[SMCC] Loi hay y dep 14/3/2009

Những thứ tốt nhất trong cuộc đời lại ở gần chúng ta nhất: Hơi thở trong lỗ 
mũi, ánh sáng trong đôi mắt, bông hoa ở dưới chân, nhiệm vụ đang trên tay, và 
con đường chính trực ngay trước mặt. Vậy thì, đừng hái sao trên trời, nhưng cứ 
làm những công việc bình thường của đời sống khi chúng đến, và biết rằng, nhiệm 
vụ hàng ngày và thức ăn hàng ngày là những điều ngọt ngào nhất của cuộc sống. 
Nguyễn Minh Hiển dịch

.

The best things in life are nearest: Breath in your nostrils, light in your 
eyes, flowers at your feet, duties at your hand, the path of right just before 
you. Then do not grasp at the stars, but do life’s plain, common work as it 
comes, certain that daily duties and daily bread are the sweetest things in 
life. 

Robert Louis Stevenson



Sinh trưởng của tri thức

Chào các bạn,

Nhan đề đầu tiên mình dùng cho bài này là Trưởng thành của tri thức. Viết một 
tí mới thấy là “trưởng thành” chưa đủ nghĩa, mà phải là “sinh trưởng.” Ta không 
thể “trưởng” nếu ta không “sinh”. Sống mà như là “tử” thì không thể “trưởng” 
được (Dù là có trưởng tử  . Nhưng trưởng tử không sinh, thì cũng chỉ là tử 
trương có sình  ). Vì vậy, phải đổi nhan đề lại là Sinh trưởng của tri thức. 
Trưởng thành thực sự có nghĩa là sinh và trưởng. Nhưng, đâu là căn bản của sinh 
trưởng?

Chúng ta hãy cùng quan sát một cây chuối con  trong vườn. Làm thế nào để cây 
chuối này lớn mạnh được, các bạn? Trước hết ta thấy, gốc rễ phải bám chặt vào 
đất. Thứ hai, thường xuyên phải có nước. Thứ ba, cây chuối phải hấp thụ được 
nước. Và thứ tư, cây chuối không ngừng lớn, không ngừng thay đổi—mỗi ngày cao 
to một tí, nhìn khác đi một tí.

1. Điều đầu tiên ta cần quan tâm cho sinh trưởng của chính ta là ta có bám rễ 
chặt vào mặt đất không, và mặt đất của ta thực sự là gì. Vậy, mặt đất của bạn 
là gì? Là tình yêu cho gia đình? Tình yêu cho quê hương? Tình yêu cho đồng bào? 
Tình yêu cho nhân loại? Tình yêu cho Chúa? Tình yêu cho Phật? Lý tưởng thành 
chính trị gia lỗi lạc? Doanh nhân đại tài? Giáo viên tận tụy? Nghệ sĩ xuất 
chúng?

Dù cho đó là gì thì bạn cũng phải biết nó là gì. Ta không thể sống được nếu ta 
không biết đâu mà bám rễ. Rễ tầm gửi cũng được, miễn là phải bám rễ để sống, 
phải không các bạn. Bạn cứ hỏi lòng và tự chọn cho mình một mảnh đất để bám rễ. 
Thế giới này, vũ trụ này, đời sống này, thực là rông rãi vô biên. Tha hồ lựa 
chọn. 

• Nhưng có một chỗ bạn sẽ không chọn được—Đó là tự bám rễ vào chính mình. Chẳng 
có cây nào sống nhờ tự bám rễ vào nó cả. Mình không thể là mục tiêu duy nhất 
cho đời sống của mình. Đời sống không vận hành như thế. Sống là sống cho điều 
gì đó ngoài mình. Nếu mình muốn cho mình giỏi, mình khỏe, mình thành công, đó 
không phải vì cho mình, mà vì mình phải như thế thì mới giúp cho người khác, 
cho gia đình, cho xã hội được. Có nghĩa là ta phát triển chính ta, để ta phục 
vụ cuộc đời. 

Nhưng nếu tôi không bằng lòng con đường đó, và tôi chỉ muốn phát triển tôi để 
phục vụ tôi mà thôi, thì sao? Thì đâu có sao. Bạn cứ thử đi. Sau chỉ vài năm 
bạn sẽ thấy bạn càng ngày càng đi xuống, và các bạn bè thì càng ngày càng đi 
lên. Thử nghiệm để chứng minh cũng là việc tốt. Sau khi chính mình thử nghiệm, 
bạn có thể giảng dạy lại cho người khác một cách tự tin hơn. 



2. Căn bản thứ hai cho sinh trưởng là dưỡng chất. Đâu phải bất cứ loại nước nào 
cũng tốt cho cây chuối, phải không các bạn? Nếu cây chuối bé xíu dễ thương của 
ta mà trồng bên bờ Thị Vải, ngay bên miệng cống của Vedan, không chết thì nhất 
định cũng èo ọt. Sống sao nổi ! 

Vậy thì, dưỡng chất của bạn là gì ? Nếu bạn chưa phải nằm nhà thương, tiếp 
dưỡng chất bằng mấy ống tiêm đâm thẳng vào mạch máu, thì bạn phải tự lựa chọn 
dưỡng chất hằng ngày cho mình. Chẳng ai làm được việc đó cho bạn cả. Mình chỉ 
có thể nhắc bạn là thế giới này có sáng có tối, có chính có tà. Sáng tối chính 
tà lại là quan điểm cá nhân, cho nên bạn cũng phải tự xác định chính tà cho 
bạn. Chẳng ai làm được việc đó cho bạn cả. Điều quan trọng là đừng nghĩ rằng ai 
cũng như nhau, ý kiến của đại gia nào cũng quý như nhau—Donald Trump và Kenneth 
Blanchard là hai trường phái rất khác nhau. Quý hay không là tùy theo tâm của 
mình thuộc trường phái nào.

Một điều khác nữa là “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”. Rất khó cho bạn sống 
tích cực khi tất cả bạn bè mà bạn sống chung cả ngày toàn là người tiêu cực. Ta 
không thể xem thường ảnh hưởng của bạn bè và những người ta gần gũi hằng ngày. 
Nếu bạn có một người bạn tiêu cực, thì nên biết được điều đó, và mang đến cho 
bạn mình ý tưởng tích cực mỗi ngày, thay vì để bạn mình làm mình tiêu cực theo. 

3. Điều căn bản thứ ba là ta phải hấp thụ được dưỡng chất. Có thực phẩm trước 
mắt mà ta không ăn hay không hấp thụ được thì cũng như không. Mình đã gặp những 
người cả 20 năm không thay đổi được 1 mm — 20 năm trước và 20 năm sau, đầu óc 
cũng chỉ nhỏ xíu bằng đó và con tim cũng chỉ nhỏ xíu bằng đó. Thật là lạ lùng! 
Như vậy làm sao có thể gọi là sống, là trưởng thành được ? Einstein nói, “Phát 
triển tri thức nên bắt đầu lúc ta mới ra đời và chỉ chấm dứt khi ta chết.” 
Goethe nói, “Người không tiến tức là lùi.”

(Khi nói đến “phát triển tri thức” mình nói đến “phát triển tri thức”, chứ 
không nói chuyện bằng cấp nhé các bạn. Dĩ nhiên là mảnh bằng cũng là bằng chứng 
phần nào cho cố gắng của ta. Nhưng ai cũng biết bằng cấp và tri thức khác nhau 
như ảnh bát cơm trên bảng quảng cáo và bát cơm bạn đang ăn, phải không?)

Nhưng làm sao để ta có thể hấp thụ dưỡng chất tốt? Đây là nói đến phương pháp 
học. Làm thế nào để học, nếu không phải là học một biết mười, thì ít ra cũng 
học một biết một, thay vì học một biết một phần mười ? Mỗi người chúng ta có 
một cách học riêng. Bạn phải tự tìm cách học tốt nhất cho bạn. Nhưng để mình 
chia sẻ kinh nghiệm riêng với các bạn nhé. Ta có thể học được rất nhanh và rất 
nhiều, nếu ta thực sự tin rằng bất cứ người nào, bất cứ điều gì ta gặp trong 
ngày, đều có thể là thầy của ta. Trong vòng 20 năm nay, chưa bao giờ mình gặp 
một người nào, kể cả các người lao động nghèo khổ hay các em bé 3, 4 tuổi, mà 
mình lại không học được một hai điều gì đó. Cả một thế giới lớn là vô số vô 
biên các vị thầy. Mình biết được điều đó hay không mà thôi.


Mình nhấn mạnh chữ “thực sự” bên trên để nói rằng đó là một lòng tin chắc chắn 
trong lòng, chứ không phải đầu môi chót lưỡi. Làm thế nào để ta có được lòng 
tin đó? Thưa, bạn chỉ phải bỏ một tí thời giờ thử nghiệm thôi. Một ngày nào đó, 
bước ra đường và quyết tâm tìm được cái gì đó để học từ bất kỳ người nào mình 
gặp—cô cashier trong chợ, người bạn cùng lớp, người lao công trong trường—và từ 
bất kỳ điều gì mình thấy—nắng mai ấm áp, bụi hoa cúc bên đường, đàn chim câu 
trên nóc phố. Chỉ cần bạn muốn học thì sẽ học được. Lúc đã thử nghiệm rồi, bạn 
sẽ có lòng tin thực sự. Và từ từ, bạn sẽ ngạc nhiên là vận tốc hấp thụ tri thức 
của bạn tăng lên bằng 3, bằng 4, nếu không bằng 10. Thế giới này có vô số thầy 
cho ta học, điều quan trọng là ta có đủ khiêm tốn để làm học trò không.

4. Điều căn bản thứ tư là ta phải phát triển, phải lớn lên, phải thay đổi. Đây 
chỉ là hậu quả của 3 điều trước, và là bằng chứng của sinh trưởng. Nếu ta không 
thấy ta thay đổi gì cả trong vài năm, xét lại xem ta đang sinh hay tử. Sống thì 
bắt buộc phải có thay đổi. Sinh trưởng là thay đổi. Kỹ thuật mới, kiến thức 
mới, ta hấp thụ hằng ngày. Nhưng quan trọng hơn cả là thái độ và tư duy. Nếu 
bạn là người luôn luôn “giữ vững lập trường” thì rất dễ gặp nguy cơ là đầu óc 
và con tim đã thành khối đá lập phương. 

Mình không nói là các bạn không nên quyết tâm. Nếu không quyết tâm thì ta cứ 
xìu xìu ển ển trong mọi việc, chẳng làm gì ra hồn cả. Nhưng dù là có quyết tâm 
giữ vững lập trường, thì quyết tâm đó chỉ nên đến tối đa là 99%, để 1% lại cho 
ta thay đổi lập trường khi nên làm. Ngay cả kẻ tử thù ta quyết tâm chiến đấu 
đến cùng, cũng có thể đột nhiên gõ cửa mời ta nói chuyện hòa bình. Lúc đó là 
lúc phải dùng 1% để dành. Cuộc đời là một dòng sông và ta là con cá bơi lội 
trong dòng sông đó. Nếu không uyển chuyển để thay đổi với dòng nước, ta có thể 
như cục đá giữa dòng. Lũ lớn thì các chú cá vẫn bơi theo lũ, nhưng cục đá thì 
không biết bị đẩy mất tự lúc nào.

Một điều quan trọng khác trong tư duy là thành kiến—người Mỹ thì thiếu ga lăng, 
người Hồi giáo thì hay đánh nhau, người In-đô thì ăn nói bừa bãi, v.v… Các loại 
kết luận này (và mỗi người chúng ta có thể có cả trăm kết luận như thế) chính 
là rác rến làm nghẽn lối hấp thụ dưỡng chất của ta. Đây là cái mà ta gọi là 
“chấp” hay “vô minh” hay “thiếu ánh sáng”. Nếu ta không giảm chúng xuống đến 
zero thì ta không thể thay đổi, sinh trưởng gì được. 

Tóm lại, phát triển tri thức của con người không khác với phát triển cỏ cây. Ta 
cần bám rễ, cần dưỡng chất, cần hấp thụ dưỡng chất, và cần thay đổi. Sống là 
chuyển hóa. Không còn chuyển hóa nghĩa là chết. Và chuyển hóa thì cần tự do của 
tâm thức—một tâm thức uyển chuyển, mở rộng, không đông đá, không rác rến, không 
giam hãm trong nhà tù tăm tối. Ngày nào ta không còn thấy điều gì mới mẻ nữa, 
không thấy điều gì phải học nữa, không thấy mình phải xét lại thái độ và tư duy 
của mình nữa, ngày đó ta nên đưa tay lên mặt, dùng hết sức bình sinh, bẹo vào 
má, để thử xem ta còn sống, hay đã thành hương hồn lưu lạc.

Chúc các bạn một ngày vui vẻ.

Mến

Hoàn



Tran Ba Thien
tranbathien@xxxxxxxxx

GIF image

Other related posts:

  • » [SMCC] Loi hay y dep 14/3/2009 - Tran Ba Thien