[SMCC] Khi song Cai mim cuoi

Khi sông Cái m?m cu?i

Nguy?n Anh Tu?n
D?c tru?ng ca "Sông Cái M?m Cu?i" c?a Nguy?n Nguyên B?y

 
M?t chi?u mua phùn gió b?c, tôi qua c?u Long Biên, d?ng xe ng?m nhìn dòng sông 
H?ng tro c?n. Dây là dòng sông d? l?ng phù sa mà bi?t bao nhà tho, nhà van, 
nh?c si, ho? si, nhà di?n ?nh. dã tìm th?y ngu?n c?m h?ng ngh? thu?t vô t?n và 
mãnh li?t c?a mình! Và tôi b?ng nghi d?n cái D? án "Thành ph? Sông H?ng"- m?t 
công cu?c ch?nh trang l?i dê di?u sông H?ng l?n nh?t trong l?ch s? k? t? khi Hà 
N?i và châu th? sông H?ng có dê ngan lu; và ít ai bi?t du?c r?ng: D? án dó l?i 
xu?t phát t? tình yêu sông H?ng và ý tu?ng c?a m?t ho? si- ho? si Vu Van Tho.

Nhung D? án này khi tri?n khai, v?i nhi?u nhà khoa h?c có luong tâm thì l?i n?i 
c?m khá nhi?u v?n d? h? tr?ng. Nhà s? h?c Lê Van Lan dã lên ti?ng c?nh báo: D? 
án trên"không hi?u vô tình hay là h?u tình.v? m?t l?ch s?, van hoá g?n li?n v?i 
Th? dô Hà N?i thì ch?ng th?y ai d? c?p d?n!" T? hon, nhu GS Lê Van Lan dã v?ch 
ra: D? án còn d?nh "c?y" m?t khu dô th? Hàn Qu?c vào, " nhu th? khác nào dánh 
m?t mình và Hà N?i s? không còn n?a!" Và ông dã d?t câu h?i h? nhi?u ngu?i: " 
Hôm nay dây,chúng ta d?u bi?t nu?c sông H?ng dang d?n b? c?n ki?t, thì l?ch s? 
sông H?ng,là c?i ngu?n c?a nhi?u dòng d?i li?u có b? c?n theo?  Trách nhi?m này 
th? h? c?a chúng ta có ph?i tr? l?i tru?c l?ch s? hay không? "(Dòng ch?y sông 
H?ng s? v? dâu?- VN Tr? ).Trong nh?ng ý nghi miên man nhu th?, tôi dã nh? d?n 
tru?ng ca "Sông Cái m?m cu?i" c?a nhà tho Nguy?n Nguyên B?y - m?t ngu?i Hà N?i 
dau dáu nh? thuong Hà N?i dang s?ng xa Hà N?i hàng ngàn cây s?.

1. Không ph?i ng?u nhiên mà NNB dùng tru?ng ca "Sông Cái M?m Cu?i" d? k?t cho 
ph?n tho "Kinh thành C? tích"*. Và trong th? gi?i c?a Kinh thành C? tích, Sông 
Cái duong nhiên cung ph?i là con sông C? tích! 

Qu? là dòng sông Cái, hay sông M? mang trong nó và hai bên b? bi?t bao huy?n 
tích say d?m lòng ngu?i, bao linh khí c?a thiên th?n và nhân th?n hi?n hi?n 
trong các thành hoàng làng, bao chi?n tích c?a nh?ng con ngu?i chinh ph?c Châu 
th? và ch? ng? h? tinh, m?c tinh, thu?ng lu?ng,cá s?u, cùng s? tu?ng tu?ng c?a 
ngu?i dân châu th? v? s?c m?nh ma quái c?a dòng sông qua Th?y T?, Long Vuong, 
Hà Bá, B?ch Xà, và dôi khi còn l?p d?n th? các l?c lu?ng siêu nhiên ?y ? bên 
sông d? mong kìm b?t con gi?n d? kh?ng khi?p c?a nu?c lu! V?i tiêu d? SÔNG 
CÁI., nhà tho NNB d?t ng?t m? ra tru?c ngu?i d?c cái th? gi?i tinh th?n, cái h? 
th?ng thi li?u quen thu?c c?a anh - thông qua m?t dòng sông mà nh?ng ai t?ng 
mang huy?t m?ch sông M? c?a m?y ngàn nam nu?c Vi?t trong ngu?i, mang n?i ni?m 
cha ông v?n c? l?i không th?y lòng rung rung.? Dó là dòng sông mà nhà tho Võ 
Van Tr?c quê g?c ? mi?n Trung, khi xuôi bè t? mi?n Phong Châu d?t T? v? mi?n 
d?t bãi dã có m?t c?m giác th?t d?c bi?t, ông k? l?i:"c?m giác mình dang l?n 
theo d?u chân ông cha di v? phuong Dông ánh sáng", và ông dã say sua th?t lên: 
" Dây là con sông quê chung cho t?t c? dòng gi?ng L?c Vi?t!" ( Thu?ng ngu?n và 
Châu th?- T?p bút ký, Nxb Thanh niên, 2003)

Nhung dây l?i là SÔNG CÁI M?M CU?I ! Sao l?i M?m Cu?i? Trong ký ?c c?a nhi?u 
ngu?i dân châu th? B?c B? v?n còn in d?m hình ?nh nh?ng ngôi nhà d? s?p, t?ng 
c?m làng xóm trôi d?t, nh?ng g?c c? th? b?t g?c cu?n di trong con xoáy lu, 
nh?ng bàn tay ph? n? con tr? ch?i v?i trong dòng nu?c d?c ng?u g?m réo.Ti?ng 
tr?ng ngu liên thúc h?i h?, nh?ng ng?n du?c d? r?ng r?c t?ng do?n sông, ngu?i 
dân châu th? m? hôi chan nu?c m?t n?m tay nhau l?y thân mình làm b?c tu?ng ch?n 
sóng. D?ng lúa ru?ng màu b? cu?p tr?ng tru?c nh?ng c?p m?t uá l? dau d?n xót 
xa. R?i ký ?c kinh hoàng c?a m?t th?i: ti?ng tr?ng ngu liên, ti?ng k?ng canh 
dê, ti?ng quát tháo c?a tu?n dinh, c?nh nh?n nháo nhu ong v? t? lúc m?t quãng 
dê nào dó b? v?;kèm theo dó là cái cu?c s?ng dói rách co hàn d?n tuy?t v?ng và 
b? áp b?c d?ntàn nh?n c?a ngu?i dân châu th? B?c B?. Dòng sông tác gi? hình 
dung nó M?m Cu?icung là dòng sông mà v? ?y viên thông t?n Vi?n Vi?n Dông Bác c? 
Pháp Pierre Gourudã nh?n d?nh g?n 100 nam tru?c: "là con sông ch? y?u c?a châu 
th? B?c K?; chínhnó dã t?o ra châu th? b?ng phù sa và chính nó luôn luôn de do? 
châu th? khitràn ng?p. Sông H?ng ch?y qua châu th? nhu m?t k? xa l? dáng s? ch? 
không ph?i nhu m?t nguòi c?ng s? h?u ích; dó là do s? hung d? và nh?ng tr?n l?t 
l?n c?a nó." (Ngu?i nông dân châu th? B?c K?- Nghiênc?u d?a lý nhân van. B?n 
d?ch t? ti?ng Pháp, Nxb Tr?, 2003- tr.68)

Th? sao Sông Cái M?m cu?i? Ch?ng ph?i chính tác gi? trong tru?ng ca không ch? 
m?t l?n ph?i miêu t? n?i lo s? c?a dân khi "Sông Cái nu?c to xuôi v? xuôi r?t 
v?i" dó sao? Tác gi? choi ch?, hay có ?n ý gì, ho?c dánh l?a ngu?i d?c?

Phác qua nh?ngmiêu t? trên d? th?y r?ng: khi d?t tên cho b?n tru?ng ca này (nhà 
tho g?i nó nhu v?y ) là SÔNG CÁI M?M CU?I, NNB dã vô tình d?t ra m?t th? thách 
r?t l?n d?i v?i b?n linh c?a m?t nhà tho. Anh d?ng lên m?t b? phóng c?a thi 
li?u & thi c?m cho b?n tru?ng ca trên n?n lâu dài ký ?c bi tráng v? Sông M?, và 
t? dây,li?u anh có th? duong n?i v?i s?c ám ?nh ghê g?m c?a ký ?c m?t Dân t?c? 
Anh vi?t v? ngu?i Cha dã khu?t d? song hành, dang d?i, hòa l?n v?i ký ?c tràn 
d?y v? Sông M? dã tr? thành bi?u tu?ng c?a hành trình Dân t?c, li?u anh có th? 
vu?t qua - ít nh?t là v?i nh?ng gì anh dã d?t du?c su?t ch?ng du?ng c?a "Kinh 
thành C? tích", và có th? dem l?i di?u gì m?i m? cho dòng sông tru?ng ca Vi?t 
hi?n d?i? V?i quan ni?m mang tính tuyên ngôn v? tho nhu sau, anh có làm ngu?i 
d?c anh ph?i th?t v?ng khi ti?p c?n v?i b?n tru?ng ca hi?m hoi c?a "Núi Tho" 
anh: ". Tho cao quí nhu tên g?i c?a nó. S? cao quí th?n linh. S? cao quí b?t 
t?. S? cao quí v?n ch? trao cho nh?ng con ngu?i có d?y d? tình yêu và ngh? l?c 
gieo tr?ng và thu ho?ch nó. Sinh ra d?t tr?i bèn sinh ra b?/ Có b? tr?i bèn 
sinh sông/ Ch?ng d? bu?n sông tr?i bèn sinh cá/ Gi?n lu tr?i bèn sinh r?ng/ Có 
r?ng tr?i bèn sinh c?/ Sinh c? tr?i bèn sinh voi/ Lúa tr?i ngu?i du?ng thành 
lúa nu?c/ Sinh ra lúa ngu?i sinh ra nhà/ Sinh ra nhà ngu?i sinh ra thuy?n/ Sinh 
ra thuy?n ngu?i cao h?ng sinh tho/ Thuy?n tho ch? d?y trang tho." 
(nguyennguyenbay.com)

S? di tôi trích do?n này c?a NNB, là vì ? dó cung g?i d?n c? ch?ng du?ng d?y 
hi?m nguy b?t tr?c c?a cu dân Vi?t c? di t? núi cao xu?ng d?ng b?ng theo phù sa 
c?a dòng sông Cái - hình tu?ng tho quan tr?ng và xuyên su?t ? tru?ng ca. Khi 
nhà tho nói v? "Lúa Tr?i, Lúa Ma, Lúa Nu?c, Thuy?n d?c m?c", có th? anh không 
c?n bi?t t?i nh?ng kh?o c?u t? thu t?ch c?, song du?ng nhu có m?t ngu?n c?m 
h?ng "th?n linh" may m?n h? tr? khi?n anh có th? bi?n chúng thành thi li?u ch?a 
d?ng thông di?p m?i m? d? gia nh?p vào cu?c d?i l?n lao c?a Dòng Sông M? mà 
trên dó "Thuy?n tho ch? d?y trang tho." 

Có di?u lúc này trên Thuy?n tho - con thuy?n S? ph?n, ph?i chang nhà tho m?c áo 
d?i l? truy?n th?ng trang tr?ng d?c s? kh?n cha anh bên dòng sông huy?n tho?i 
m? m?t suong, khói ?. Nh?ng l?i kh?n b?ng tho c?a "Tru?ng ca L? T? Cha Ông 
tru?c th?mNam M?i" này có di?u d?c bi?t: dó ch? là nh?ng l?i nói thu?ng ngày, 
m?c m?c chân c?m, giãi bày v?i m?t d?i tu?ng c? th?, trong dó c?m xúc du?c ghìm 
nén, và du?i s? ch?ng giám c?a dòng sông anh linh chúng b?ng mang m?t s?c thái 
th?t khác l?- v?a là d?i thu?ng du?c ch?t l?c, g?n gui thân thuong vô h?n, l?i 
v?a mang ý nghia bi?u tu?ng v? s? s?ng Tu?n hoàn, nhân qu? theo tri?t lý Ph?t 
giáo.B?i chúng xu?t phát t? tâm th? c?a ngu?i tho "M?t nhìn dâu cung th?y M? 
Nuong/ Xanh mu?t c? tri?n dê sông Cái".B?i dây cung là noi "Truong Chi hát l?i 
giã b?n" quen thu?c (T? h?a tu?i tho), noi mà anh dã nhi?u l?n"Bay lên non c? 
tích bái tình/ Th?n d?y trai làng tr?ng lúa/ Nuong d?y thôn n? t?m tang", noi 
có nh?ng con ngu?i "Xác thân hóa th? thành dê/ Ngan cu?ng th?y t?c/ Linh thiêng 
non T?n tình v?." (Bái tình), noi mà Thánh Tho h? Cao tru?c khi hòa máu vào 
sông dã "nghiêng h?n xin dòng sông Cái/ Cho thân xác Quát tr? v? sông"d? "M? 
sông ôm Quát vào lòng"(Thánh Tho). 

Nh?ng l?i d?c "s? tho" khi k? l? chân ch?t khi ng?t ngào dân ca, khi tr?m bu?n 
ngh?n ngào khi r?n r?i bi hùng, d? t?i khi h?n vong tràn ng?p, "Sông h?n b?t 
d?u sôi/ Khí h?n b?t d?u thang", h?n thiêng sông núi và bi?t bao ki?p ph?n 
ngu?i t?ng hóa thân vào Sông Cái - trong dó có cha anh gi? ch?t hi?n c? v? 
trong tho anh v?i dáng v? c?a các nhiên th?n hùng vi, "chói lói" - lúc dó "Sông 
cái m?m cu?i" dã bay lên, ùa ng?p c?m xúc bi tráng vào lòng ngu?i d?c cho ta 
th?y nó "dích th?c là m?t tráng ca"- nhu nhà di?n ?nh lão thành ngu?i d?t C?ng 
Dào Tr?ng Khánh dã nh?n xét m?t cách chí lý! (vandanviet.net) *

2. "Sông Cái" dã tr? thành m?t hình tu?ng ngh? thu?t v?a c? th? v?a khái quát 
ch?y su?t khúc tráng ca, th?p thoáng ?n hi?n nh?ng khuôn m?t ngu?i thân yêu c?a 
nhà tho, nh?ng k? ni?m dau dáu su?t d?i ngu?i và xu?t hi?n trong nhi?u c?nh ng? 
dan xen th?c ?o. Chúng ta hãy ti?p xúc tr?c ti?p v?i van b?n tru?ng ca. 

Do?n m? d?u, hãy hình dung là m?t tru?ng do?n phim êm ? nhu lá c? m?t, nhu gió 
ban mai, nhu sóng lan nhè nh? gi?a sông trang miêu t? dòng sông d? l?ng l?, 
trên n?n ti?ng dàn b?u thánh thót, nhà tho ch?m rãi và trang nghiêm - y nhu 
"Sông m? lòng trang nghiêm", tru?c h?t là k? l?i cho ngu?i v? nghe chuy?n mình 
b?t d?u hành l? b?ng nh?ng d?ng tác kính c?n nh? nhàng ra sao:

Anh th? tro b?i cha vào sông
Xin mát m? h?n
H?n cu?i trong nu?c
Anh hái nh?ng lá c? m?t
Th? xu?ng sông làm thuy?n

Cung b?t d?u t? dây là s? giao c?m thiêng liêng c?a ngu?i tho - ngu?i con có 
hi?u d?i v?i H?n, và anh không che d?u r?ng n?i nh?t huong c?a mình t?i d? 
"Thuong nh? lòa tròng"; có di?u, bên nh?ng lá c? m?t thi v? và nh?ng th? d?t kè 
dê m?c m?c ngàn d?i cùng "ti?n cha v? c?c l?c", dù nu?c m?t nh?t nhòa, nhà tho 
cung c?m th?y:

Anh nghe thoáng m?t tri?n gió ngát
Sông Cái m?mcu?i
T?ng dàn c? m?t chèo khua.

Nhu v?y là, âm hu?ng chính, ch? d? chính c?a b?n tru?ng ca dã du?c xác d?nh 
ngay t? d?u qua nh?ng hình ?nh Th?t - M?ng dan xen xu?t phát t? tâm tu?ng và 
du?c th?c t?i ch?ng nghi?m dó. Và nó c?n thi?t d? d?n sang "tru?ng do?n phim" 
ti?p theo, phát tri?n tr?n v?n ch? d?, làm tròn âm hu?ng chính. Do?n này hoàn 
toàn là h?i tu?ng- nhung d?c bi?t là nó ch?ng trong trí tu?ng tu?ng cùng u?c 
nguy?n cu?i cùng c?a ngu?i cha khi ông dã "g?n d?t xa tr?i" và dang tìm cách 
truy?n l?i nh?ng "công án" d?i mình cho d?a cháu n?i tho d?i.: 

Áp th?p gió mua c? xí
Quân h?n ng?p tr?i nu?c l?a
Chi?n thuy?n ph? kín sôngtrang
Cha thiêm thi?p n?m nghe bão n?i
Qua l?i k? c?a th?ng cháun?i.

Trong tho ca xua nay, hi?m có ch? nào miêu t? th?m thía rung d?ng nhu do?n này 
v? s? giao thoa tâm h?n, s? liên k?t tâm linh gi?a hai th? h? ông - cháu:

Anh nhu th?y n? môi cha n?m?ng
Bay sang môi con anh d? chót mo h?
Thành ròn cu?i khanh khách
Anh linh c?m tr?i dang g?n gang t?c
Trong bu?c chân cha
Và d?t trong m?t cha
Tham tham hun hút
Anh nhu nghe âm thanh g?i n?c
Con anh quì áp m?t ông
Hai ông cháu thì th?m
Di?u sau này anh m?i bi?t
Ông cho cháu n?t n? cu?i
Tru?c khi ra b?n dò sông Cái
Ru sông tan bão n?ng hoa.

Có l?, ph?i b?ng th? pháp c?a m?t lo?i di?n ?nh siêu th?c nhu trên m?i có th? 
di?n t? n?i,di?n t? h?t s? linh thiêng trong gi? phút T? bi?t Sinh ly dó, cùng 
n?i dau qu?n th?t c?a ngu?i con gi? phút "âm duong hai cõi". Cái hình ?nh th?t 
tho m?ng "Hoa t?ng cánh se khô" trên môi ngu?i ông bay sang môi cháu, và cái 
hình ?nh d?y k?ch tính "Hai ông cháu thì th?m/ Di?u sau này anh m?i bi?t" dã 
làm n?n cho s?c n?ng c?a m?y câu tho vu?t ra kh?is? miêu t? thông thu?ng: "Ông 
cho cháu n?t n? cu?i/ Tru?c khi ra b?n dò sông Cái/ Ru sông tan bão n?ng hoa."  
T?i dây thì ngu?i d?c dã b?t d?u láng máng hi?u ra ph?n nào: vì sao b?n tru?ng 
ca mang tên "Sông Cái m?m cu?i."

R?i t? cái bu?i chia ly không bao gi? có th? quên dó, nhà tho d?n ngu?i d?c vào 
cu?c s?ng ?m áp bình d? c?a m?t gia dình bên dòng sông Cái- s? quan tâm cham 
sóc c?a con dâu v?i b? ch?ng, c?a con v?i cha, c?a v? v?i ch?ng, ch?ng v?i v?, 
cháu v?i ông bà. Có r?t nhi?u chi ti?t chân th?c c?m d?ng du?c k? l?i trong tâm 
th? "Nhu ch? m?i trua hôm qua"ho?c "t?i hôm qua". Nhà tho th?c s? s?ng trong 
tâm tr?ng c?a ngu?i cha mà "L?n d?u tiên trong d?i anh th?y cha khóc", d?t mình 
trong tâm tr?ng c?a m? anh khi trò chuy?n v?i ch?ng, c? cái "Gi?i già h?n v?" 
c?a cha anh, d? có th? hi?u du?c "Tay g?y tay khô cu?i ra nu?c m?t", d? nh? l?i 
nhu in t?ng l?i d?n dò khi "Cha g?i thân yêu quây l?i bên giu?ng."?n tu?ng sâu 
d?m nh?t c?a nhà tho là m?i tình c?a cha m? anh - xa hon là c?a ông bà anh:

Trang xanh cành bu?i
Dôi b?n tình không tu?i
U?ng trà tho?i yêu

Nhung dù tâm tr?ng có "hiu hiu d?ng chát" khi k? l?i cu?c s?ng gia dình, nhà 
tho cung nhìn ra du?c cái s? ph?n chung c?a bi?t bao gia dình Vi?t bên dòng 
sông Cái, mà ? dó có nh?ng ngu?i nhu cha anh - m?t ngu?i "ch? thèm c? khoai nam 
D?u" nhung l?i tìm ra du?c tri?t lý s?ng sâu s?c cho nhi?u th? h?: "Nu?c non 
còn b?i còn ngu?i/ B? m?n b?i nu?c m?t d?i yêu nhau"; d?ng th?i cung là ngu?i 
"t?ng l?i qua sông nhu m?t con kình"mang bóng dáng c?a chàng dung si di?t th?y 
quái t? thu? xua bên dòng sông mà l?ch s? và huy?n tho?i, ni?m vui và s? lo âu, 
h?nh phúc và b?t h?nh, cái s?ng và cái ch?t ch? trong gang t?c tr?n l?n, nhung 
m?i s?c thái c?a phong t?c du?ng v?n nguyên v?n qua th?i gian:

Áo d? áo xanh tram s?c ngàn m?u
R?ng r?n lên dê
Sông Cái nu?c to
Xuôi v? xuôi r?t v?i
Xuôi theo c? s?c m?u chói lói
Bóng doàn ngu?i r?ng r?n trên dê
Sông Cái nu?c to xuôi v? xuôi r?t v?i
Xuôi theo c? s?c m?u chói lói
Bóng doàn ngu?i r?ng r?n trên dê

Trong tru?ngca, cu?c d?i Ông Bà, Cha M? v?i m?i bu?n vui su?ng kh? d?u g?n v?i 
dòng sông Cái. Nhung nhà tho không ch? d?ng l?i ? nh?ng chi ti?t t? th?c, anh 
dã theo"Bu?c ngu?i xua xu?ng bi?n mò trai lên r?ng san thú" dua ngu?i d?c v? 
"noi chò ch?. tre trúc ng?ng cao d?u" (Ch?ng tích chi?n tranh)-  nghia là 
"huy?n tho?i hóa", khái quát hóa tình nghia v? ch?ng c?a ông bà, cha m? anh 
thành s? ph?n chung c?a nh?ng l?a dôi trong l?ch s? hàng ngàn nam qua noi châu 
th? sông H?ng: 

Tôi nhìn th?y trên dòng sông Cái
Bao nhiêu là c?u l?a
Trên c?u xoan gh?o giao duyên
.Chàng l?c di?n m? hôi m?t ?a
Tu?i mát cánh d?ng xanh
Ngày mình theo tôi buôn bè
Vào ch? ti?n d?y tay n?i
L?i ph?ng l?i công múa vái
M?t mòn nhìn gái m?t con.

Cu?c s?ng  tình nghia tram nam ?y, v?i nh?ng bi k?ch có th?t, r?t d?i thu?ng, 
song ? dây còn l?p lánh màu s?c c? tích th? s?: " D?ng ti?n gieo h?a/ D?ng ti?n 
gieo bu?n." D?n khi "dôi mình t?nh ra/ Qu?ng ti?n xu?ng gh?nh sông Cái" thì 
cu?c s?ng  m?i yên bình tr? l?i:

Mình l?i là mình l?c di?n
Tôi l?i là tôi tr?ng dâu, uom kén
.Hoa vu?n nhà bên thom ngát
M?t vùng sông gió thiên thai

Sau khi dã huy?n tho?i hóa cu?c d?i ông bà, cha m? trong m?ch s?ng dân gian 
ngàn d?i, nhà tho tr? l?i m?t n?i dau có th?c c?a ngu?i con t?ng khi?n anh"nu?c 
m?t tràn dê" b?i xót xa ân h?n:

Cha cung là ngu?i b?ng xuong b?ng th?t
Nào ph?i thánh th?n chi
Mà anh d? cha an mây u?ng gió
Nuôi anh m?t d?i vô tích s?
Anh b?t khóc thành ti?ng
Nu?c m?t tràn dê
Ch?y xu?ng sông

Nhung hóa ra dó ch? là cái c? d? nhà tho l?ng sâu hon vào nh?ng s? th?t, nh?ng 
di?u cao c? l?n hon ph?n s? c?a m?t cá nhân c? th?:

L? k? chua
Sông Cái m?m cu?i
Trôi di nh?ng thuy?n c? m?t.
Cha d?ng trên thuy?n
Thuy?n cu?i trên sóng nh?p nhô
Cha ch?m ch?m hóa thân vào sông Cái.

3. G?n ch?t cu?c d?i cha mình v?i dòng sông Cái,nhà tho dã có th? rút ra du?c 
bao suy ng?m quý v? nhân tình th? thái, v? l? s?ng. Và Sông Cái tr? nên thiêng 
liêng hon trong tâm tu?ng cháu con, b?i có ngu?i cha, ngu?i ông dã "hóa thân 
vào Sông Cái", hòa vào phù sa d? làm nên nh?ng bãi m?t cho d?i trong ki?p luân 
h?i không hi?m kh? dau song cung tràn d?y hy v?ng, b?i tình ngu?i dã "tu?n hoàn 
ân nghia" trong "B? d?i thuy?n Bát Nhã/ Tu?ng hình làng quê sông núi"(Kh?i ca 
dài). Ngu?i cha thanh th?n v? v?i c?i ngu?n khi dã "thuong n?ng l?ng bùn nh?p 
th?"(Tinh tú ng? duyên) b?i hi?u hon ai h?t qui lu?t c?a t?o hóa, b?i có ngu?i 
con chí hi?u. 
"Sông Cái m?m cu?i" b?i có N? Cu?i bao dung th?m du?m s? t?ng tr?i và tình 
thuong cao c?. Sông Cái không th? ch?t, không bao gi? ch?t b?i nó c?n t?n t?i 
d? ch?ng ki?n nh?ng con ngu?i c?a các th? h? k? ti?p nhau dung c?m s?ng trong 
b?t k? c?nh ng? nào, và chân thành h?n h?u bi?t bao trong tình yêu thuong: 
"Sông luân h?i mi?t m?i/ Cho phù sa muôn d?i/ Ch?ng chút chi dòi l?i/Ch? dòi 
còn mãi dòng sông/ Sóng lòng ph? t? ngân nga." B?n tráng ca có s?c lay d?ng 
lòng ngu?i b?i v?a khái quát du?c b?n ch?t c?a s? T?n t?i, v?a g?i racái khát 
v?ng cháy lòng ph?i vuon t?i b?n ch?t ?y trong m?i ngu?i, b?ng hình tu?ng tho 
giàu xúc c?m xo?n xuýt d?i s?ng và tình nghia n?m sâu trong m?ch ch?.Có th? nói 
"Sông Cái m?m cu?i" t?p trung rõ nét nh?t d?c trung bút pháp c?a NNB: liên k?t 
các t? h?p hình ?nh trong m?t tru?ng liên tu?ng có xu hu?ng "l? hóa", "huy?n 
tho?i hóa", mà ch?t keo k?t dính chúng không ph?i là s? thông minh, là k? 
thu?t, mà là n?i xót xa thuong c?m d?m sâu- dó cung là "phuong th?c th? hi?n 
r?t nh?y c?m v?i n?i kh? dau" mà tôi dã t?ng d? c?p trong bài"Th? m? m?t cánh 
c?a vào th? gi?i tho NNB" (vanvn.net)

T?i do?n sát k?t, ta hãy chú ý m?t tâm lý k? l?: s? nh? thuong sâu n?ng v?i cha 
khi?n nhà tho d?t nhiên có c?m nghi cha h?i sinh, và dó cung là co s? tâm lý 
ngh? thu?t cho vi?c "dúc" l?i t?t c? nh?ng n?i dau bu?n cay d?ng c?a bi?t bao 
ki?p ngu?i (trong dó có b?n th? h? gia dình nhà tho trên con thuy?n D?i xuôi 
theo dòng ch?y và s? ph?n c?a sông M?) d? bi?n thành nh?ng bi?u tu?ng m?i c?a 
S? S?ng du?c thang hoa trong Tình thuong và Ân nghia:

Sông ch?y qua làng
Thuy?n c? m?t d?u xanh m?t b?n
Cha h?i tham doàn ngu?i g?ng gánh phù sa
Có ai là con cháu
Nghe cha h?i choáng choàng anh g?i
Ch? th?y môi sông Cái h?ng cu?i
Dón g?o thom và mu?i tr?ng
Con trai anh r?c xu?ng nhu hoa
Và dòng sông n?ng trôi qua.

Khi vi?t nh?ng dòng này, nhà tho dã tr?i qua bao nam tháng c?c nh?c, t?i h?n, 
dã s?ng qua bao "Bài ru tr?n tr?c",dã ng? ra "Hoa c? nào hoa c? ch?ng nên tho/ 
Âm duong nào không cu?i khóc" (Tinh tú ng? duyên). T?i dây, "dòng sông n?ng" 
d?n ngu?i d?c vào k?t b?n tru?ng ca:

Hai cha con l?ng th?ng v? làng
M?i ngu?i mang theo m?t dòng sông Cái
Trong anh sông Cái m?m cu?i
Và anh tin lòng con anh
Sông Cái cung m?m cu?i.

N?u hình dung dây là m?t tru?ng do?n phim thì s? th?y: máy quay ? trên cao, thu 
hình hai cha con di ch?m ch?m trong ánh sáng ngu?c t?o thành hai bóng 
silhouette bé nh? nhung không h? t?o c?m giác cô don, b?i có muôn vàn ánh ph?n 
chi?u lung linh c?a dòng sông d?y c? m?t và hoa n?ng làm ch? d?a tin c?y cho 
h?; r?i ti?p d?n hai c?n c?nh cha - con dang di, (máy quay di theo), luu l?i n? 
cu?i trên môi t?ng ngu?i, sau cùng l?i rút ra toàn c?nh dòng sông. ? do?n "k?t 
phim" giàu ý nghia này, b?n giao hu?ng s? dào d?t dâng lên - b?n giao hu?ng v? 
dòng sông ch?t ch?a s?c m?nh không ch? c?a b?n thân nó mà còn là s?c m?nh c?a 
con ngu?i v?a chinh ph?c v?a nuong nh? vào nó theo cách  "M?i ngu?i mang theo 
m?t dòng sông Cái" d? vu?t qua m?i giông t? c?a s? ph?n cá nhân cung nhu s? 
ph?n c?a m?t Dân t?c. B?ng hai câu tho cu?i: "Và anh tin lòng con anh/ Sông Cái 
cung m?m cu?i.", nhà tho m?t l?n n?a l?p l?i cái ?n tu?ng ám ?nh su?t b?n 
tru?ng ca d? hoàn ch?nh cái hình tu?ng tho nh?t quán: "Sông Cái M?m Cu?i". Nó 
chính là B?n tráng ca c?a Tình Thuong, c?a khát v?ng S?ng sao cho x?ng dáng là 
nh?ng ngu?i con c?a Sông M? vi d?i.

________________________________
Ghi chú:

* Sông H?ng t? xa xua v?n mang tên Sông Cái, ch?c vì v?ymà ngu?i châu Âu h?i 
th? k? 19 g?i là Sông Koi - có nghia là Sông M?. Tên sôngH?ng là do ngu?i Pháp 
d?t: Fleuve Rouge - Sông D?, còn tên ch? Hán là Nh? Hà. 

* Nh?ng trích d?n tho d?u l?y t? "Tho NNB", Nxb van h?c. 2010

 
Nguy?n Anh Tu?n
Hà N?i, Tháng 3/2011&nbsp</div>

 
(*) Di?n tho?i ghi âm cu?c trò truy?n gi?a NSND Dào Tr?ng Khánh và tác gi? Sông 
Cái M?m Cu?i NNB. Ngu?n Vanthoviet.com


 

Tôi dã nói qua di?n tho?i v?i Nguy?n Nguyên B?y và Nguy?n Th? Hi?n nh?ng l?i 
này - G?i b?i : Dào Tr?ng Khánh, NSND - Vào lúc : (02-03-11 | 09:15) 

 
Nguy?n Nguyên B?y h? ? Khánh dây.Gi? nguyên máy, không du?c nói, nghe dây.

Tôi dang d?c Sông Cái M?m Cu?i,tôi ph?i g?i di?n cho B?y vì không th? không 
g?i,không chia l?i v?i B?y thì tôi không ch?u n?i áp l?c c?a xúc c?m, nó dang 
sôi lên trong tôi,sôi nhu Sông h?n b?t d?u sôi/Khí h?n b?t d?u thang. Sông cái 
m?m cu?i không ph?i là m?t bài tho,cung không ph?i là m?t tru?ng ca,mà nó dích 
th?c là m?t tráng ca.M?t tráng ca tôi chua du?c d?c bao gi?./ K? l? chua sông 
Cái M?m cu?i/Trôi di nh?ng thuy?n c? m?t./ Ông dã vi?t m?t tráng ca b?t h?.Ông 
d?ng b?o là tôi quá l?i,tôi nam nay dã ngoài 70,dã không còn có th? làm gì d? 
thang hay d? giáng,l?i tôi không d? tâng b?c hay dèm pha,không d? mua vui,chùi 
ru?u.Dào Tr?ng Khánh này nói v?i ông l?i b?ng h?u r?ng ông dã vi?t du?c m?t 
tráng ca b?t h?.

Này, sao l?i khóc ? Tôi bi?t ông nh? thuong b? ông l?m.Sông Cái M?m Cu?i b?o 
v?i tôi nhu th?.Tôi cung nhu ông,cung nh? b? tôi.Ông hình dung di,B?y "rum",tôi 
dang th?p nhang d?y,không ch? là th?p nhang cho b? ông,mà cho c? b? tôi cho c? 
bao nhiêu là bao nhiêu nh?ng ông cha bà m? dã hóa thân vào Sông Cái và dang 
hi?n v? l?ng l?y trong tho ông.Th? h?i có áng tho nào mà d?c nó ta th?y hi?n 
lên hào hùng sông núi,hi?n lên nh?ng ki?p ph?n ngu?i hoành tráng,hùng vi,không 
than khóc,mà l?i êm ? nhu c? m?t, nhu gió,nhu sóng lan vang.T?t c? nh?ng k? l? 
?y tôi dã tìm th?y trong tho ông.

Tho ông tràn ng?p linh khí,tràn ng?p h?n vong,tho ông nhu có ngu?i cõi trên 
nh?p vào,r?i b?o ông tuôn ch?y,tuôn ch?y không ng?ng ngh?,ai d?c cung du?c ai 
nghe cung du?c.Tôi t? h?i dó có ph?i là tr?n mua dá kh?ng l? t? tr?i d? 
xu?ng.Mà không,n?u ví v?i mua dá thì e là có h?a h?i,tôi bèn b?o con mua dá ?y 
khi d? xu?ng thân th? ta nó tan thành tr?n mua rào,t?m mát t?m s?ch d?i ta dù 
ch? trong kho?ng kh?c.Dù dã thang hoa tr?n mua dá hay mua rào ?y không mây,dúng 
là không mây,nhung v?n th?y là chua ph?i,mà tho ông ph?i là tr?n mua chi?u,t?nh 
ngay,làm quang dãng sáng lóa m?i t?ng t?ng mái nhà không phân bi?t hèn 
sang,gi?u nghèo,d? không ai ph?i ganh t? là tr?i quang m?y t?nh dành cho riêng 
ai,mà là cho t?t c?,ai mu?n nh?n cung du?c.

Tho ông,B?y "rum" c?a tôi ?,l? l?m,ngu?i tr?n khó vi?t du?c l?m,nói nhu v?y có 
nghia là tho ông có tôn giáo,có linh thiêng hôn ph?i v?i dôn h?u,t? t?,nghia 
khí mà thành tho.

Thôi.Tôi nói mà nghe ông khóc,chán l?m.Tôi ph?i g?i di?n cho Lâm D?i Chúc,cho 
Thi Hoàng,cho Viên già,cho Nguy?n th? Hi?n d? chia s? hoan hoan này v?i chúng 
dây./Soi guong vui c? m?t guong/Tình yêu nhón m?t cánh chu?n chu?n bay./ Mày dã 
dánh c?p c?a th?n nào câu tho này h? B?y,có ph?i ? Ngã B?y Hi?n Vuong ?

H?a si Nguy?n Th? Hi?n:

Anh B?y oi,Anh Dào Tr?ng Khánh g?i di?n tho?i cho em hôm qua,nh?t d?nh b?t em 
ph?i g?i di?n tho?i cho anh và nói v?i anh r?ng : Chúng ta quá thích tho c?a 
Nguy?n Nguyên B?y,h?n dã d?i m?t tr?n mua dá tho t? tr?i xu?ng.và anh ?y dã 
khóc, thuong quá!

(**) 

Link video Sông Cái M?m Cu?i, tác gi? d?c trích do?n, chuong trình tho Kinh 
Thành C? Tích phát hình HTV9
 

Other related posts:

  • » [SMCC] Khi song Cai mim cuoi - Nguyen Hong Van