nhà có người thân bị bệnh nặng. Ông Hắc Phú - Phó chủ tịch UB MTTQ 
huyện Bắc Bình - kể: Một đám thiêu (người Chăm theo đạo Bà La Môn khi chết là 
hỏa táng) phải cần từ 16-18 thầy cúng và hàng trăm người giúp việc. Nhiều sản 
vật làm lễ cúng xong lại bỏ đi. Mỗi đám như thế tốn kém vài chục triệu đồng. 

     
      Một lễ cúng của người Chăm - Ảnh Q.H
     
Ngày trước, ở xã Phan Hiệp mỗi khi có người chết đều phải lên rừng chặt cây về 
làm rạp ngoài đồng phục vụ lễ thiêu. Phải mất nhiều năm trời, với sự vận động 
của các trí thức Chăm, việc này mới được dỡ bỏ thay vào đó là dùng rạp sắt làm 
sẵn.

Chia của cho người chết

Người Mạ (Lâm Đồng) cho rằng người chết sẽ sống ở 5 tầng địa ngục, và nơi đây 
họ cũng cần phải ăn, mặc, ở, đi lại, giải trí, vui chơi, tang ma... Do vậy 
người chết phải có tất cả những gì mà người sống vốn có. Từ đó, trong người Mạ, 
Cơ Ho, Chu Ru xuất hiện tục chia của cho người chết.

Cách đây không lâu, tại Lâm Hà (Lâm Đồng) có một ngôi mộ bị đào xới. Đó là nơi 
chôn cất một người Cơ Ho, được gia đình xác nhận là đã mất của cải chôn theo, 
gồm: vàng, tố, chóe, cồng chiêng... Không chỉ tố, chóe, ghè, vòng cườm, vòng 
đồng, nhẫn, khố, váy, nong, nia, ná, gùi... ngày nay người Mạ, Cơ Ho, Chu Ru 
còn chôn theo người chết cả xe máy, tivi, cassette... Cách để thể hiện lòng 
tiếc thương của dòng tộc và buôn làng là tặng quà cho người chết (quà càng có 
giá trị thì tình thương càng lớn). 

Ngoài ra còn tục giết trâu, bò, dê, gà, heo... để linh hồn chúng đi theo người 
chết về thế giới bên kia. Nếu người Cơ Ho ở Di Linh (Lâm Đồng) đâm một con trâu 
khi có người chết và đâm một con trâu nữa trong lễ bỏ mả, thì người Chu Ru ở 
Đơn Dương, người Mạ ở Bảo Lâm và Cát Tiên (Lâm Đồng) sẽ đâm từng con một cho 
đến hết đàn trâu để làm của cải cho người chết (vì họ quan niệm người chết lúc 
còn sống đã nuôi đàn trâu này).

      Theo nhà nghiên cứu Bố Xuân Hổ, lễ nghi tín ngưỡng của đồng bào Chăm được 
chia thành hai vế: lễ nghi tuyệt đối và lễ nghi từng thời kỳ. Lễ nghi tuyệt đối 
như đám cưới, đám ma là không thể bỏ được. Lễ nghi từng thời kỳ là tùy theo mỗi 
giai đoạn của xã hội, cái nào xét thấy không còn phù hợp thì có thể loại bỏ, 
bởi nó không phải là bản sắc, vì thế không cần lưu giữ. Muốn phát huy bản sắc 
văn hóa dân tộc cần phải hiểu nó có ý nghĩa gì. Nếu nó là một giá trị văn hóa 
nhất thiết phải gìn giữ và phát huy, nếu không thuộc phạm trù văn hóa thì không 
cần thiết phải gìn giữ. 


Quế Hà - Đinh Thị Nga

JPEG image

JPEG image

JPEG image

Other related posts: