[SMCC] Luat Tuc Nui Rung Ky 2

Luật tục núi rừng - Kỳ 2: Nước mắt đàn ông  
     

 
     
      Nghi lễ bắt chồng của người Cơ Ho (Lâm Đồng) - Ảnh: Đ.T.N 

Từ bao đời nay, nhiều tộc người ở Tây Nguyên vẫn sống theo chế độ mẫu hệ. Khi 
vợ chết, chàng rể bị đuổi về nhà cha mẹ...

         Nghe đọc bài 


Các “chiêu thức bắt chồng” 

Theo truyền thống, người Chu Ru ở Đơn Dương thường “ép” các cậu bé 14-15 tuổi 
phải lấy vợ. “Chàng” nào đã “lọt vào mắt xanh” của hai họ, và đám hỏi đã diễn 
ra nhiều lần, gia đình khuyên giải thuyết phục, thúc ép mà vẫn không đồng ý, 
thì nhà gái sử dụng luật tục để... “bắt chồng”. Nhà gái bí mật lập một đoàn 
người gồm toàn những ông cậu lực lưỡng, bà dì to khỏe, bất ngờ ập đến nhà trai 
vào lúc 12 giờ đêm và lôi chàng về. Chàng trai cũng đã chuẩn bị sẵn lực lượng, 
khi cậu la lên là cả bạn bè, dòng họ kéo đến nhà gái, tất cả cùng cố sức tìm 
cách làm gãy giường cưới - không được dùng gậy, dao, búa, mà chỉ được nhún nhảy 
- nếu giường gãy, chàng trai được “thoát thân” trở về, nếu giường không gãy 
chàng trai buộc phải... làm chồng. Già làng JơLâng Ja Nich nói: “Từ cổ chí kim, 
không ai có thể làm gãy cái giường bằng gỗ cà chí do chính tay người Chu Ru 
đóng!”.

Hiện nay, việc ép các chàng trai làm chồng vẫn diễn ra, nhưng dưới một hình 
thức tế nhị hơn, “dân chủ” hơn: khi chàng trai không đồng ý, nhà gái “tung 
chưởng”... kiên trì. Họ tổ chức đám hỏi từ 5 lần đến 10 lần, 20 lần hoặc kéo 
dài đến bao giờ chàng trai đồng ý... mới thôi. Nghĩa là: mỗi một lần đám hỏi, 
nhà gái mang theo gạo, dây cườm và vài con gà. Nếu nhà trai có bao nhiêu người, 
nhà gái mang chừng đó sớp gạo và chừng đó dây cườm bỏ trong sớp gạo. Nếu chàng 
trai chưa đồng ý thì nhà gái cứ bỏ gạo và dây cườm lại rồi ra về. Khi chàng 
“gật đầu”, hai họ sẽ đổ gạo vào nấu cơm, cắt tiết gà nhờ thần linh chứng giám, 
để chàng trai “hết đường chối cãi”.

Đám cưới của cô LiNa lấy anh Ha Giỏi ở xã Đạ Long đã diễn ra sau cơn sóng gió 
do Giỏi đang học lớp 10. Giỏi đã phải “tâm phục, khẩu phục”... khi gia đình cậu 
nhận của nhà gái một nửa gùi sợi cườm đủ loại (100-200 ngàn đồng/sợi, có sợi 
cườm bằng hổ phách quý lên đến 1 triệu đồng), 2 chiếc chiêng mẹ (trị giá bằng 
16 con bò), 3 chiếc Stố (trị giá bằng 30 con bò), một gùi đầy tô, chén cổ (có 
cái trị giá 1 chỉ vàng) và 3 con bò.

Một “chiêu thức” đang được các cô gái Cơ Ho ở xã Đạ Long (Đam Rông) áp dụng, ấy 
là đến nhà chàng trai mình yêu, làm tất cả mọi việc, từ lên rẫy chọc lỗ tỉa 
hạt, chặt củi, gùi nước... thể hiện “đức chăm làm” trên mức bình thường, với 
mục đích duy nhất là: lay động “trái tim băng giá” của chàng trai. Thương con 
gái, nhiều bà mẹ cũng đến nhà trai bẻ bắp, gặt lúa nhằm thúc ép nhanh “tiến độ 
của dự án treo”, khiến chàng trai “không trốn được”. Cuộc tình của cô DơngGun 
LaMour và anh Ksã HaKalas đã “đơm hoa, kết trái” cũng nhờ vào chiêu thức trên 
của hai họ.

Thân phận chàng rể 

Trong dân gian có câu: “đàn ông đi ở rể như chó nằm gầm chạn”. Câu nói đó cũng 
có phần đúng khi đề cập đến thân phận chàng rể trong chế độ mẫu hệ: Nếu nhà 
trai nào thách cưới quá cao, khi chàng rể về nhà vợ mà không giỏi giang, tháo 
vát, lại yếu đuối bi lụy sẽ bị các bà dì nhiếc móc, các ông cậu khinh bỉ. Công 
việc chính dành cho người đàn ông có vợ là làm nhà, chặt cây to. Mà bây giờ hầu 
hết các gia đình đã có nhà, còn nếu đụng cây to hay phá rừng làm nương rẫy chắc 
chắn sẽ bị kiểm lâm “tóm cổ”. Thế là, từ ngày này sang tháng khác, phần đông 
các đức ông chồng cứ ở nhà địu con, để vợ đi hái rau, lấy măng, kiếm củi theo 
cái cách mà từ đời trước để lại.

Nỗi đau của các đức ông chồng Cơ Ho bị nhân lên gấp trăm lần khi bị đuổi về nhà 
bố mẹ đẻ. Nhiều người đã phải bật khóc khi vợ chết. Bởi vì theo luật tục - vợ 
chết, thì người chồng sẽ bị chị vợ (hoặc em vợ) bắt làm chồng. Nên ở Đam Rông, 
có một bà dì đã “bắt” thằng cháu rể (vợ chết) kém mình tới... 17 tuổi làm 
chồng, mà điều đó theo luật tục thì “không có gì phải bàn cãi”.

Khi đặt bút viết bài này, tôi vẫn bị ám ảnh bởi giọt nước mắt đã cố nén chặt 
của anh TuPrông Doanh - 38 tuổi, người Chu Ru ở Đơn Dương. Anh đã đưa vợ chạy 
chữa khắp nơi bởi căn bệnh nan y, nhưng cuối cùng vẫn không thoát khỏi tiếng 
gọi của Giàng. Ngày vợ mất, anh phải làm thịt một con trâu thết đãi dân làng. 
Một năm sau, lại làm thịt một con trâu nữa cho lễ xây mộ, theo đúng lệ làng đã 
đặt ra. Sau lễ xây mộ, dòng họ nhà gái họp lại để thực hiện tục “đuổi con rể về 
nhà gốc”. Mọi lý lẽ đều bị bác bỏ, mặc dù vợ chồng anh đã xây nhà, ra ở riêng 
với 2 đứa con trai, cháu lớn đang học lớp 8, cháu nhỏ đang học lớp 5. TuProng 
Doanh nghẹn ngào: “Vì quá thương con nên tôi và dòng họ nhà tôi đã hết lời năn 
nỉ cho tôi được ở lại nuôi con, nhưng bên họ ngoại quyết giữ luật cũ. Cuối cùng 
bố con tôi phải chia lìa, tôi sức dài vai rộng thế này lại không được nuôi con, 
trong khi bà ngoại quá già yếu lại quyết giành lấy gánh nặng nuôi dạy con tôi”. 
Chính vì vậy, hai đứa con anh không những mồ côi mẹ, mà còn mất cả cha...

(Còn tiếp)

Đinh Thị Nga

JPEG image

JPEG image

Other related posts: