Fw: Nhung tinh cach tri niu dan toc Viet

From: "daohuong" <daohuong08@xxxxxxxxx>
To: <smcc@xxxxxxxxxxxxx>
Date: Thu, 23 Mar 2006 10:50:33 +0700

Cac anh chi oi! Day la bai bao do chi Bach Van suu tam, nho em chuyen len dien dan vi may lan chi ay gui bai len day, nhieu nguoi khong doc duoc.

GiÃo sÆ Nguyán Chung TÃ
ChÃng ta hay thác mác vá dÃn tác mÃnh. TÃnh cÃch nÃo mang lái cho dÃn
tác Viát Nam mát sác sáng mÃnh liát Äán thá, Äá ván tán tái, ván chián
Äáu vÃ chián tháng mái cuác xÃm lÄng báo tÃn? Äá mÃnh ván lÃ mÃnh -
Mát dÃn tác biát cÃch sáng cÃn bÃn mát dÃn tác lán, ngay cá trong 1000
nÄm Bác thuác...NhÆng sau nháng chián cÃng hián hÃch áy, nháng tÃnh
cÃch nÃo ÄÃ cÃ "trong ta", Äá trá thÃnh mát lác cán, mát sá nÃu kÃo,
lÃm ta bÆác khÃ khÄn hÆn trÃn con ÄÆáng mái?
CÃu hái áy Äang lÃ cÃu hái thÃi thÃc hÃm nay. Cá láy bán bÃ vÃ cuác
sáng xung quanh cÃng bao cÃu chuyán ká truyán miáng lÃm vÃ dá. VÃ thá
Äát ra vÃi cÃu hái thÃ sÆ mÃ hái nhiáu ngÆái. Trang trái nái niám cáa
riÃng mÃnh vÃ khÃng chá cáa riÃng mÃnh, mÃ cáa cá mát láp trá cÃn cÃ
mát cháng ÄÆáng dÃi á phÃa trÆác Äá Äi lÃn, nÃn rát mong nhán lái mát
sá bÃy tá Äáy thián Ã, dÃ lÃ nghiÃm khác hay khát khe.
NhÆác Äiám thá nhát: sá thiáu hát Äáo Äác. NgÆái Viát Nam tháa trÃ
tuá. NgÆái Viát Nam cÅng rát khÃo tay. NhÆng nhiáu ngÆái Viát Nam ngÃy
nay khÃng coi Äáo Äác lÃ Äiáu kián tiÃn quyát cáa cuác sáng.
ChÃng ta cÃ nhiáu vÃ dá nhá vá viác nÃy... NÃn tÃi chá lo ráng náu
thiáu Äáo Äác, ngÆái nÃo cÅng chá nghÄ Äán quyán lái vát chát trÆác
mát cáa mÃnh, khÃng nghÄ tái ngÆái khÃc, khÃng nghÄ tái gia ÄÃnh,
khÃng nghÄ tái xÃ hái, khÃng hiáu nái ráng á Äái cÃ nháng giÃ trá cao
hÆn tián bác vÃ quyán lái cáa mÃnh nám trong quyán lái xÃ hái. Tham
nhÅng bát nguán tá ÄÃ, vÃ ká tham nhÅng khÃng hiáu nái ráng: "mÃnh
khÃng thá hánh phÃc khi, trá mÃnh, mái ngÆái Äáu khá sá" (Jean Paul
Satre).
NhÆác Äiám thá hai: trong kinh doanh ngÆái Viát Nam hay bát chÆác
nhÆng thiáu sÃng táo. Tháy ngÆái khÃc bÃn phá thÃnh cÃng ta cÅng má
hÃng phá ngay bÃn cánh, tá ÄÃ hÃnh thÃnh mát phá "phá" cánh tranh lán
nhau rái lÃm suy yáu lán nhau.
á nhiáu khu vác kinh doanh Än uáng cáa ngÆái Hoa, bÃn cánh xe há tiáu
lÃ xe mÃ, rái bát chiÃn, chÃo gÃ, rái sÃm bá lÆáng. NgÆái Nhát ÄÃ táng
bát chÆác cÃng nghá nÆác ngoÃi, nhÆng khÃng sao chÃp mÃy mÃc. Nám ÄÆác
bÃ quyát, há lián sÃng táo, thÃm tÃnh nÄng, tÃc dáng, tián nghi; cái
tián khÃng ngáng Äá bián cÃi cÅ thÃnh cÃi mái, bián cÃng nghá nÆác
ngoÃi thÃnh cÃng nghá Nhát.
NhÆác Äiám thá ba: ngÆái Viát Nam thiáu sá trÃ chÃ trong sá nghiáp lÃm giÃu. Ta táng nghe nháng nhÃ tÆ sán ngÆái Hoa khi mái sang Viát Nam chá cÃ chiác quán "xÃ lán" vÃ gÃnh ve chai. Váy mÃ ba chác nÄm sau, nhá trÃ chÃ vÃ cán kiám, há láp nÃn cÆ nghiáp lán. Ta khÃ tÃm tháy tám gÆÆng tÆÆng tá á Viát Nam. TrÃi lái, cÃ nháng Äián chá giÃu "nát Äá Äá vÃch" nhÆng chá biát tiÃu xÃi phung phÃ tá Äái cha Äán Äái con, dán Äán tiÃu tan sán nghiáp. Hoác cÃ nháng ká muán lÃm giÃu thát nhanh báng phÆÆng cÃnh bát chÃnh, Äá rái "báo quÃt, báo tÃn". Há khÃng biát ráng gÃy dáng mát sán nghiáp cÅng giáng nhÆ tráng mát vÆán cÃy lÃu nÄm, khÃng thá "Än xái á thÃ". ThÃch buác mÃnh vÃo mánh Äát... trái TÃy Cao XuÃn Háo NgÆái Do ThÃi bá Trái ÄÃy lÆu lác á nÆác ngoÃi cá tÃch luá láy mát tÃi sán lán rái tÃm hát cÃch Äá trá vá CÃi Äát Háa khÃ cán cáa mÃnh. NgÆái Viát Nam ÄÆác Trái ÄÃi mát cÃi ráng vÃng bá bác mÃ ván cá phÃt mÃi tÃi sán Äi Äá tÃm hát cÃch ra sáng á nÆác ngoÃi. Sá gán bÃ cáa ngÆái dÃn Viát Nam vái mánh Äát quÃ hÆÆng tá rát lÃu ÄÃ trá thÃnh huyán thoái. NgÆái PhÃp thÆáng nÃi ráng: "Äái ngÆái nÃng dÃn Viát Nam bá buác chát vÃo mánh Äát". NhÆng ngÃy nay, cÃi truyán tháng ÄÃ khÃng cÃn nhÆ cÅ náa. Mát xu hÆáng mái Äang thay thá dán cho tinh thán bÃm gác bÃm rá quÃ hÆÆng cáa ngÆái nÃng dÃn Viát Nam. ÄÃ lÃ xu hÆáng tha phÆÆng cáu thác khÃ mánh, cÃ thá lÃ chá vÃ muán kiám mát sá ván Äá Äá xÃy mát toÃ "vin-na" khang trang cÃ thá bÃ vái cÃc "vin-na" khÃc trong lÃng. NhÆng muán thá, trong nhÃ nhát thiát phái cÃ ngÆái Äi lÃm Än á nÆác ngoÃi. TrÆác ÄÃy, nghe mát thanh niÃn Thuá Äián nÃi ráng anh ta "chá Æác sao mát buái sÃng tánh dáy báng tháy mÃnh lÃ ngÆái Viát Nam" quá cÅng rát sÆáng tai, nhÆng thiát tÆáng cÅng cháng bá Ãch lÃ bao. Bá Ãch hÆn nhiáu lÃ biát nhán ra ráng bÃn cánh nháng cÃi tuyát vái, vÃ hÆn náa, phái trá khá Äi mái mong nhÃch gán Äán chá tuyát vái. NgÆái cÃ cÆ tián xa lÃ ngÆái biát nghe ngÆái khÃc chá giáu mÃnh mÃ khÃng gián, vÃ nhát lÃ biát tá chá giáu mÃnh, vÃ khi ÄÃ tá tháy mÃnh lá lÄng thÃ khÃ lÃng cÃ thá tiáp tác lá lÄng mÃi. GÃ cÅng cÆái Nguyán VÄn VÄnh ÄÃng DÆÆng táp chÃ â 1913 DÃn tác nÃo cÅng cÃ nháng thÃi xáu riÃng. NgÆái Viát ta cÃ nhiáu phám chát Äáp nhÆng cÅng khÃng Ãt tát dá. Mái cÃc bán cÃng xem nháng bÃi kháo luán cáa cÃc hác giá Viát Nam tá Äáu thá ká 20 vá nháng tát xáu cáa dÃn tác mÃnh. Chá cÃ Äiáu, ngÆái Viát trá ngÃy nay hán sá khÃc vái bÃ con lÃng xÃm cáa anh ChÃ ngÃy xÆa: "NÃi váy chác nÃ trá mÃnh ra !" An Nam ta cÃ mát thÃi lá lÃ thá nÃo cÅng cÆái. NgÆái ta khen cÅng cÆái, ngÆái ta chÃ cÅng cÆái. Hay cÅng hÃ, mÃ dá cÅng hÃ; quáy cÅng hÃ. NhÄn rÄng hÃ mát tiáng, mái viác hát nghiÃm trang. CÃ ká báo cÆái hát cá, cÅng lÃ mát cÃch cáa ngÆái hián. Cuác Äái muÃn viác cháng qua lÃ trÃ phÆáng chÃo hát tháy khÃng cÃ chi lÃ nghiÃm Äán nái ngÆái hián phái nhÄn mÃy mÃ nghÄ ngái. VÃ dÃ ÄÆác y nhÆ váy, thÃ ra nÆác An Nam ta cá dÃn lÃ ngÆái hián. Náu thá tÃi ÄÃu dÃm Äem lái phÆáng chÃo mÃ nhá ngÆái nhách mÃp bá tÃnh tá nhiÃn mÃ lÃm bá Äáng Äán lái, nghiÃm nhÃn nháng cuác trá chÆi. NhÆng mÃ xÃt ra cÃi cÆái cáa ta nhiáu khi cÃ cÃi vÃ tÃnh Äác Ãc; cÃ cÃi lÃo xÆác khinh ngÆái; cÃ cÃu chái ngÆái ta; cÃ nghÄa yÃn trÃ khÃng phái nghe hát lái ngÆái ta mÃ giÃm trÆác Ã tÆáng ngÆái ta; khÃng phái nhÃn ká viác ngÆái ta lÃm mÃ ÄÃ chÃ sán cÃng cuác ngÆái ta. Thác khÃng cÃ tác gÃ báng cÃi tác phái Äái ÄÃp vái nháng ká nghe mÃnh nÃi chá láy tiáng cÆái hÃ hÃ mÃ ÄÃp. Phán Äái khÃng tác, ká bát tai cháng thÃm nghe cÅng khÃng tác Äán thá... á, mÃ gÃ bác mÃnh báng rÃt cá báng háng, mái lÆái, tÃ mÃi, Äá mÃ hái Ã mát ngÆái, mÃ ngÆái áy chá ÄÃp báng mát tiáng thÃ khen cháng Æn, máng cháng cÃi, hái cháng thÆa, trÆác sau chá cÃ miáng cÆái hÃ hÃ, thÃ ai khÃng phái phÃt tác. Ta phái biát ráng, khi ngÆái ta nÃi vái ta, lÃ Äá hái tÃnh Ã ta thá nÃo. Ai nÃi vái mÃnh thÃ mÃnh phái ÄÃp. Tuá Ã mÃnh muán tá tÃnh Ã cho ngÆái ta biát thÃ nÃi thác; khÃng hiáu thÃ hái lái; mÃ khÃng muán nÃi tÃnh Ã cho ngÆái ta biát, thÃ khÃo láy lái lách sá mÃ tá cho ngÆái ta hiáu ráng cÃu hái khi phám Äán mát Äiáu kÃn cáa mÃnh. Hoác lÃ cÃ khÃn thÃ láa lái mÃ tá cho ngÆái ta biát nháng Äiáu mÃnh muán cho biát mÃ thÃi, vÃ khián cÃu chuyán cho ngÆái ta khÃng khái cÄn ván ÄÆác mÃnh náa. NhÆng phÃm ngÆái ta hái, mÃnh ÄÃ láng tai nghe, lÃ mÃnh ná ngÆái ta cÃu ÄÃp.
LÃng ganh tá cáa cÃc nhÃ khoa hác
Cao XuÃn Háo
LÃng ganh tá cáa mát nhÃ khoa hác Äác Äái vái mát bán Äáng nghiáp ÄÆác
thá hián báng cÃch bá ra 5 nÄm hác hát lÃ thuyát cáa ngÆái áy vÃ bá
thÃm 5 nÄm náa Äá nÃng lÃn thÃnh mát lÃ thuyát cao hÆn. LÃng ganh tá
cáa mát nhÃ khoa hác Viát Nam Äái vái bán Äáng nghiáp ÄÆác thá hián
báng viác tÃm cÃch chuyán sang ngách hÃnh chÃnh tá chác Äá ngÄn chán
viác cÃng bá vÃ áng dáng lÃ thuyát cáa hán ta.
Sá dÄ nhÆ váy lÃ vÃ trong phán lán cÃc cÆ quan cáa ta, ká cá cÆ quan
khoa hác, dÃn chuyÃn mÃn thÆáng lÃp vá mát cÃch tuyát Äái náu Äáng
thái khÃng phái lÃ cÃn bá hÃnh chÃnh hay tá chác.
Ngay cá vá phÆÆng dián chuyÃn mÃn, cÃn bá hÃnh chÃnh hay tá chác, dÃ
khÃng phái lÃ dÃn chuyÃn mÃn, cÅng cÃ quyán quyát Äánh khi xÃt duyát
cÃc cÃng trÃnh chuyÃn mÃn (quyát Äánh ÄÆa vÃo ká hoách, quyát Äánh cho
phÃp cÃng bá hay thi cÃng, quyát Äánh cÃch ÄÃnh giÃ khi xÃt "lao Äáng
tiÃn tián" hay "chián sÄ thi Äua" ). Äiáu nÃy hoÃn toÃn háp lÃ, vÃ mái
cÃng trÃnh khoa hác hay nghá thuát Äáu lÃ mát ÄÃng gÃp vÃo sá nghiáp
cÃch máng cáa Äáng vÃ cáa nhÃn dÃn.
HÆn náa, ta tháy cÃ nháng ngÆái nhÆáng quyán tÃc giá cÃng trÃnh náu
liáu cháng cÃng trÃnh sá khÃ ÄÆác khen thÆáng do tÃc giá cÃ sai phám
gÃ ÄÃ vá Äáo Äác hay thuác mát thÃnh phán cÃ ván Äá, Äá "dán" thÃnh
tÃch lái cho mát ngÆái khÃc cÃ nháng Æu thá khián cho há dá ÄÆác cháp
nhán thÃnh tÃch hÆn.
VÃ váy, cÃc chuyÃn gia lán lÆát thÃi lÃm khoa hác ká thuát vÃ chuyán
sang ngách hÃnh chÃnh tá chác Äá cÃ thác quyán vá khoa hác ká thuát.
"Sá" nháng vát lá
Náu báng nhát ÄÆác vát thá lá, ngÆái Viát ta sá vá gái mái ngÆái cÃng
ra xem, sau ÄÃ cÃi nhau nhÆ má bÃ mái ngÆái mát Ã, tiáp ÄÃ mái anh tá
vá bát chÆác lÃm mát cÃi vát na nÃ vái cÃi vát lá mÃ há chÆa biát gái
tÃn kia. CÃn cÃi tÃn gái thát, bán chát thát cáa cÃi vát ÄÃ, lÃ viác
cán biát nhát thÃ ván khÃng ai biát...
KhuÃ VÄn: "Äá tÃm hiáu tÃnh cÃch cáa cÃc quác gia trÃn trÃi Äát, ngÆái
vÅ trá mÃ toÃn thá ngÆái trÃn trÃi Äát chÆa bao giá nhÃn tháy, thá mát
vát thá xuáng giáa ÄÆáng rái ngái trÃn ÄÄa bay chá xem phán áng cáa
ngÆái trÃi Äát ra sao náu ngÆái ÄÃ nhát vát thá áy lÃn.
Sau khi nhát vát lÃn, náu chÄm chÃ nhÃn vát ÄÃ tá mái gÃc Äá cÃ lá ÄÃ
lÃ ngÆái PhÃp. NgÆác lái, náu ngÆái ÄÃ nhát lÃn rái ghÃ vÃo tai lác
lác thÃ ÄÃ lÃ ngÆái Äác. NgÆái PhÃp lÃ dÃn tác cÃ nÄng khiáu hái hoá
nÃn há sá cá gáng lÃ giái Äá vát dÆái gÃc Äá thá giÃc, cÃn ngÆái Äác
lái cÃ nÄng khiáu Ãm nhác, dÃn tác ÄÃ sán sinh ra Beethoven sá cá gáng
nhán thác vát ÄÃ báng thÃnh giÃc.
Thá nhÆng, náu lÃ ngÆái TÃy Ban Nha, Äát nÆác cáa trÃ Äáu bÃ tÃt, khi
nhát vát ÄÃ lÃn, Äá thoá trÃ tÃ mÃ há sá Äáp vá nÃ ngay chá khÃng xem
xÃt báng tai hay báng mát gÃ cá.
NgÆái Anh khÃng giáng vái ngÆái TÃy Ban Nha lÃ hÃnh Äáng trÆác rái mái
suy nghÄ. LÃ ngÆái Anh, há sá nhát vát ÄÃ lÃn, kiÃn trÃ sá dáng nÃ vÃo
viác nÃy hay viác khÃc vÃ sau khi rÃt ra kinh nghiám mái ngÆái sá táp
trung lái rÃt ra kát luán ÄÃ lÃ vát gÃ.
CÃn NgÆái Trung quác, mát dÃn tác giÃ dán vÃ kiÃn nhán hÆn ngÆái Anh
rát nhiáu, nÃn trÆác khi nhát vát ÄÃ lÃn ngÆái ta sá nhÃn xung quanh
rát ká, sau khi xÃc Äánh lÃ khÃng cÃ ai nhÃn tháy thÃ "ngÆái quÃn tá"
ÄÃ nhát nÃ lÃn thán tráng ÄÃt vÃo tay Ão. Vái anh ta, ván Äá khÃng
phái ÄÃ lÃ cÃi gÃ mÃ lÃ viác vát ÄÃ tán tái mái quan tráng, bái vÃ rái
cÅng cÃ lÃc anh ta biát ÄÃ lÃ vát gÃ.
Vái ngÆái HÃn Quác, mát dÃn tác táng bá ÄÃi khá trong trong thái ká
Nhát tháng trá trÆác kia, phán áng trÆác tiÃn lÃ phái thá báng lÆái.
Trong cuác thá nghiám nÃy tát nhiÃn khÃng thá thiáu ÄÆác ngÆái Má vÃ
ngÆái Nga, hai Äái dián cáa phÃa TÃy vÃ ÄÃng, cÃ lá trÃi vái sá chá
Äái cáa chÃng ta, há khÃng cÃ phán áng gÃ Äác biát, khÃng phái Äau Äáu
suy nghÄ!
Váy thÃi Äá cáa ngÆái Nhát sá nhÆ thá nÃo? Vái ngÆái Nhát, há khÃng
cám lÃn ngám nghÃa hay lác thá, cÅng khÃng Äáp vá hay láng lá cho vÃo
tay Ão. Há khÃng nhá sá trá giÃp cáa mÃy tÃnh hay Äáng phÃi nÃo bái vÃ
lÃ nháng con ngÆái rát hiáu ká. Quá lÃ nhÆ váy, sau khi nhát lÃn,
ngÆái Nhát sá lÃm thá mát cÃi giáng nhÆ thá vÃ chác chán khÃng chá Äá
chá táo ra mát vát hoÃn toÃn ÄÃng kÃch thÆác cáa vát thát mÃ cÃn thu
nhá lái mát cÃch tinh xáo, gán tái mác cÃ thá cho vÃo lÃng bÃn tay.
Sau ÄÃ, há sá ngám nghÃa mát cÃch ká cÃng vÃ nÃi: "Nasudoho!" (Ã, ra
thá!) vÃ vá ÄÃi sung sÆáng.
Bán thá nghÄ xem, náu ngÆái Viát chÃng ta nhát ÄÆác vát ÄÃ, thÃi Äá sá thá nÃo?"
TÃi cám tháy nÃng gÃy. Tát nhiÃn khÃng chá Äá tÃm ra cÃu trá lái vá
phán áng cáa ngÆái Viát chÃng ta. Trong cÃc liát kÃ á ÄÃy khÃng cÃ
ngÆái Viát, cÃ nghÄa lÃ chÃng ta ván bá xem nhÆ mát xá nhÆác tiáu.
TÃnh cÃch dÃn tác cáa chÃng ta khÃng Äá mánh cÅng nhÆ tám vÃc cáa
chÃng ta chÆa Äá lán Äá cÃ thá liát kÃ vái cÃc dÃn tác khÃc trÃn thá
giái. Song, dÃ thá nÃo chÃng ta cÅng phái cÃ mát phán áng trÆác vát
thá lá kia náu cháng may trÃn ÄÆáng Äi chÃng ta bát gáp chá! Váy thÃ
ngÆái Viát sá lÃm gÃ? ÄÃy lÃ suy ÄoÃn cáa tÃi:
Khi nhÃn tháy vát ÄÃ, ngÆái Viát sá cháy Äi tÃm nhiáu ngÆái khÃc cÃng
Äán xem. Sau khi pháng ÄoÃn xem vát ÄÃ lÃ gÃ, mát cuác tranh cÃi kháng
khiáp ÄÃ dián ra, chá vÃ khÃng ai cháu cÃng nhán tuyÃn bá cáa ká khÃc.
Ai cÅng cho ráng mÃnh ÄÃng. Rái mát mái, bát phÃn tháng bái, mái ngÆái
vá tá lÃm mát vát giáng vái vát mÃ há ÄÃ trÃng tháy theo trÃ tÆáng
tÆáng cáa riÃng mÃnh. Kát quá lÃ cÃ rát nhiáu vát trÃng cÃ vá giáng
vái vát lá mÃ há tháy nhÆng vát kia lÃ gÃ thÃ há ván khÃng thá biát
ÄÆác. Äái vái ngÆái Viát thÃ "vát kia lÃ gÃ?" cÃ vá khÃng quan tráng
báng viác ai ÄoÃn ÄÃng.
Náu vát kia lÃ vát chát, trÃn thá trÆáng sá cÃ rát nhiáu hÃng giá,
giáng nhÆ thát nhÆng khÃng dÃng ÄÆác. Náu vát kia lÃ siÃu hÃnh, mát
hác thuyát hoác mát tÆ tÆáng, mát chá trÆÆng nÃ sá ÄÆác Ãp dáng rát
thÃ báo vÃ sai lách bái vÃ Äiáu quan tráng nhát: "NÃ lÃ cÃi gÃ?" thÃ
ngÆái Viát Nam thÆáng tá ra kÃm nÄng khiáu khi giái thÃch bán chát sá
vát. ChÃng ta ÄÃ cÃ bao nhiÃu bÃi hác vÃ sá sai lách nÃy?
VÃ Äiáu mÃ chÃng tÃi ván muán quan tÃm lÃ: theo bán, ngÆái Viát Nam
chÃng ta sá lÃm gÃ?
Tháo Háo: á nÆác ta, bán thÃn viác nhát ÄÆác vát lá chÆa phái lÃ tát
hay xáu, mÃ phái Äái cho cÃ kát luán cáa cÆ quan chác nÄng sau khi xem
xÃt mái biát lÃ rái hay may. ChÃnh Äiáu nÃy nhiáu khi lÃm ta lÆáng lá
khi bát chát tháy mát vát lá trÃn ÄÆáng.
"CÃ nÃn mang vá khÃng? CÃ nÃn hÃt lÃn cho mái ngÆái biát lÃ nÃ "lá"
khÃng?" Ta tá hái.
Bái vÃ ta ÄÃ biát bá má chÃng ta hÃnh nhÆ hÆi sá nháng cÃi gÃ lÃ "lá",
há cho ráng há tiÃu hÃa cáa chÃng ta cÃn non nát. Náu chÃng ta hÃt
lÃn, há giáu bÃng vÃo tá, vÃ chÃng ta cÅng mát luÃn cá cÃi cÆ hái gái
bán bÃ Äán mÃ tháo luán vá bán chát cÅng nhÆ tÃn gái cáa cÃi vát lá
kia.
Náu bán thÆáng xuyÃn sáng trong tÃm tráng
"khÃng-Äá-bá-biát-mÃnh-nhát-ÄÆác-vát-lá", thÃ lÃu dán, bán sá mát thÃi
quen ngám nghÃa vát lá ngay cá khi nÃ nám hán trong lÃng bÃn tay.
Trong khi con cÃi nhÃ ngÆái ta, ÄÆác bá má khuyán khÃch Äi tÃm cÃi lá,
sá bÄng ráng, vÃo nÃi, mang vá nháng thá lÃng lÃnh Äá mÃ tá hÃo. CÅng
cÃ khi mang vá, bá má nÃ sá cho nÃ biát, vát nÃy thÆáng lám, cháng lá
ÄÃu con, khián nÃ thát váng vát Äi, thÃ Ãt nhát cÃi cuác hÃnh trÃnh Äi
tÃm cÃi lá cáa nÃ cÅng ÄÃ lÃ mát phán thÆáng.
Thá Äáy, ngÆái Viát Nam ta lÃ con nhÃ lÃnh, bá má cán thán (cÃ lÃ do).
Cán thán dáy con trÃnh vát lá ngay tá khi ngái trÃn ghá nhÃ trÆáng,
vái nháng bÃi vÄn khÃng ÄÆác Äi chách lái, sÃch Äác tham kháo thÃ chá
nÃn Äác tÃc giá nÃy (tác lÃ tháy) mÃ Äáng Äác tÃc giá kia, khÃng thÃ
Äiám kÃm. Cán thán trÃnh ngám nháng trián lÃm nhÃn-mÃi-khÃng-hiáu-Ã;
trÃnh cho nhau Äác nháng tá ngá mánh báo, tÃnh tÃnh dác gÃ ÄÃ - nháng
cÃi cÃ thá Äá cáp Äán tán ÄÃy sÃu con ngÆái; á táng nÃng, láng lÆ
thÃi, vÃ ÄÃy sÃu lÃ ÄÃy lá, khÃng ai xuáng tán nÆi thám tra ÄÆác.
ChÃng ta ÄÃ ÄÆác giÃo dác Äá trÃnh xa cÃi lá, Äán mác gÃn cho cÃi lá
Äán 70% lÃ nguy hiám. TrÆác nháng vát thá lá, chÃng ta khÃng dái mÃ
cám lÃn ngay, dÃ sÃt vÃo mát tÃm tÆÆng quan thá giÃc nhÆ ngÆái PhÃp,
cÃng khÃng máo hiám lác lác bÃn tai tÃm tiáng nhác nhÆ ngÆái Äác, cÃng
quyát khÃng Äáp vá xem cÃi bán chát, cÃi tán cÃng cáa nÃ lÃ gÃ, nhÆ
chÃ TÃy Ban Nha...(nháng cÃi nÃy tÃi láy á Äáan trÃch trong bÃi cáa
KhuÃ VÄn, chá "lá" thá, tá tÃi khÃng nghÄ ra.)
KhÃng, chÃng ta khÃng liáu máng thá. Viác trÆác nhát, ta phái ghi nhá:
ÄÃ lá lÃ nhiáu phán nguy hiám. NÃn náu tháy vát lá, chÃng ta cán rá
vÃi ngÆái cÃng Äán xem cho cÃ nhiáu ká cÃng phám tái. Ta Äáng tá xa,
vÃ quyát khÃng ÄÆa ra Ã kián rÃ rÃng. Bái vÃ, náu Ã kián cáa ta hay,
anh bÃn cánh sá Än cáp mát (vÃ ÄÄng trÃn bÃo khÃc), náu Ã kián cáa ta
nhá ÄÃu khÃng ÄÃng, thá thÃ mát mát ta. MÃ thát ra, ta khÃng phÃt biáu
bái vÃ ta cÅng khÃng chác ÄÆác lái ta nÃi ra lÃ ÄÃng hay lÃ sai, lÃ
hay hay lÃ dá. Vá vát lá, ta cán cÃ mát cÆ quan thám Äánh, vái nháng
nhÃn vát ta biát thám Äánh cÃn dá hÆn ta, há hán 2h nhÆng 6h ván chÆa
tháy tái. NhÆng ta phái Äái há Äán, vÃ khÃng thÃ ai lÃ ngÆái cháu
trÃch nhiám trÆác cÃi vát lá khán kiáp tá nhiÃn rÆi xuáng cuác Äái Äáu
Äán vÃ an nhÃn nÃy.
Thá rái ta oÃn vát lá... Lá lÃm gÃ khÃng biát cÆ chá!
CÆ quan thám Äánh rái cÅng tái, khi tát cá Äáu ÄÃ mÃn mái. VÃ vÃ há
cÅng lÃ ngÆái Viát Nam, cho nÃn há cÅng sá im láng, vÃ há cÅng hoang
mang nhÆ ta...
Tát cá sá Äái nhÆ thá. TrÄng sá lÃn. Trong Ãnh trÄng bÃng bác mÃ cÃ
Äác áy, vát thá lá trÃn mát ÄÆáng tan dán, tan dán. NÃ teo tÃp lái, lá
rÃ vá vÃ hái, bát bát dán Äi, mang theo cá cÃi bÃ mát trong lÃng, trÃi
Äi mát cá xuát xá.
VÃ chÃng ta ra vá, hái Äáng giÃm Äánh vá trÆác vÃ cÃ xe con. ChÃng ta ra vá sau, lÃng hÆi buán buán, vÃ mÃi ván khÃng cÃ ai sá ÄÆác Äán vát lá ÄÃ, ngái tái nÃ, thám chÃ ÄÃ vÃo nÃ mát cÃi. VÃ nhát lÃ, trong lÃng ta lái tiác rá, náu biát nÃ khÃng hái nhÆ thá nÃy, thÃ lÃc nÃy mÃnh ÄÃ liáu khen mát cÃu, rái mang vá, bÃn. Ai dÃm nhán lÃ mÃnh xáu xÃ? Phan Thá VÃng Anh Náu coi mái dÃn tác gán nhÆ cÃ tÃnh mát con ngÆái: anh PhÃp hÃo hoa lÃm thÆ hay, anh Trung Quác buÃn bÃn giái vÃ mÆu lÆác, anh LÃo hián lÃnh... thÃ náu chá nhÃn vÃo chuyán giá gÃn ván cá khÃng thÃi, tÃi ván nghÄ, anh Viát Nam lÃ ngÆái hay nÃi dái. Dái mÃnh vÃ dái ngÆái. Há quyát tÃm giá gÃn bán sác dÃn tác cho Äám ÄÃ báng cÃi cÃch cho phÃp xÃy nhÃ háp trÃn lan vÃ nÃi ÄÆn gián lÃ "thÃ Äiám"? Báng nháp xe mÃy Trung Quác á át? Báng cho phÃp Äáp biát thá xÆa Äá xÃy nhÃ kÃnh? Báng xÃa sá cÃi nhÃm di tÃch ván ÄÃ rát máng mánh cáa nÆác ta vái lÃ do Äá thuán tián cho hián Äái hÃa? VÃ ván khÃng quÃn kÃu gái giá gÃn bán sác vÄn hoÃ dÃn tác. 1. Bán ÄÃ Äi ÄÃ Lát chÆa? ÄÃ Äán SÃi GÃn chÆa? ÄÃ vá nháng lÃng Bác bá chÆa? Náu chÆa, thÃ bán nÃn Äi. Bán nÃn Äi sám. Äi trÆác khi nháng biát thá bá bá hoang Äán tÃn lái. Äi trÆác khi rÃu trÃn tÆáng chÃa bá cáo vÃ tÆáng bá sÆn son tháp vÃng. Äi trÆác khi thÃnh phá lán muán táo nháng dáu chÃn hián Äái kháng lá, dám lÃn chÃnh nháng kháu hiáu báo tán ván cá mÃ mÃnh ÄÃ hÃ hÃo trÆác ÄÃ. 2. CÃch ÄÃy mái ba nÄm thÃi, thÃnh phá Há ChÃ Minh cáa tÃi linh ÄÃnh tá chác ká niám SÃi GÃn 300 nÄm. Nháng ánh cÅ ÄÆác Äem ra, mÃn Än khán hoang náu lái, nhÃ nhÃ nghe tÃn Ãng Nguyán Háu Cánh, ngÆái ngÆái nghe lái nháng Äáa danh xÆa: GÃ CÃy Mai, ÄÃnh ThÃng TÃy Hái, kinh TÃu Há vái bán BÃnh ÄÃng... Bán BÃnh ÄÃng, thÃ nÄm nay, ngÆái ta sáp dáp nÃ, Äá mÃ lÃm Äái lá ÄÃng TÃy. Cá Nguyán ÄÃnh Äáu ÄÃ phái kÃu lÃn trÃn bÃo Tuái Trá: "Xin giá láy cánh quan cáa SÃi GÃn sÃng nÆác trÃn bán dÆái thuyán". Bán phái Äi qua khu vác nÃy, tháy ÄÆác vá Äáp (bá bá phÃ cáa nÃ) bán mái hiáu ÄÆác tiáng kÃu cáa cá. Thát cháng khÃc nÃo lái kÃu cáu vÃ khán nÃi; khÃng biát vÃ thá nÃy cÃ quÃ khÃng, nhÆng nhÆ tiáng kÃu cáa cá bÃ SÃi GÃn, sau lá thÆáng thá phái nÃi xin con chÃu Äáng nÃm Äi cÆi tráu cÅ vái di ánh cá Ãng... Bán BÃnh ÄÃng, vái hai bÃn bá lÃ nhÃ cá, xÆáng xay lÃa, lÃ nháng thá mÃ cÃi tÃi "ván cá" cáa chÃng ta cháng cÃ nhiáu, nhát ÄÃy lái lÃ cÃi thá háu hÃnh, báng nÆác, báng gách, báng kiáu nhÃ, cÃch sinh sáng; chá khÃng phái nháng thá lÃ mÃ truyán tháng, phác hái lái mái nÆi mát mÃu cá phÆán vÃ mát kiáu ÄuÃi nheo. Thá nhÆng, náu Äái lá ÄÃng TÃy Äi qua, sá phán cánh trÃn bán dÆái thuyán rát Nam Bá xÆa cáa bán BÃnh ÄÃng sá cháng khÃc gÃ sá phán rÃu trÄm tuái cáa thÃp RÃa. Giái tÃn mát khu vác thát cháng khÃ, cÅng nhÆ viác dán rÃu thÃi, nhÆng cÃi nái Ãm ánh ráng mÃnh ÄÃ phÃ tan chá trÃ ngá cáa hÃng trÄm nÄm lách sá cÃ Äeo Äuái ÄÆác nháng ngÆái kÃ quyát Äánh khÃng? VÃ nháng ngÆái ÄÃ lÃ ai? Há nghÄ gÃ trong Äáu nhá? Há quyát tÃm giá gÃn bán sác dÃn tác cho Äám ÄÃ báng cÃi cÃch gÃ ÄÃy? Báng cho phÃp xÃy nhÃ háp trÃn lan vÃ nÃi ÄÆn gián lÃ "thÃ Äiám"? Báng nháp xe mÃy Trung Quác á át? Báng cho phÃp Äáp biát thá xÆa Äá xÃy nhÃ kÃnh? Báng xÃa sá cÃi nhÃm di tÃch ván ÄÃ rát máng mánh cáa nÆác ta vái lÃ do Äá thuán tián cho hián Äái hÃa? Thá tÆáng tÆáng hai mÆÆi nÄm sau thÃi, nháng khu nhÃ cá (chÆa bá Äáp) ngÃy hÃm nay lÃn bÆu ánh. VÃ sá cÃ nháng ngÆái chá cho con cÃi mÃnh mÃ nÃi: "Chá nÃy ngÃy xÆa bá (má) cÃ Äi qua, Äáp lám." VÃ cÃ nháng ngÆái sá khÃng dÃm chá tay vÃo ánh mÃ nÃi: "CÃi khu nÃy chÃnh bá ÄÃ kÃ quyát Äánh Äáp Äi." 3. TÃi lái Äác bÃo Tia SÃng, cÃ bÃi cáa tÃc giá VÅ KhÃnh vá tiáp thá mát hÃnh ánh Viát Nam. Váy Äáy, cá rÃnh mách liát kÃ cÃi ván Ãt ái cáa mÃnh ra rái khai thÃc triát Äá thÃ khÃo lái thÃnh giÃu cÃ. TÃc giá ká ra, chÃng ta cÃ Ão dÃi, cÃ nÃn, cÃ phá, cÃ nem. Nghe dá cháu nhÆ nghe mát ngÆái nÃi ÄÆn gián: "TÃi lÃ thá may. LÆÆng tÃi Äá sáng. TÃi thÃch mác Ão xanh." Mát ngÆái nhÆ váy cÅng háp dán lám chá! CÃi mác mác cáa há, cÃi nghá cáa há, sá thÃch cáa há khÃng giáng anh, khÃng giáng tÃi. Viác gÃ cá phái thái pháng lÃn nháng gÃ mÃnh khÃng cÃ, Äá rái phÃ bá nháng cÃi (tuy Ãt mÃ) quÃ giÃ cáa mÃnh? Náu coi mái dÃn tác gán nhÆ cÃ tÃnh mát con ngÆái: anh PhÃp hÃo hoa lÃm thÆ hay, anh Trung Quác buÃn bÃn giái vÃ mÆu lÆác, anh LÃo hián lÃnh... thÃ náu chá nhÃn vÃo chuyán giá gÃn ván cá khÃng thÃi, tÃi ván nghÄ, anh Viát Nam lÃ ngÆái hay nÃi dái. Dái mÃnh vÃ dái ngÆái. ChÃng ta nÃi dái nhiáu quÃ. Dái á chá cÃ nhiáu viác chÃng ta nÃi mát Äáng vÃ lÃm mát náo. ChÃng ta nÃi, tÃi lÃ ngÆái cÃ vÄn hÃa vÃ thÃch chÆi Äá cá, nhÆng cÃ con chuát cháy qua lÃ chÃng ta (quyát) nÃm chuát Äán vá cá bÃnh quÃ. ChÃng ta cung kÃnh Ão át cho mát lá hái 300 nÄm SÃi GÃn, rái sau ÄÃ thÃ sán sÃng thác thi mát dá Ãn cÃ phÃ bá nháng phán cá kÃnh cáa SÃi GÃn 303 tuái. ChÃng ta khÃng tiác cá kho tÃnh tá má miáu cho cÃi ChÃa Mát Cát, nhÆng lái tiác mát cÃi cát báng gá cho nÃ, khián bao nhiÃu khÃch phÆÆng xa phái chÆng háng. ChÃng ta biát mÃnh nghÃo mÃ cá huÃnh hoang lÃ mÃnh giÃu. MÃ trong khi ÄÃ, cÃ Äáa con nÃo dÃm trÃch má nghÃo! á, nÆác cáa tÃi lÃ thá Äáy, nhÆng mÃ chÃng tÃi tá hÃo, Äá tÃi cho anh tháy: Cha Ãng Äá lái cÃ mát chÃt cáa (cán thán má gÃi ra), chÃng tÃi gÃn giá cÃn ÄÆác thá nÃy ÄÃy (tháy ván cÃn nguyÃn), vÃ chÃng tÃi sá giá cho con chÃu (cán thán gÃi lái). Anh cÆái thÃ mác anh! 4. Ãng BÃ DÆÆng, tÃc giá ngÆái Trung Quác, cÃ viát mát Äoán thá nÃy: "ÄÃ nhiáu nÄm nay, tÃi muán viát mát quyán sÃch dÆái tÃn gái: 'NgÆái Trung Quác Xáu XÃ'. TÃi nhá quyán sÃch 'NgÆái Má Xáu XÃ' sau khi viát xong ÄÃ ÄÆác Quác vá vián Má dÃng lÃm tÃi liáu tham kháo cho sÃch lÆác cáa mÃnh. NgÆái Nhát cÅng cÃ mát quyán sÃch 'NgÆái Nhát Xáu XÃ". TÃc giá lÃ Äái sá Nhát tái Ãc-hen-ti-na. NgÃi Äái sá nÃy (sau khi viát cuán sÃch ÄÃ) lián bá cÃch chác. Äáy cÃ lá lÃ cÃi khÃc nhau giáa ÄÃng phÆÆng vÃ TÃy phÆÆng..." NhÆng á Trung Quác, ngÆái ta ÄÃ in "NgÆái Trung Quác Xáu XÃ" cáa Ãng BÃ DÆÆng. VÃ khÃng phái vÃ thá mÃ ngÆái Trung Quác bá nhÃn lÃ xáu hÆn. TrÃi lái. Chá tÃn khÃng quan tráng NgÆái Viát Nam mánh vá nghÄa mÃ yáu vá tÃn. Lái áy dá khián ngÆái nghe giát mÃnh vÃ sá náng lái. Ai cÅng cám tháy mÃnh nhÆ lÃ bá "sác", mác dÃ ván lá má hiáu ráng Äiáu ÄÃ khÃng phái lÃ khÃng cÃ lÃ. NhÃ nghiÃn cáu Cao Tá Thanh: Äá trá lái trÆác hát cán Äát thÃm mát cÃu hái, chá tÃn cán cho ai? Kinh tá nÃng nghiáp khÃng cán. Trong nÃng nghiáp, lao Äáng khÃng phái sán xuát, lao Äáng chá tÃc Äáng lÃn quÃ trÃnh sinh hác cáa vát nuÃi vÃ cÃy tráng. NgÆái lao Äáng trong nÃng nghiáp khÃng lÃm chá ÄÆác kát quá lao Äáng, nhiáu khi cÃng sác bá ra rát nhiáu nhÆng thiÃn tai mát cÃi lÃ tráng tay... CÃn trong cÃng nghiáp, tÃi bá táng nÃy sát, táng nÃy thái gian, nhiát Äá, tÃi biát sán phám cáa tÃi thu ÄÆác sá nhÆ thá nÃo. ÄÃ chá lÃ mát vÃ dá. Do tÃnh chát khÃng Äáng bá cáa lao Äáng vÃ sán xuát trong lÄnh vác nÃng nghiáp nÃn tÆ duy co dÃn, tÃnh toÃn co dÃn hÃnh thÃnh. Tá ÄÃ Äá ra mát táp quÃn du di, mÆái cÅng nhÆ chÃn, xáu mát chÃt cÅng ÄÆác, hÃm nay cÅng ÄÆác mÃ mai cÅng ÄÆác, hÃm nay khÃng lÃm cá thÃ mai sá lÃm... Chá tÃn á ÄÃ khÃng quan tráng. Mát nán kinh tá hÃng hÃa thát sá thÃ hoÃn toÃn khÃc. YÃu cáu cáa kinh tá thÆÆng nghiáp lÃ sá chÃnh xÃc vá sá lÆáng, chát lÆáng vÃ thái gian. Trong bái cánh mÃ quan há giáa cÃc cÃ nhÃn ÄÃi hái chá tÃn tái cÃi mác chá tÃn cÃ ánh hÆáng rát lán tái hoát Äáng kinh tá hay lái Ãch vát chát cáa há, thÃ chá tÃn Äác biát sá nái lÃn nhÆ mát chuán mác. NgÆái Viát Nam trong chián tranh rát "tÃn" - chá tÃn ÄÃ ÄÆác quy Äánh bái ká luát quÃn Äái. NhÆng ká luát quÃn sá tá nÃ cÅng lÃ mát chuán mác xuát phÃt tá mát thác tá lÃ hoát Äáng cáa nhiáu ngÆái vái nhau, ÄÃi hái mát sá phái háp nháp nhÃng, Än kháp giáa cÃc cÃ nhÃn, cÃc nhÃm ngÆái vÃ Äiáu ÄÃ ánh hÆáng tái sá thÃnh bái, sáng chát...
NhÃ vÄn SÆn Nam: VÃ sao ngÆái ta thát tÃn, vÃ tham cÃi ván vát, chá
tháy cÆ hái trÆác mát, khÃng tháy cÆ hái lÃu dÃi. TÃi ÄÃ táng tháy
nhiáu ngÆái, trá khÃng lo hác hái, ÄÆÆng chác ÄÆÆng quyán khÃng lo lÃm
hát trÃch nhiám, Äán lÃc vá giÃ hát quyán hát chác mái nÃi Äán trÃch
nhiám, mái lo Äán dÃn Äán nÆác thÃ cÃn lái Ãch cho ai, mÃ biát lÃ vÃ
ai. NÃi ÄÆác mÃ khÃng lÃm ÄÆác khi cÃ thá lÃm cÅng lÃ mát sá bái tÃn.
Sá cháp giát, lÃ luán mái lÃc mát khÃc, thiáu mát chÃnh sÃch mát cÃch
lÃu dÃi (ngay tá nháng viác nhá nhÆ chuyán Äát tÃn ÄÆáng, chuyán giái
toá...) cÅng lÃ mát cÃch Äái xá khÃng ÄÃng vái chá tÃn
Láy hoÃ lÃm quÃ
Cao Tá Thanh
Mát ngÆái Viát Nam lán lÃn ván khÃng quen vái rát nhiáu lái rÄn dáy vá
cÃch sáng, cÃch cÆ xá á Äái... thÃi thÃ cháu chÃn bá lÃm mÆái, mát sá
nhán chÃn sá lÃnh, thÃi thÃ ÄÃng cáa báo nhau, thÃi thÃ dÄ hoÃ vi
quÃ... tát tháy Äáu mang mát tám lÃng khoan nhÆáng. NhÆng nháng tÃnh
tát áy cÃ phái lÃc nÃo cÅng lÃ mát cÃch sáng tÃch các?
Náu nhÃn ván Äá á gÃc Äá lách sá, nháng cÃi Äang trá thÃnh nhÆác Äiám
cáa ngÆái Viát Nam hián nay chá yáu ÄÆác hÃnh thÃnh trong thá ká 20.
Mát thá ká Äáy bián Äáng, chÃng ta ká tháa mát thá chá nghÄa phong
kián Äá cháng chá nghÄa thác dÃn vÃ Äá quác, vÃ quy luát chián tranh
ÄÃ báp, lán Ãt mái quy luát kinh tá xÃ hái. á mián Bác hÃnh thÃnh cÆ
chá bao cáp - khÃng cÃ cÆ chá ÄÃ chÃng ta khÃng tháng Má ÄÆác.
NhÆng bao cáp, nhát lÃ bao cáp kÃo dÃi sau nÄm 1975 lái lÃm náy sinh
hai Äáa con tá hái lÃ thÃi Äáo Äác giá vÃ thÃi vÃ trÃch nhiám. BÃo
"Ong Äát" cáa Bungari nhÃn lái thái kÃ nÃy cáa chÃnh há, ÄÃ táng kát
nÃn 6 nghách lÃ mÃ ta cÃ thá tham kháo :
- Ai cÅng cÃ viác lÃm nhÆng khÃng ai lÃm viác.
- Ai cÅng khÃng lÃm viác nhÆng ai cÅng cÃ lÆÆng.
- Ai cÅng cÃ lÆÆng nhÆng khÃng ai Äá sáng.
- Ai cÅng khÃng Äá sáng nhÆng ai cÅng sáng.
- Ai cÅng sáng nhÆng khÃng ai hÃi lÃng.
- Ai cÅng khÃng hÃi lÃng nhÆng ai cÅng giÆ tay "Äáng Ã".
BÃy giá cÆ chá thá trÆáng lái sinh ra hai Äáa con lÃ nÃng ruát kiám tián vÃ cám Äáu hÆáng thá. Mái nhÆác Äiám chá phÃt huy tÃc dáng trong mÃi trÆáng cáa bán thÃi xáu nÃy. Mát cÃu nhán, tát quÃ. NhÆng náu tÃi vÃ trÃch nhiám, ÄÃ lÃ sá bián há cho thÃi vÃ trÃch nhiám cáa tÃi. Tát huyán há lÃ tÆáng Nguyán VÄn VÄnh ÄÃng DÆÆng táp chÃ, 21/8/1913 XÃt trong vÄn chÆÆng nÆác Nam, Äiáu gÃ cÅng toÃn huyán há giá dái hát cá, khÃng cÃ cÃi gÃ lÃ thác tÃnh. NgÆái lÃm thÆ thÃ ngÃm nháng cánh nÃi ThÃi SÆn, sÃng HoÃng HÃ, giái cao, bá ráng. NÃi Tán ViÃn, sÃng Nhá HÃ sá sá trÆác mát, thÃ cánh khÃng áng bao giá. CÃ cao háng mÃ vánh Äán thÃ cÅng phái vián Äán cÃi gÃ á ÄÃu xa, chÆa biát, chÆa trÃng tháy. Thái tiát nÆác mÃnh thÃ khÃng biát mát chÃt chi chi, tá Äán tá thái thÃ xuÃn phái phÆÆng tháo Äáa, há phái lác hÃ trÃ, thu phái hoÃng hoa táu, ÄÃng phái bách tuyát thi. Háa may cÃ Äiáu gÃ cánh mÃnh háp vái cánh TÃu thÃ cÃ ra hay, nhÆng thánh thoáng ÄÆa nháng ngÃ Äáng vái bách tuyát, lÃ ráng, hoa rÆi, Äáu lÃ hÃo huyán cá. Chá mÃa thu ta nÃo tháy lÃ ráng, mÃa ÄÃng ta nÃo tháy tuyát sa. ThÃnh ra cÃu hÃt cÅng hÃt cho ngÆái, cánh nhÃ mÃnh thÃ nhÆ mÃ mát Äiác tai. MÆán chá ngÆái, mÆán Äán cá phong cánh, tÃnh tÃnh, chá khÃng biát dÃng cÃi vát liáu mÆán áy mÃ gÃy dáng láy vÄn chÆÆng riÃng, cho nÃ cÃ cÃi lÃ tÆáng Äác biát. Anh thá vá kia, thÃ sao khÃo bÃi xoa "Tiáu phu LÃ Váng", "tÃng lác", "liÃn Ãp", "trÃc tÆác", "mai Äiáu" quanh quán chá cÃ thá, mÃ nay lái mai Äá, khÃng biát chÃn ngán bÃt. Con cÃ nÃ lán lái bá sÃng, con trÃu nÃ kÃo cÃy dÆái ruáng, lÃ nháng cánh ngÃy nÃo cÅng trÃng tháy, thÃ ra chÃ khÃch khÃng cho kiáu, cho nÃn cháu khÃng sao ngÃm ÄÆác, khÃng sao vá ÄÆác. BÃc thá chám khÃo Äác "dÃy nho con sÃc" mÃ cháng biát cÃy nho á ÄÃu, con sÃc nÆi nÃo. Thá ra xÆa nay cá tháy lÃm sao bÃo hao lÃm váy. Xem tranh vá chim, vá cÃy, cháng hiáu ngÆái ta ngá Ã gÃ mÃ vá nÃn tranh, tháy nÃ cÅng Äá Äá, cÅng xanh xanh, thÃ táu Äác ngái rung ÄÃi mÃ thÃ cho láy ÄÆác. CÃn vá Äáo cÆÆng thÆáng, cá nÃi ráng ta thÃm nhiám cáa TÃu nhiáu lám rái, nhÆng xÃt ra thÃ ngÆái An Nam chÆa cÃ Äiáu gÃ gái lÃ thÃm nhiám. Trong hát cá sá ngÆái theo Nho hác, thÃ háa cÃ máy Ãng vÃo bác hác giái, hiáu biát ÄÆác Äáo Kháng Mánh. CÃn nháng bác lÃng nhÃng thÃ thÆáng cá tháy ngÆái ta hác cÅng hác, hác cho thuác sÃch mÃ thÃi, chá khÃng cÃ Äánh báng ráng theo nháng Äiáu nÃo, trong Äáo Nho cát tá á trÃn, khÃp Äáo áy vÃo tÃnh tÃnh riÃng ngÆái nÆác mÃnh nÃ ra lÃm sao, chác hái nháng cÃu áy khÃng cÃ máy tháy Äá cát cho gáy gán ÄÆác. TÃn giÃo thÃ ÄÃ nÃi rái, xem ra cÅng mát cÃch huyán há nhÆ váy mÃ thÃi. Äán nhÆ viác chÃnh trá, thÃ vua Gia Long bá luát Háng Äác Äi mÃ lÃm cá mát pho luát mái, chÃp tuát cá cáa TÃu, cá tá Äiáu nÆác mÃnh cÃ cho Äán nháng Äiáu mÃnh khÃng cÃ, cÅng bát chÆác. ThÃnh ra luát phÃp cÅng há Äá cá thi hÃnh ÄÆác ÄÆáng nÃo hay ÄÆáng áy. XÃt ra thÃ cÆÆng thÆáng Äáo lÃ, phong tác chÃnh trá, toÃn lÃ giá dái hát cá, khÃng cÃ Äiáu gÃ lÃ cÃ kinh cÃ Äián. Thá mÃ ngÃy nay cÃ cái lÆÆng cÃi gÃ, sá ráng trÃi Äáo lÃ cÅ cáa mÃnh. Äáo lÃ cÅ cáa mÃnh lÃ thá nÃo, cÃ ai biát ÄÃu? Con khÃc cha mÃ cÅng phái tÃm trong "Thá mai gia lá" hay lÃ "VÄn cÃng gia lá", xem ngÃy xÆa á bÃn TÃu cÃc Ãng áy khÃc cha má ra lÃm sao, thÃ cá thá mÃ khÃc. Gián hoác trong hai cÃch cÃ Äiáu gÃ khÃc nhau, thÃ cÅng biát váy, lÃc tÃng viác thÃ vá quyán nÃo theo quyán áy. Gái cho nÃ theo mát lá nÃo ÄÃ, thÃ lÃ nhÃ vÄn phÃp. XÃt ra trong cÃc trÃ chÆi, nhÆ hÃt tuáng, hÃt chÃo, cÅng hay bát chÆác nháng cÃch vÃ lÃ, tá ra ráng ngÆái An Nam khÃng cÃ lÃ tÆáng nhát Äánh vá chuyán gÃ, cá gáp sao nÃn váy. Tán tuáng thÃ hay láy sá tÃch cáa TÃu mÃ lÃc ra hÃt thÃ quÃn cá dán thái Äán xá. Cá nhÃn ÄÆác chá nÃo cÃ dáp hÃt máy cÃu nam, thÃ nam cho máy cÃu. Chá nÃo cÃ dáp khÃi hÃi thÃ khÃi hÃi. Tháy ngÆái xem cÃ máy ngÆái dá cÆái thÃ lÃm mÃi. Cháng cÃ kinh Äián nÃo cá. Äán nhÆ cÃi lÃ tÆáng Äáp thÃ ngÆái An Nam lÃ hái Äiáu Äáp cÅng cÃ mát cÃch lá. SÃch TÃu tá ngÆái Äáp, mÃi son, mát phÆáng, mÃy ngÃi. KhuÃn giÄng minh liáu, thÃ bao giá tá ngÆái Äáp cá thá mÃ tá. CÃ ngÆái nÃi tháy cÃi xe, ngái lÃn thÃ nhanh mÃ Äá mái, khÃng sá mÆa náng, Äi ÄÃu ba bán ngÆái rá nhau Äi thuÃ mát cÃi, xáp hÃng há, rá rÃ, gáng gÃnh lÃn ÄÃ, rái hai ngÆái ngái trÃn, cÃ khi ba ngÆái ngái cháng lÃn nhau, Äau lÆng, mái cá, sÃi chÃn, mÃo xÆÆng sÆán, náng chiáu chiáu xiÃn khoai vÃo mát, lách ÄÃ lách Äách, Äi bÆác mát, giÃ Äi chÃn nhanh báng hai. NhÆng mÃ ÄÃ tháy nÃi ráng Äi xe nhanh mÃ tián, thÃ ngái xe dáu cÃ các Äán thá nÃo cÅng cho lÃ nhanh lám, tián lám. ÄÃ lÃ nháng viác thÆáng, mái trÃng ra thÃ tÆáng nhÃm, nhÆng xÃt cho kÄ thÃ lÃ nháng tát cáa trÃ khÃn ngÆái An Nam ta, lÃm cho khÃ báo, khÃ khián ÄÆác cho vÃo ÄÆáng vÄn minh, cho cháu nghe nháng nghÄa lÃ phái. BÃ trÃp theo tháy" vÃ lÃm khoa hác "dám"! VietnamNet XÆa nay, chuyán hác trÃ tá hÃo vÃ ÄÆác theo hác tháy giái, tháy tá hÃo vÃ ÄÃo táo ÄÆác hác trÃ tÃi cao cÅng lÃ chuyán thÆáng tÃnh. NhÆng dáu sao thÃ khÃng phái hác trÃ yÃu nÃo cÅng ÄÆác tháy trao cho "án tÃn" Äá cÃ thá nái nghiáp. Nháng trÆáng háp nhÆ thá thÆáng xáy ra vái nháng Ãng tháy ván lÃ ngÆái cÃ thác tÃi, lÃ ngÆái khái xÆáng mát trÆáng phÃi hác thuát, lÃ ngÆái nung náu mát (nhiáu) Ã tÆáng khoa hác nhÆng quá thái gian ngán ngái cáa cuác Äái khÃng cho phÃp há hoÃn thÃnh, hoác Ãt ra cÅng lÃ mát hác giá uyÃn thÃm... TÆÆng tá nhÆ váy, hác trÃ phái lÃ ngÆái cÃ tÆ chát trÃ thác, yÃu nghá, hiáu tháy, dÃm xá thÃn cho sá nghiáp tháy háng theo Äuái... HÆn náa thá ká qua á Viát Nam, hác trÃ cáa GS Cao XuÃn Huy nhÆ Nguyán TÃi Cán, Nguyán Háng Phong; hác trÃ cáa GS Trán ÄÃnh HÆáu nhÆ Trán Ngác VÆÆng, Nguyán Kim SÆn, rái hác trÃ cáa GS Äáng Thai Mai, GS Nguyán Tá Chi... quá ÄÃ khÃng lÃm há danh nháng ngÆái tháy cáa há. Tá sá tin cáy gái gám cáa tháy, tá sá ná lác cáa chÃnh bán thÃn mÃnh, há ÄÃ Äát ÄÆác khÃng Ãt thÃnh táu ÄÃng Äá Äáng nghiáp ná tráng. KhÃng cÃ Äiáu kián quan sÃt thái há theo tháy hác hÃnh, song tÃi tin há khÃng phái lÃ nháng Äá tá "bÃ trÃp theo tháy" kiám chÃt thÆm lÃy, cáu danh cáu lái, nhÆ khÃng Ãt vá "tián sÄ, thác sÄ tÆÆng lai" mÃ tÃi ÄÃ gáp.
Thái cÃn cám cái hác hÃnh mong kiám ÄÆác chiác báng cá nhÃn, tÃi thát
sá ngÆáng má nháng anh chÃng ÄÆác tháy Æu Ãi cÆng chiáu, ÄÆác tháy cho
xÃch cáp thÃp tÃng Äi ÄÃy Äi ÄÃ. LiÃn tÆáng tái nháng hác trÃ tÃi danh
cáa Kháng Tá, Platon..., tÃi cÃng ngÆáng má. Mái lán tháy há khoa chÃn
mÃa tay trÃ chuyán bÃnh Äáng vái tháy, tÃi khÃng khái chánh lÃng tái
thÃn vÃ sá kÃm cái cáa mÃnh ÄÃ khÃng Äá sác lÃm cho tháy Äá mát.
Mát lán, tái dá buái thuyát trÃnh cáa mát giÃo sÆ nái tiáng tá chác
tái Vián VÄn hoÃ - Nghá thuát Viát Nam, tÃi may mán ÄÆác ngái cánh mát
anh mÃ trÆác giá lÃn láp vá giÃo sÆ giái thiáu lÃ mát "nghiÃn cáu sinh
nhiáu trián váng". Tháy anh chÄm chÃ nghe nhÆ nuát láy táng lái, thi
thoáng lái ám á hoác ám Ä thát lÃn ÄÃi ba hÆ tá hÃm cháa tinh thán
thÃn phác rái hÃ hÃi ghi chÃp, tÃi ÄÃm ngái khÃng dÃm thÃ thÃo bát
chuyán lÃm quen. Rái do muán hác hái phÆÆng phÃp hác táp, tÃi ghÃ mát
nhÃn sang thÃ tháy trang vá cáa anh loáng ngoáng nháng nÃt dác nÃt
ngang giáng Äá hÃnh mát mÃ lá. TÃi cá ÄoÃn xem ÄÃ lÃ cÃi gÃ mÃ khÃng
ÄoÃn ra, ÄÃnh tá giái thÃch: ngÆái tÃi nÄng cÃ cÃch thác ghi chÃp
riÃng, ngÆái bÃnh thÆáng khÃng thá theo ÄÆác. Tái giá giái lao, anh
mái dÃnh cho tÃi chÃt Ãt thái gian, khÃng phái Äá lÃm quen mÃ Äá giáng
giái cho tÃi ÄÃi Äiáu sÃu sác. TÃi chá biát trÃn mát "kÃnh nhi vián
chi", lÃng cÃng cáng cá niám tin vá trÃ tuá hÆn ngÆái cáa nháng tÃi
nÄng lán.
NÄm thÃng qua Äi, tÃi cÃn vinh dá ÄÆác nghe vá giÃo sÆ nÃy giáng bÃi
thÃm vÃi lán náa. KhÃng ká mái lán giáng lÃ mát lán "bán cÅ soán lái",
chá ká tái nháng "tÃi nÄng trá" ÄÆác Ãng giái thiáu, tÃi cÅng ÄÃ ÄÆác
tiáp xÃc vái nÄm báy vá. Song tiác thay, theo dÃi vÃi chác nÄm nay,
tÃi ván chÆa tháy há "phÃt tiát tinh hoa" nhÆ Ãng tháy cáa há quáng
bÃ!
NhÆ mát sá trÃng háp, nháng anh chÃng xÄng xÃi "bÃ trÃp theo tháy" bao
giá cÅng Ão quán bánh bao, tÃc rÃu nhán nhái, vÃ luÃn sán sÃng ná mÃy
mÃ tÃ, mÃc Äián thoái di Äáng gái taxi Äá cÃng tháy vi vu. SÄn ÄÃn bÃn
tháy, há luÃn cá gáng cháng tá mÃnh lÃ ngÆái gán gÅi, thÃn thiát.
MÃ ká cÅng lá, nhiáu Ãng tháy coi cÃi sá quan tÃm chÄm sÃc nÃy nhÆ mát
trÃch nhiám hián nhiÃn. NghÄa lÃ Ãng tháy khÃng ná lÃng tá chái tám
lÃng hiáu tháo cáa cÃc hác trÃ. Sau máy nÄm sÃi kinh náu sá, nghián
ngám tÆ duy, luán Ãn hoÃn thÃnh, phán lán cÃc tián sÄ, thác sÄ tÃn
khoa lián ca bÃi goodbye, chuyán giao sá máng chÄm sÃc Ãng tháy cho
mát hác trÃ khÃc Äáng giÃp cho quÃ trÃnh báo dÆáng khái bá Äát Äoán.
Tuy nhiÃn, khi tháy Ãng tháy bá ngÆái ta phÃ phÃn thÃ cÃ vá cÅng muán
cháng tá lÃng thÃnh hÄng hÃi ra trÃ. NÄm 2002, Äá cháng minh cuán sÃch
cáa tháy lÃ mát cáng hián cho khoa hác nÆác nhÃ, Ãng thác sÄ HM ÄÆa ra
mát tuyÃn bá xanh rán ráng cÃ thá Äác "nÃ" - cuán sÃch, báng nhiáu
cÃch khÃc nhau. Than Ãi! ÄÆa ra tuyÃn bá nÃy Ãng HM ÄÃ bác lá mát sá
non kÃm khÃng xáng ÄÃng vái tám cá mát thác sÄ, ÄÃ lÃ: ngÆái ta chá cÃ
thá Äác mát tÃc phám vÄn hác vái nhiáu cÃch khÃc nhau, chá vái mát
cÃng trÃnh khoa hác thÃ chá cÃ mát cÃch Äác vÃ ÄÃ cÅng lÃ mát trong
nháng sá khÃc nhau cÆ bán giáa ÄÃnh giÃ mát tÃc phám vÄn chÆÆng vái
ÄÃnh giÃ mát cÃng trÃnh khoa hác!
Äái vái nháng tián sÄ, thác sÄ kiáu nÃy, thÆáng thÃ sá nghiáp khoa hác
cáa há chá dáng lái á chÃnh cÃi luán Ãn mÃ chá cÃ cao thá vá "toÃn táp
má" may ra mái cÃ khá nÄng phÃn Äánh ÄÃu lÃ kát quá nghiÃn cáu cáa tÃc
giá, ÄÃu lÃ kát quá nghiÃn cáu cáa... ngÆái ta. Cháng thá mÃ máy nÄm
trÆác Äác luán Ãn vá vÄn hoÃ cáa Ãng HXL, tÃi ngá ngÆái vÃ tháy tÃc
giá "thuáng" nguyÃn vÄn máy trang tá mát bÃi tiáu luán tÃi ÄÃ ÄÄng.
Nghe tÃi phÃn nÃn, Ãng bán cáa vá thác sÄ khÃng tin, lián hái: "Tái
sao Ãng lái báo ngÆái ta láy cáa Ãng?", tÃi trá lái: "VÄn tÃi mÃi thum
thám, ngái lÃ tháy ngay"!
Trong vÄn chÆÆng, cÃu chuyán cÅng khÃng kÃm phán lÃ thÃ náu xem xÃt
tÃnh "Äa hiáu quá" cáa mát sá tÃc phám lÃ luán - phÃ bÃnh. NhÃn tá gÃc
Äá vÄn hác, mát cÃng trÃnh lÃ luán - phÃ bÃnh khi ÄÆác in thÃnh sÃch
lÃ cÃ Äá tÆ cÃch tÃc phám vÃ ngÆái ta cÃ thá nuÃi khÃt váng hÆáng nÃ
tái mát giái thÆáng vÄn chÆÆng. NhÃn tá gÃc Äá khoa hác, ván cÃng
trÃnh áy lái cÃ Äá tÆ cÃch xáp vÃo cháng loái sán phám thuác khoa hác
xÃ hái vÃ nhÃn vÄn. NÃn mái cÃ chuyán khÃi hÃi lÃ chá mát cÃng trÃnh
nhÆng lái cÃ thá nhán hai giái thÆáng thuác hai lÄnh vác khÃc nhau!
NÃn khi mát vÃi Ãng tháy vái mát vÃi cuán sÃch cÅng cÃ thá xÆi lián
hai giái thÆáng cá quác gia, thÃ ÄÃi ba hác trÃ cÅng nhanh chÃng tán
dáng Æu thá Äá trá thÃnh nhÃ lÃ luán - phÃ bÃnh, báng cÃch: bÃ luán Ãn
ra in thÃnh mát cuán sÃch vÃ nghiám nhiÃn Äá tiÃu chuán náp ÄÆn xin
vÃo Hái NhÃ vÄn. Lái cá ÄÃi ÄÆáng. Thá lÃ bán luán Ãn cÃn cÃ khá nÄng
bián mát vá mái hÃm nÃo cÃn "bÃ trÃp theo tháy" báng trá thÃnh mát
"hác giá" váa cÃ hác vá cao, váa lÃ nhÃ lÃ luán - phÃ bÃnh chuyÃn lÃm
sÃch sÆu tám, tuyán chán, hoác xuÃn thu nhá ká viát mát bÃi Äác sÃch!
HÆn thá náa, bÃn hián tÆáng sá luán Ãn vÄn hác thát sá cÃ chát lÆáng
chá Äám ÄÆác trÃn Äáu ngÃn tay, cÃn lái lÃ khÃ nhiáu luán Ãn xáp loái
xuát sác nhÆng khÃng mát tiáng vang, tÃi cÃn tháy mát tá lá khÃng nhá
sá luán Ãn táp trung nghiÃn cáu vÄn hác Viát Nam giai Äoán 1930 - 1945
(chá yáu lÃ cÃc tÃc giá ThÆ mái, cÃng cÃc cá Thách Lam, NguyÃn Háng,
Nam Cao...) vÃ háu nhÆ khÃng ÄÆa ra ÄÆác kián giái gÃ mái má. CÃ vá
nhÆ khÃng thoÃt khái cÃi bÃng cáa HoÃi Thanh, cá nghiÃn cáu Nguyán
BÃnh lÃ chÃ mác vÃo hai chá "chÃn quÃ", cá nghiÃn cáu XuÃn Diáu lÃ tÃn
táng "say Äám, tha thiát, náng nÃn"...
DÆáng nhÆ ngÆái ta tÃm tháy háng thÃ trong khi cá gáng cÃy thÃm mát
ÄÆáng cÃy trÃn cÃi cÃnh Äáng ÄÃ ÄÆác cÃy báa tan nÃt! Phái chÄng ÄÃy
lÃ cÃch thác Äá khÃng phái tán cÃng khÃm phÃ, phÃt hián vÃ cÅng lÃ
cÃch thác Äá dá bá "huy Äáng" kát quá nghiÃn cáu cáa cÃc bán nghá?
Phái chÄng ÄÃy cÅng lÃ lÃ do táo ra nghách lÃ: "khoa báng vÄn chÆÆng"
thÃ nhiáu nhÆng thÃnh táu khoa hác thÃ Ãt?
XÃt cho cÃng, nguán cÆn cáa tÃnh tráng lÃm khoa hác "náa mÃa" khÃng
hoÃn toÃn lÃ lái cáa nghiÃn cáu sinh. CÃc Ãng tháy (khÃng rÃ lÃ "cÃy
Äái thá" hay "cÃy lÆu niÃn"?) cÅng cÃ lái phán nÃo náu khÃng nÃi lÃ
lái lán nhát. Tháy cÃ thác tÃi vÃ lÃm viác nghiÃm cán thÃ lÃm sao hác
trÃ cÃ thá qua mát Äá "Ãm ba la".
NhÆ cÃu chuyán giÃo sÆ QV cÃng máy "Äá tá" cho ra mát cuán giÃo trÃnh
vá vÄn hoÃ Viát Nam Äá giáng dáy trong cÃc trÆáng Äái hác cháng hán.
Sau khi Ãng giÃo sÆ cho ra mát giÃo trÃnh rái rám rá táp huán ngoÃi
Bác trong Nam thÃ ngÆái ta phÃt hián ra mát hai "Äá tá" cáa vá giÃo sÆ
ÄÃ viát lÃch linh tinh vÃ "Äáo vÄn" vÃ tái vá. MÃ cÃc vá nÃy lái toÃn
lÃ nháng tián sÄ, thác sÄ mái quá lÃ gay go. Các cháng ÄÃ, tháy trÃ
báo nhau tu bá lái cuán giÃo trÃnh, sáa sang nháng chá ÄÃ trÃt "cám
nhám", thÃm vÃi lái cám Æn nháng ngÆái phÃ phÃn vÃ nhanh chÃng tÃi
bán. Báng Äáng thÃi nÃy, tháy trÃ vá giÃo sÆ ÄÃ lÃm ÄÆác hai viác: mát
lÃ lá tát sá phán trÃi nái cáa 1.000 cuán giÃo trÃnh "Äáo vÄn" ÄÃng lá
phái bá thu hái, hai lÃ hác hÃm hác vá khÃng bá sát má chÃt nÃo lái
ÄÆác thÃm tiáng thÆm lÃ ngÆái cáu thá. KhÃn thát!
Tá sá kián nÃy tÃi Äát ra cÃu hái: viát cÃ máy chÆÆng giÃo trÃnh cÃn
phái Äi "Äáo vÄn" thÃ liáu cÃi luán Ãn tián sÄ, thác sÄ cáa máy "Äá
tá" cÃ cÃng chung cánh ngá hay khÃng? NhÆng hái thÃ hái váy thÃi, chá
cÃu trá lái cÃ lá chá Ãng trái mái biát!
Äác cÃng trÃnh, tiáp xÃc vái luán Äiám, nghe bÃi giáng cáa mát sá Ãng
tháy, ÄÃi lÃc tÃi thÃch lÃm khá mÃnh báng cÃu tá ván "nháng thÃnh táu
ÄÃ liáu cÃ khá nÄng sáng ÄÆác vái thái gian?", chá vÃ lá tÃnh phÃt
hián cáa chÃng quÃ má nhát. ÄÃ lÃ chÆa nÃi viác tÃi cÃn ÄÆác thÆáng
thác nháng phÃt kián cÃ khá nÄng bián khoa hác thÃnh sÃn dián "Äái
cÆái".
KhÃng biát cÃc Ãng giÃo sÆ, tián sÄ mÃ tÃi dán lái dÆái ÄÃy ÄÃ tham
gia ÄÃo táo nghiÃn cáu sinh nÃo chÆa, náu cÃ thÃ thát lÃng tÃi rát
nghi ngá kát quá ÄÃo táo cáa cÃc Ãng. Cháng lÃ vÃi nÄm trÆác, Ãng tián
sÄ Triát hác VT - Chá nhiám Khoa Triát cáa mát trÆáng Äái hác ÄÃ viát
trÃn mát táp chÃ: "Äáu CÃng nguyÃn, táng láp thÆáng lÆu, quan lái Viát
Nam cháu ánh hÆáng sÃu Äám cáa triát lÃ Nho gia vái viác tu thÃn Äá tá
gia, trá quác, bÃnh thiÃn há, náu tián thÃ vi quan, cÃn thoÃi thÃ vi
sÆ". Tián sÄ VT quá lÃ ÄÃ cÃ mát nhán Äánh Äáng trái: vÃo thái BÃ
TrÆng, BÃ Triáu chÆa cát tiáng khÃc chÃo Äái mÃ nÆác Nam ta ÄÃ cÃ
"táng láp thÆáng lÆu, quan lái", khÃng nháng thá, há cÃn "cháu ánh
hÆáng sÃu Äám cáa triát lÃ Nho gia"! Chá riÃng vái phÃt hián nÃy, theo
tÃi chÃ Ãt Ãng tián sÄ VT cÅng xáng ÄÃng ÄÆác trao giái "MÃm xÃi
VÃng".
NghiÃn cáu thÃ nhÆ thá, cÃn tri thác thÃ ra sao, xin ká cÃu chuyán vá
PGS TS Triát hác HQ - ngÆái ÄÆác hác trÃ chÆi chá gái lÃ "PGS thát
hác" vÃ Ãng giáng dáy hán báy bá mÃn khoa hác khÃc nhau! LÃn láp cho
nghiÃn cáu sinh vá KitÃ giÃo, tháy Ãng nhiáu lán nhác tái tÃn Äiáu
"tam vá nhát thÃ", hác trÃ hÆi bá lá tai lián Äá nghá Ãng cho biát
"tam vá nhát thÃ" lÃ cÃi mÃn gÃ. Ãng tánh queo giái thÃch: "Tam vá lÃ
ba ngÆái gám Äác chÃa cha, Äác chÃa con vÃ ThÃnh thán, nhát thÃ lÃ chá
bÃ Maria. Tam vá nhát thÃ tác lÃ ba Ãng láy chung mát vá". NgÆái hác
khiáp quÃ, nhÆng cÅng chá biát nhán chÃm trán cÆái vÃo trong bao tá.
DÃ sao thÃ cÅng phái nghÄ tái ká thi hát mÃn náa chá!
Nghe tÃi bÃn luán vá tÃnh tráng lÃm khoa hác "náa mÃa" cáa mát sá Ãng
tháy vÃ mát sá tián sÄ, thác sÄ ÄÆÆng thái, sau khi Äáng cám chia sá
mát anh bán tÃi lái dáu dÃng khuyÃn nhá: "Thái nÃo mÃ cháng cÃ hác
thát hác giá, Ãng Äá Ã lÃm gÃ!". Nghe anh nÃi tÃi cÅng tháy xuÃi xuÃi.
NhÆng ván cá bÄn khoÄn: trong sá hÃng ván Ãng bÃ cÃ hác vá trÃn Äái
hác kia liáu cÃ bao nhiÃu ngÆái thát sá cÃ tÃi nÄng, cÃ tÃm huyát, vÃ
liáu cÃ bao nhiÃu ngÆái Äang tán tái mát cÃch "háu danh vÃ thác" trÃn
chÃnh cÃi mánh Äát khoa hác ÄÃ khai sinh ra há.
NgÃy nay, khi tri thác Äang trá thÃnh mát bá phán cáa lác lÆáng sán
xuát xÃ hái thÃ nÃ cán tái sá hác hÃnh vÃ ÄÃo táo nghiÃm chánh. NÃ
khÃng dung náp nháng trÃ thác "náa mÃa" mÃ sá tán tái chá gán lián vái
báng cáp, khÃng gán lián vái nÄng lác. ChÃnh vÃ thá, lá nÃo mát xÃ hái
muán phÃt trián lái khÃng cán nghiÃm khác vái ván Äá nÃi trÃn?
Lái cáa dÃn trÃ?
ThÆ HoÃi
Thái bÃo Kinh tá SÃi GÃn, 19/9/2002
Xá rÃc, phÃng uá báa bÃi nÆi cÃng cáng, Äi lái lán xán trÃn ÄÆáng phá,
Äeo bÃm quáy nhiáu du khÃch, má nhác to hát cá lÃm nÃo Äáng cá xÃm
trong ÄÃm... LÃ giái nháng thÃi xáu ÄÃ nhiáu ngÆái cho lÃ tái dÃn trÃ
cÃn tháp, cán nhác nhá giÃo dác. NhÆng á ÄÃy, cÃ thát lÃ do dÃn trÃ
tháp?
Mát ngÆái Ãt hác, thám chÃ mÃ chá, nhÆng tÃm trÃ bÃnh thÆáng liáu cÃ
xá rÃc, phÃng uá báa bÃi trong nhÃ cáa há khÃng? Mát cáu thiáu niÃn
hác láp 5 cháng hán, khÃng thá khÃng biát ráng ra ÄÆáng phái Äi lá bÃn
phái, tháy ÄÃn Äá á ngÃ tÆ phái dáng xe vÃ ráng ÄÃm khuya ngÆái ta
cÅng cán... Äi ngá.
ÄÃ lÃ nháng phÃp tác rát sÆ Äáng mÃ há hoÃn toÃn biát rÃ â nÃi chá
nghÄa mát chÃt, há hoÃn toÃn nhán thác ÄÆác sá ÄÃng-sai, ÄÆác phÃp hay
khÃng ÄÆác phÃp vÃ háu quá tát hay xáu cáa hÃnh vi ÄÃ.
Thá nhÆng há ván cá lÃm nháng viác gÃy ánh hÆáng xáu cho ngÆái khÃc,
cho xÃ hái. Náu hiáu dÃn trÃ lÃ trÃnh Äá nhán thác vá hÃnh vi, cÃch
áng xá Äái vái ngÆái chung quanh, ráng ra lÃ xÃ hái cáa ngÆái bÃnh
thÆáng thÃ nháng vi phám phÃp tác sÆ Äáng ÄÃ hoÃn toÃn khÃng do trÃnh
Äá dÃn trÃ tháp.
Mát vá Ãn hÃnh sá trÃn Äáa bÃn HÃ Nái gÃy xÃn xao dÆ luán gán ÄÃy cÃng
cho tháy ráng dÃn trÃ khÃng phái lÃ nguyÃn nhÃn cáa nhiáu hÃnh vi phám
phÃp. Nháng Ãng tián sÄ (chá mÆu vá tát axit hÃng xÃm), thác sÄ (chá
mÆu vá thuÃ cÃn Äá chÃm ngÆái giÃnh bán gÃi) hoÃn toÃn cÃ dÆ kián thác
chuyÃn mÃn, vÃ cá sá hiáu biát vá luát phÃp nÃi chung Äá dáy dá nháng
ngÆái dÃn bÃnh thÆáng. Thám chÃ trong ÄÃ cÃ cá mát quan chác cÃ cá cáa
ngÃnh thanh tra - mát ngÃnh báo vá phÃp luát. Thá nhÆng há ván hÃnh xá
nhÆ thá NhÃ nÆác khÃng cÃ phÃp luát, giái quyát cÃc tranh cháp, mÃu
thuán riÃng theo kiám ÄÃm chÃm "giang há". RÃ rÃng khÃng thá Äá lái
cho "dÃn trÃ".
Hán nhiÃn, khÃch quan mÃ nÃi, vá nhiáu phÆÆng dián, cháng hán kián
thác khoa hác, lách sá, Äáa lÃ, kinh tá..., sá hiáu biát vá tá chác xÃ
hái vÃ nái dung chÃnh cáa cÃc bá luát..., trÃnh Äá ngÆái dÃn bÃnh
thÆáng nÃi chung cÃn tháp. NhÆng chuyán xá rÃc báa bÃi nÆi cÃng cáng
nhÆ thuÃ cÃn Äá hÃnh hung, tát axit ngÆái khÃc... thÃ dát khoÃt khÃng
dÃnh dÃng gÃ Äán dÃn trÃ.
Váy, nguyÃn nhÃn sÃu xa nÃo khián nháng ngÆái cÃ hiáu biát nhát Äánh,
thám chÃ cÃ hác vá cao, lái hÃnh Äáng nhÆ váy? CÃu trá lái xin dÃnh
cho cÃc cÆ quan Äiáu tra vÃ cÃc nhÃ xÃ hái hác, luát hác, tÃm lÃ hác,
tái phám hác...
á ÄÃy chá xin ghi nhán ÄÃi Äiáu: tÃnh tráng phám phÃp ÄÃ nghiÃm tráng,
tÃnh rÄn Äe cáa luát phÃp ÄÃ quÃ yáu át, ÄÃ bá "lán".
Thá Äán, cán quan niám ÄÃng hÆn, Äáy Äá hÆn vá dÃn trÃ: xÃc Äánh rÃ
ÄÃu lÃ cÃi cán nhác nhá, cán trang bá vÃ nÃng cao Äái vái cÃng dÃn nÃi
chung vÃ ÄÃu lÃ cÃi cán Ãp dáng nghiÃm luát lá, chán chánh cáng rán.
KhÃng nÃn nghÄ ráng, giÃo dác luát phÃp chá lÃ cÃng viác phá bián,
tuyÃn truyán vá phÃp luát mÃ chÃnh viác thác thi phÃp luát ÄÃng Äán,
nghiÃm minh - tá phÃp lánh vá xá lÃ hÃnh chÃnh (lÃu nay hiám khi nghe
nÃi Äán viác phát vi cánh), luát dÃn sá, luát kinh tá cho Äán luát
hÃnh sá - lÃ mát cÃch giÃo dác tát nhát, hiáu quá nhát. KhÃng lÃ do gÃ
cá Äi "nhác nhá, giÃo dác" nháng ngÆái biát sai mÃ ván cá lÃm.
Qua cÃc vá Ãn nÃy, mát lán náa, dÆ luát lái bÃo Äáng vá tÃnh tráng
"xuáng cáp" Äáo Äác trong xÃ hái hián nay. Phái chÄng, trong nhiáu thá
mÃ ta gái lÃ giÃo dác Äáo Äác tá nhÃ trÆáng, gia ÄÃnh vÃ xÃ hái lÃu
nay, cÃn thiáu hoác lÃ xem nhá nái dung giÃo dác con ngÆái biát cÃch
xá sá kiám chá, tÃn tráng vÃ thÃn thián vái ngÆái khÃc, ká cá thÃn
thián vái loÃi vát vÃ thiÃn nhiÃn, sáng sao cho khái thán vái lÆÆng
tÃm, cho "cÃ Äác" nhÆ Ãng bÃ ÄÃ dáy?
Thiáu tÃnh háp tÃc
Tián sá DÆÆng Thiáu Táng
Nhiáu ngÆái lán tá lÃu ván ÄÃa chÆi vái mát phÃp tÃnh nhÆ thá nÃy: ba
ngÆái Nga thÃ báng mát ngÆái Do ThÃi, ba ngÆái Do ThÃi thÃ báng mát
ngÆái Viát Nam, nhÆng ba ngÆái Viát Nam thÃ... cÃi phÃp tÃnh cuái cÃng
nÃy mái ngÆái tÃnh mát cÃch, chá cÃ chá "nhÆng" lÃ ván giá nguyÃn Ã
nghÄa cho phÃp ngÆái tiáp nhán dÃ khÃng thá cÃn Äo ván hiáu ÄÆác thÃm
Ã cáa phÃp so sÃnh. Lái cÃn mát hÃnh ánh vÃ von khÃc, cÅng cháng biát
lÃ tá ÄÃu ra: mát ngÆái Viát Nam rát xuáng há thÃ tá leo lÃn ÄÆác,
nhÆng ba ngÆái thÃ khÃng, vÃ ngÆái nÃy lÃn thÃ ngÆái kia kÃo xuáng...
...Nháng cÃu chuyán truyán miáng cÃ tÃnh phÃng Äái, ai cÅng biát thá
nhÆng giái thÃch nguyÃn nhÃn thÃ thát khÃ khÄn vÃ thát khÃ hiáu nái vÃ
sao.
CÃi tÃnh thiáu háp tÃc vÃ manh mÃn, nhiáu ngÆái cÃn nÃi náng lái lÃ
tÃnh Äá ká nhau, rÃ rÃng ÄÃ lÃ mÃu thuán vái tinh thán ÄoÃn kát, nhát
lÃ tÃnh ÄoÃn kát cháng ngoái xÃm mÃ dÃn tác Viát Nam ÄÃ cÃ truyán
tháng tá bao Äái. Hay lÃ Äá sáng cho hoÃ bÃnh, trong xÃy dáng vÃ án
Äánh, mÃnh sáng cÃ khÃ khÄn hÆn?
ÄoÃn kát lÃ mát truyán tháng cáa dÃn tác Viát Nam, truyán tháng tát
Äáp áy khÃng bao giá mát. NÃn cÃi bÄn khoÄn mÃ cÃu hái váa nÃu ra tÃi
giái hán cÃu trá lái cáa mÃnh trong suy nghÄ vá ngÆái trÃ thác, khÃng
nÃn suy dián ra xa hÆn náa.
ChÃng mÃnh lÃ kim cÆÆng!
TÃi xin bát Äáu báng mát ká niám. NÄm 1970, tái mát hái nghá quác tá
vá giÃo dác á Tokyo, mát Äáng nghiáp Nhát Bán ÄÃ nÃi vái tÃi trong mát
cuác trÃ chuyán thÃn mát: "CÃc Ãng trÃ thác Viát Nam giáng nhÆ nháng
viÃn kim cÆÆng, cÃn chÃng tÃi lÃ mát bÃi cÃt...". LÃ mát ngÆái Viát
Nam, tÃi nháy cám vái mái lái nhán xÃt cáa ngÆái nÆác ngoÃi vá nÆác
mÃnh, nhÆng lÃc ÄÃ tÃi chá nghÄ ÄÃ lÃ mát lái nÃi khiÃm tán Äác trÆng
cáa ngÆái Nhát Bán, vÃ sau ÄÃ khÃng ngáng nhác lái cÃu nÃi áy vái cÃc
Äáng nghiáp trong nÆác Äá cÃng nhau hái lÃng hái dá. ChÃng mÃnh lÃ kim
cÆÆng cÆ mÃ!
NhÆng rái khi lÃng mÃnh láng lái, dán dán cÃng vái thác tá, nghÄ thÃm
vÃ Äác thÃm, tÃi mái nhán ra hát ÄÆác Ã nghÄa thÃm thuÃ cáa cÃu nÃi
áy. ThÃ ra Ãng bán Nhát Bán muán nhác mát cÃu nÃi cáa TÃn Dát TiÃn,
táng vÃ dÃn tác Trung Hoa trÆác cÃch máng lÃ "mát bÃi cÃt láng láo",
nhÆng cÃch máng ÄÃ bián há thÃnh "mát táng ÄÃ cáng ÄÆác hÃnh thÃnh
báng cÃt trán vái xi mÄng". Tá ÄÃ tÃi luÃn Äát cÃu hái trÃ thác Viát
Nam cÃ thát, vÃ cÃ nÃn nghÄ ráng mÃnh lÃ nháng viÃn kim cÆÆng hay
khÃng?
Kim cÆÆng thÃ quÃ, vÃ hiám nÃn quÃ chá khÃng hán do cÃng dáng thác
tián cáa nÃ. NhÆng kim cÆÆng thÃ khÃ Äáo gát, lái khÃ cÃ thá gÃ nhÆ xi
mÄng Äá cÃ thá kát háp chÃng lái thÃnh "mát táng ÄÃ cáng". MÃ ai cÅng
biát tá cho mÃnh lÃ viÃn kim cÆÆng cá nÃn muán dÃng Ãnh sÃng cáa riÃng
mÃnh Äá tá phÃt sÃng, hay tá phÃ trÆÆng...
NguyÃn nhÃn cáa sá "khÃ ngái vái nhau" cÃn ÄÃ, nÃn khi chÆa ÄÆác sá
dáng ÄÃng vái vai trÃ cáa mÃnh nÃn hiáu khi kim cÆÆng lái bá coi lÃ
cÃt. Thái bÃnh cán trÃ thác nhiáu hÆn vÃ mát trong nháng Äiáu kián bát
buác lÃ há cÅng "ngái vái nhau", lÃ phái cÅng hÆáng Äán lái Ãch chung,
phái quÃn bát bán thÃn mÃnh Äi.
Nhiáu khi trÃ thác Nhát Bán mÃ tÃi tháy, khi Äáng riÃng lá ai cÅng lÃ
ngÆái giái nhát, nhÆng khi há biát cÃch lÃm viác cÃng nhau, há ÄÃ lÃm
ÄÆác nháng cÃng trÃnh thát sá lán lao. QuÃ trÃnh hián Äái hÃa cÃng
phÃt trián lái cÃng ÄÃi hái nÆi mái cÃ nhÃn mát sá háp tÃc chát chá vÃ
ÄÃ lÃ mát ÄÃi hái tát yáu.
Gáp "TÃy"! - NgÆái Viát ta áng xá thá nÃo?
BÃo Lao Äáng
Trong mát cuác háp lán, mát ná tián sÄ luát cáa ta cÃn rát trá, Äán
muán vÃ khÃng cÃ chá. Mát chuyÃn gia nÆác ngoÃi Äáng lÃn Äá nhÆáng chá
cho cÃ ngái cánh nam Äáng nghiáp ngÆái Äan Mách. Thay vÃ cám Æn, ná
tián sÄ lái Äáng Äánh cÆái: "ThÃi khÃng ngái cánh tÃy ÄÃu, hÃi lám.
Sáng á tÃy mÃi rái cÃn lá gÃ!"...
VÄn hoÃ vÃ áng xá luÃn luÃn cÃ vá trÃ hát sác Äác biát trong Äái sáng,
khÃng chá giáa ngÆái mÃnh vái nhau mÃ cÃn giáa ngÆái Viát vái ngÆái
nÆác ngoÃi khi Äát nÆác ngÃy cÃng má ráng cáa Äá hái nháp vái thá
giái..
1. Tái cuác háp á cÆ quan lán ná, ná chuyÃn gia ngÆái HÃ Lan, tÆ ván
cáa mát tá chác phÃt trián thá giái ÄÆác mái tái Äá giÃp cÆ quan nÃy
cái cÃch bá mÃy vÃ tÄng cÆáng chát lÆáng nhÃn sá. CÃc quan chác chá
nhÃ ngán ngÆái ra mát lÃc nhÆ Äá lác lái trÃ nhá nháng kián thác cáa
mÃnh vá Äát nÆác cáa khÃch. Rái vá lÃnh Äáo cao nhát cáa cÆ quan thát
lÃn nhÆ tÃm ra phÃt minh mái báng mát trÃng tiáng Anh ngáng ngháu
nhÆng nhán tráng Ãm cáa cÃu rát ÄÃng chá: "A, HÃ Lan há? TÃi rát thÃch
uáng "sáa" cÃ gÃi HÃ Lan!" CÃc vá chá nhÃ khÃc hÃa theo: "ChÃng tÃi á
ÄÃy ván luÃn Äá nhau tÃm xem cÃ gÃi nÃo mÃ lái cÃ "sáa" Äáy!". Thá rái
tát cá cÃng rá lÃn cÆái.
Xa hÆn náa, mát vá cÃn mánh dán hÆn khen cÃ xinh Äáp vÃ hoá báng mát
cÃu ca dao: "Em giÃn cÃi tánh tÃnh tinh cÅng giÃn...", rái nhát quyát
muán ngÆái phiÃn dách chuyán lái cÃu pha trÃ ÄÃ, Äác biát lÃ nghÄa Ãm
chá cáa cám tá "cÃi tánh tÃnh tinh", cho khÃch mác dÃ ngÆái phiÃn dách
ÄÃ cÃ Ã tá chái báng cÃch im láng.
2. Ván mát phÃi ÄoÃn cáa tá chác phÃt trián ná, nhÆng lán nÃy gám
nháng thÃnh viÃn khÃc vÃ tái lÃm viác vái ÄoÃn gám cÃc cÃn bá tá nhiáu
cÆ quan khÃc nhau. ÄÃ lÃ mát buái HÃ Nái trái nÃng gát, lái mát Äián,
hai bÃn phái ra ngoÃi sÃn ngái chen chÃc mát chÃt Äá cÃ thá ván tiáp
tác lÃm viác theo lách trÃnh. Mát ná tián sÄ luát cáa ta cÃn rát trá,
Äán muán vÃ khÃng cÃ chá. Mát chuyÃn gia nÆác ngoÃi Äáng lÃn Äá nhÆáng
chá cho cÃ ngái cánh nam Äáng nghiáp ngÆái Äan Mách. Thay vÃ cám Æn,
ná tián sÄ lái Äáng Äánh cÆái: "ThÃi khÃng ngái cánh tÃy ÄÃu, hÃi lám.
Sáng á tÃy mÃi rái cÃn lá gÃ!".
Cháng biát cÃ Äánh khoe vái mái ngÆái xung quanh vá lai lách ÄÃ táng
hác táp á LiÃn XÃ trÆác ÄÃy hay cÃ ÄÃa váy Äá trÃnh khái phái ngái
cánh ngÆái lá, khÃ bá tÃm sá vát trong thái gian háp. Chá buán cho cÃ
lÃ anh chuyÃn gia Äan Mách ná ván dÃnh tuán hai buái hác thÃm tiáng
Viát trong hÆn hai nÄm qua nÃn cÃ biát tiáng má Äá cáa cÃ!
3. Ván lái lÃ mát cÆ quan phÃt trián, nhÆng lán nÃy lÃ cáa mát nÆác
hÃng Äáu trong chÃu lác, chuyÃn tÃi trá phÃt trián cÆ sá há táng cho
VN. Äái dián cáa cÆ quan nÃy tá chác buái tiác chÃc máng quan chác cáa
mát bá trong lÄnh vác nhán ván nÆác ngoÃi.
Váy mÃ, sau khi ÄÆác nghe giái thiáu tÃn cáa vá quan khÃch nÆác bán,
mát quan chác cáa ta ÄÃ khÃng ngái ngán: "á cÃi tÃn Ãng giáng tÃn cÃi
xe mÃy cáa tÃi quÃ...". VÃ thá lÃ mát trÃng cÆái hÆáng áng tá phÃi
ÄoÃn ta, kÃm theo nháng lái tÃn thÆáng rát rÃm rá...
Mát sá trÃng háp thÃ vá, trong buái háp vá cái cÃch nhÃn sá á cÃu
chuyán thá nhát, tÃi hác ÄÆác tá chuyÃn gia tÆ ván ráng mát trong ba
phám chát cán thiát cáa nhÃ lÃnh Äáo lÃ tÃnh hÃi hÆác Äá biát cÃch
giám bát cÄng tháng trong cÃng viác.
Song hÃi hÆác nhÆ cÃc vá quan chác, cÃc vá tián sÄ cáa ta trong nháng
máu chuyán ÄÃ ká trÃn ÄÃy thÃ thát ÄÃng xáu há! Náu tát cá ngÆái Viát
Äáu áng xá nhÆ thá nÃy thÃ...
Du" nhiáu "hác" Ãt
Khuyán hác vÃ DÃn trÃ
Thái gian gán ÄÃy ván Äá du hác Äang sÃi Äáng, Äáy bác xÃc. Nháng
thÃng tin tuyán sinh hái tháo, nháng suát hác, nháng suát hác báng háp
dán trÃn ngáp trÃn cÃc bÃo, táp chÃ  Tuy nhiÃn, liáu cÃ phái sinh viÃn
nÆác ta Äi du hác chá vÃ mác ÄÃch nÃng cao trÃnh Äá, má mang trÃ thác,
hiáu biát báng viác tiáp xÃc vái cÃc nán giÃo dác phÃt trián hay cÃn
cÃ nháng nguyÃn nhÃn khÃc
Báng ngoái ván hÆn
á nÆác ta, dÆáng nhÆ mái ngÆái luÃn cám tháy ráng hÃng ngoái bao giá
cÅng xán hÆn hÃng nái. ÃtÃ, xe mÃy, Äá dÃng sinh hoát dÃng cáa ngoái
vÃ bÃy giá cá nháng tám báng dÃn mÃc Hoa Ká, PhÃp, Äác, Ãc... cÅng rát
ÄÆác Æa chuáng. Nhiáu Ãng giÃm Äác cÆ quan nÃy, xÃ nghiáp kia khi
tuyán dáng nhÃn viÃn há cá tháy báng ngoái lÃ Æu tiÃn, dÃnh cho nháng
vá trÃ Äáp mÃ cháng cán biát trÃnh Äá thác sá ra sao, chuyÃn mÃn phÃ
háp vái cÃng viác gÃ. VÃ váy, mát sá gia ÄÃnh dÃ chÆa thác sá giáu cÃ
cÅng cán rÄng cho con Äi hác á nÆác ngoÃi Äá sau nÃy cÃ tÆÆng lai tÆÆi
sÃng.
Mong Æác lÃ nhÆ thá, nhÆng tá mong Æác Äán thác tá lÃ cá mát khoáng
thái gian dÃi vÃ khÃng phái bao giá cÅng suÃn sá. Ãng bÃ Thanh á Ngác
KhÃnh, nÄm nay ÄÃ gán 60 tuái ÄÃ bÃn cá cÄn nhÃ mát phá Äá lÃn sáng
trÃn táng 5 cáa mát khu chung cÆ chá Äá dÃnh tián cho cáu con Ãt Äi
hác. Cáu Ãt lÃn ÄÆáng xuát ngoái mang theo niám tin cáa bá má Äá rái
gán mát nÄm sau, cáu trá vá trong tÆ thá mát ká thát trán, bái chÆÆng
trÃnh hác á bÃn ÄÃ quÃ cao so vái khá nÄng cáa cáu. Váy lÃ tián mát mÃ
báng ngoái cÅng cháng tháy ÄÃu.
Ván biát ráng, sau khi tát nghiáp nháng khoÃ hoc á cÃc nÆác cÃ nán
giÃo dác phÃt trián thÃ cÆ hái viác lÃm sá má ráng hÆn. Thái Äái cáa
nán kinh tá toÃn cáu vÃ bÃng ná thÃng tin, nháng kinh nghiám du hác á
nÆác ngoÃi sá lÃm tÄng sác náng cho lÃ ÄÆn xin viác cáa bán. HÆn náa,
hác á nháng trÆáng Quác tá danh tiáng sá cung cáp cho bán báng cáp cÃ
giÃ trá toÃn cáu tuy váy cÃn phái tuá thuác vÃo trÃnh Äá vÃ Äiáu kián
kinh tá cáa mái ngÆái.
Äi mát ngÃy ÄÃng hác mát  sÃng hÆ
Xu hÆáng cáa thá giái lÃ toÃn cáu hoÃ quác tá hoÃ. CÃc tá chác dÃ hoát
Äáng trÃn lÄnh vác nÃo cÅng Äáu phÃt trián theo chuán mác nÃy vÃ vái
tÆ cÃch lÃ mát cÃ thá bán khÃng nÃn tÃch rái khái sá phÃt trián ÄÃ. Du
hác cÃ thá sá mang Äán cho bán tám nhÃn vÃ sá hiáu biát, tÆ duy sá cÃ
bÆác Äát phÃ. HÆn náa, sáng trÃn mát Äát nÆác khÃc sá giÃp bán cÃ cÃi
nhÃn phong phÃ, Äa dáng vá nán vÄn hoÃ thá giái gÃp phán giÃp bán hiáu
sÃu hÆn vá nán vÄn hoÃ Viát Nam. Tuy nhiÃn cÃ quyán, cÃ tián, Äá trá
thÃnh nháng ngÆái "sÃnh Äiáu".
Mát anh bán cáa tÃi váa á Äác vá tÃm sá: "Nhiáu sinh viÃn cáa ta sang
hác mÃ mát chá tiáng Äác bá ÄÃi cÅng khÃng biát, trong khi nháng bÃi
giáng toÃn báng tiáng Äác. Cháng hiáu há sá hác nhÆ thá nÃo". CÃ lá lÃ
sinh viÃn cáa ta sang hác kiáu nÃy lÃ Äá la cÃ trong nháng háp ÄÃm
nháng quÃn bar, tiáp xÃc vái Äá mái thá nhuám nhoám, máp má. Vái há ÄÃ
lÃ tiáp thu cÃi mái cÃi tián tián. Cuác sáng vái nháng ngÆái "sÃnh
Äiáu" nÃy chá thác sá cÃ trong nháng sÃn nháy, vÅ trÆáng cáp kÃ hát
ngÆái nÃy Äán ngÆái khÃc. Nháng giÃ trá cao quÃ cáa vÄn hoÃ dÃn tác
trong mát há trá nÃn lác háu, cá há. Bán thá tÆáng tÆáng xem tÆÆng lai
cáa Äát nÆác ta liáu cÃ thá trÃng Äái vÃo nháng con ngÆái nhÆ váy?
Phái chÄng chá Äá "vÃnh vÃo vái Äái"?
Hián nay cÃ hai hÃnh thác du hoc phá bián á nÆác ta lÃ du hác cÃ hác
báng vÃ du hác tá tÃc. Äá du hác cÃ hác báng phái dÃnh ÄÆác xuát hoc
báng tá chÃnh phá Viát Nam. Muán Äi theo con ÄÆáng nÃy rát khÃ bái nÃ
chá dÃnh cho mát sá sinh viÃn xuát sác, thá khoa trong cÃc ká thi Äái
hác vÃ phái vÆát qua ká kiám tra Anh ngá quác tá TOEFL hay IELTS vái
sá Äiám Äát yÃu cáu. Bán cÅng cÃ thá du hác tá tÃc nhÆng ván Äá tÃi
chÃnh lái rát nan giái (tián hác phÃ 1 nÄm hác á Má khoáng 15.0000
USD, á Ãc lÃ tá 7.500 Äán 10.000 USD... ngoÃi ra cÃn mát dÃy dÃi cÃc
chi phÃ sinh hoát phÃng á, báo hiám sác khoá, sÃch vá, chi tiÃu cÃ
nhÃn vái sá tián cÅng xáp xá tián hoc phÃ).
áy váy mÃ ván cÃn cÃ khÃng Ãt Ãng bá bÃ má sán sáng bá ra khoán tián
lán ÄÃ khÃng chÃt Äán Äo vái mong muán con cÃi thÃnh Äát nhÆng khÃng
Ãt trÆáng háp chá Äá cháng tá khá nÄng tÃi chÃnh cáa gia ÄÃnh mÃnh
khÃng thua kÃm thiÃn há hoác ÄÆn gián chá Äá tá hÃo vái Äáng nghiáp
vái cáp dÆái. Ãng N váa nhán chác GiÃm Äác cÃng ty X nhÆng Ãng ván
canh cÃnh trong lÃng nái buán khÃ ÄÆác chia sá. Mái lán nghe tay
trÆáng phÃng vát tÆ ká chuyán con hán Äang hác á Má lÃ Ãng lái tác
phÃt ÄiÃn lÃn. Ãng chá mong Äáa con lán Äang hác láp 8 cáa Ãng chÃng
lán Äán tuái Äi du hác. Thát buán cÆái khi nhiáu ngÆái cÃ suy nghÄ lá
lÃng Äán váy. Há coi chuyán ÄÆa con cÃi Äi hác á nÆác ngoÃi chá lÃ Äá
táo ra váng hÃo quang giá táo cho chiác ghá há Äang ngái, cho gia Äinh
há Äang sáng. Phái chÄng chá lÃ Äá vÃnh vÃo vái Äái?
Du hác Äá cai nghián
Báy lÃu nay mái ngÆái chá quen vái viác ÄÆa con vÃo trái hay trung tÃm
cai nghián chá Ãt ai nghe Äán viác cho con Äi du hác Äá cai nghián.
PhÆÆng phÃp nÃy dÃ nghe cÃ vá khÃng háp lÃ cho lám nhÆng hián nay cÃ
nhiáu gia ÄÃnh ÄÃ vÃ Äang lÃm nhÆ váy. Theo há, khi xa nÆác ngoÃi con
cÃi há sá xa ÄÆác lÅ bán xáu vÃ sá khÃng biát chá Äá mÃ mua cÃi thá
chát chát ngÆái áy. Thám chÃ biát ÄÃu sau nÃy trá vá nÃ lái cháng mang
theo cÃi báng ngoái.
TrÃn thác tá cÃ khÃng Ãt trÆáng háp cai nghián báng phÆÆng phÃp nÃy ÄÃ
mang lái hiáu quá nhÆ Ã, nhÆng cÅng cÃ khi lái nghián náng hÆn hoác do
tÃng quán cÃn dán tái nhiáu háu quá nghiÃm tráng khÃcnhÆ trám cáp,
cÆáp giát . Nhiáu gia ÄÃnh con cho cai nghián theo kiáu nÃy Äá rái sau
ÄÃ nhán vá mát bÃnh tro vÃ tri, vÃ giÃc, thám chÃ chá lÃ mát cÃi tin
bÃo tá. Con cÃi xa ngÃ, nghián ngáp thÃ viác bá má tÃm cÃch lo cho con
cÅng lÃ lá thÆáng nhÆng Äiáu cát yáu ván lÃ Ã chÃ, nghá lác cáa chÃnh
con cÃi há chá ÄÃu hoÃn toÃn do cai á ta hay á tÃy.
Äát nÆác Äang cán nháng ngÆái cÃ trÃnh ÄÃ, cÃ khá nÄng tiáp thu cÃi
mái cÃi tiÃn tián. \/Ã váy viác ÄÆa sinh viÃn Äi du hác lÃ Äiáu nÃn
khuyán khÃch nhÆng phái lÃ du hác ÄÃng nghÄa chá khÃng phái lÃ vÃ
nháng lÃ do khÃng chÃnh ÄÃng. KhÃng nÃn Äá lÃng phÃ thái gian, ngoái
tá mÃt cÃch vÃ Ãch lÃm ánh hÆáng tái cá xÃ hái Viát Nam trong tÆÆng
lai.
Xin lái thÃi ÄÃ thÃnh ngÆái tá tá!
Phám SÃng Háng
Äá nÃi ÄÆác cÃu "Xin lái", táp mÃi cÅng thÃnh quen. NhÆng Äá trá thÃnh
ngÆái tá tá thÃ cÃu xin lái áy ván chÆa Äá. "CÃn cán gÃ náa?"  HoÃ ra,
"Xin lái, cám Æn" chÆa Äá sác mánh Äá "lÄng xÃ" mát con ngÆái lÃn hÃo
quang vÄn hÃa.
Ra Äán tán ngoÃi chá rái mÃ ngÆái ván ÄÃng nhÆ nÃm, nÃn tÃi dát xe
thÃm mát Äoán náa vÃ cán thán hÆn, tÃi Äi sÃt vÃo phÃa bÃn phái ÄÆáng.
Báng tÃi tháy chÃn mÃnh nhÆ bá mát bÃnh xe lÄn qua vÃ ngay lÃc áy bÃn
tai tÃi váng cÃu: "Xin lái".
Theo phán xá, tÃi ngoÃi nhÃn thÃ tháy mát cÃ bÃ xinh xáo, mát nhÃn
tháng vá phÃa trÆác, mát lánh tanh nhÆ khÃng cÃ chuyán gÃ xáy ra, rái
cÃ cÃng chiác xe cáa mÃnh lao tháng.
ÄÆác mát Äoán, tÃi lái tháy cÃ gÃi phanh kÃt xe kÃm theo cÃu: "Xin
lái". Giáng ván vÃ cám nhÆ lÃc cÃ xin lái tÃi (chác lÃc nÃy mát cÃ
cÅng ván nhÃn tháng vÃ mát ván lánh tanh nhÆ khÃng cÃ chuyán gÃ xáy
ra). NhÆng tiáp ngay sau ÄÃ lÃ giáng mát bÃ cá Äáy vá khÃ cháu: "CÃ
Äáng lái ÄÃ, cÃ tÆáng cá xin lái xong lÃ thÃi hán?". Váa nÃi bÃ cá váa
nÃu xe cÃ gÃi lái... Tiáng cÃ gÃi Äáy vá tá tin: "Thá bÃ cÃn muán
gÃ?".
VÃ Äáy khÃng phái lÃ lán Äáu tiÃn tÃi "ÄÆác" nghe nháng cÃu "xin lái"
kiáu nhÆ váy.
TrÆác ÄÃy, bán bÃ tÃi thÆáng than thá vái nhau ráng nhiáu lán há bá Äá
nÆác vÃo ngÆái (lÃc thÃ tá trÃn gÃc xuáng, lÃc thÃ tá trong nhÃ ai ÄÃ
hát ra...) mÃ khÃng há cÃ cÃu xin lái nÃo vÃ ráng hÃnh nhÆ cÃng ngÃy
cÃng cÃ nhiáu ngÆái lÃm mát Äi nháng khÃi niám nhÆ: Sá xáu há, lÃng tá
tráng, nái bÄn khoÄn...
CÃn bÃy giá, khÃng biát cÃc bán tÃi sá nÃi gÃ khi nghe tÃi ká cÃu
chuyán "xin lái" nÃy? Hay cÃ gÃi xinh Äáp kia cho ráng khi nÃi cÃu
"xin lái", cÃ ÄÃ nghiám nhiÃn lÃ ngÆái lách sá, Äá rái sau ÄÃ cÃ cÃ
quyán bÃnh thán, nhá nhÃm tiáp tác lÃm nháng viác lái phái Äi kÃm vái
mát cÃu "xin lái" khÃc ("cÃn muán gÃ náa"?).
Thá mái biát Äá cÃ ÄÆác cÃi vá khÃng khÃ, nhÆng thÃnh ngÆái tá tá
thát, hÃnh nhÆ chÆa bao giá lÃ dá...
Äác "NgÆái Trung Quác Xáu XÃ" BÃ DÆÆng sinh nÄm 1920 á Trung Hoa lác Äáa, cháy sang ÄÃi Loan tá 1949: TÃi sáng á ÄÃi Loan hÆn 30 nÄm, mÆái nÄm viát tiáu thuyát, mÆái nÄm viát táp vÄn, mÆái nÄm ngái tÃ, cÃn mÆái nÄm tái sá viát lách sá (tr. 23) theo bÃi táa "NgÆái Trung Quác xáu xÃ" Äác tái Äái hác Iowa nÄm 1984. VÃ Ãng cho biát lÃ do ngái tÃ: vÃ tÃi ÄÃ nÃi lÃn vÃi sá thát. CÃch ÄÃy hai tuán, khi váa Äác xong, tÃi tÃm cÃch gáp dách giá Nguyán Hái Thá, mong ÄÆác phÃp chát ván Ãng. Bái tÃi Äinh ninh Ãng dÃng táa sÃch nÃy Äá nÃi vá ngÆái mÃnh, nhÆ máy Ãng Má, Nhát vÃ cá Viát náa trong quÃ khá: NgÆái Má Æu tÆ, ngÆái Má trám láng, ngÆái Nhát xáu xÃ, ngÆái Viát cao quÃ. ChÃnh Nguyán Hái Thá nÃi Äán quyán nÃy trong "lái ngÆái dách", quÃ nhiáu bÃng dÃng (ngÆái) mÃnh trong ÄÃ. TÃi nghi ráng NHT sá Äi chá khu 13 bá "anh em" chán ÄÆáng... hái tái, náu Ãng dÃm giá táa Äá "NgÆái Viát xáu xÃ". NhÆng nghÄ Äi nghÄ lái, tÃi biát ÄÃ nghi oan cho ngÆái ta. ThÃm náa, cÃch ÄÃy vÃi thÃng (lÃc ÄÃ tÃi chá mái Äác lái giái thiáu NTQXX á bÃo ThÃng Luán, chá nhá tÃn Nguyán Hái Thá, vÃ ÄÃ cÃ dáp Äác thÆ Ãng) nhÃn trÃ chuyán vái mát sinh viÃn ngÆái TÃu cáa Äái hác Phác ÄÃn, ThÆáng Hái, tÃi cÃ hái vá quyán nÃy - tÃi ÄÃ dách báa lÃ "The Ugly Chinese". May sao tÃi gáp ÄÆác mát chÃ bÃ, hác khoa hác nhÆng Æa Äác sÃch vÄn chÆÆng ÄÃng tÃy kim cá, cá trong vÃ ngoÃi nÆác TÃu lác Äáa, ÄÃng lÃ hác trÃ giái cáa Äái hác nái tiáng nhát nhÃ á TQ, chÃ áy báo cÃ Äác vÃ biát tÃc giá lÃ ngÆái TÃu ÄÃi Loan. Váy thÃ cÃn nghi ngá chi náa. NhÆng tÃi ván tháy cá nhÆ Ãng BÃ DÆÆng nÃi vá ngÆái Viát chá khÃng phái vá ngÆái TÃu. NhÃn ra mÃnh trong bác háa ngÆái, chác lÃ chuyán giáng nhau lÃng cÃnh gÃ ÄÃ chÄng? Theo cá sá Trung Hoa, phÃa bác sÃng DÆÆng Tá, khi dÃn Trung Hoa ÄÃ vÄn minh, cÃ Äát nÆác vÃ thiÃn tá, phÃa nam chá lÃ nháng bá lác, ngÆái Hoa gái chung lÃ BÃch Viát (BV). ChÃng ta ngÃy nay lÃ háu duá cáa mát trong cÃc nhÃm ngÆái Nam man áy. Coi bá dÃn tác "vÄn minh" nÃy (ngÆái TQ) nÃi rÃ chÃng ta chá cÃ há hÃng chi vái há, nhÆng xÆa nay bÃn ta ván cÃ ngÆái cá muán bát quÃng lÃm "con chÃu" ngÆái sang: ï Theo sá Viát Nam, Äá Minh chÃu ba Äái Thán NÃng (thán cáa ngÆái TÃu) Äi tuán thÃ phÆÆng nam, láy con gÃi Vá TiÃn, sinh ra Lác Tác. ï Lác Tác ÄÆác Äá Minh cho lÃm vua phÆÆng Nam tác Kinh DÆÆng VÆÆng, Äá Nghi lÃm vua phÆÆng Bác (con bÃ cá, gác á phÆÆng bác, giái nán bÃnh bao?) ï Kinh DÆÆng VÆÆng láy con gÃi cáa Thán Long Äáng ÄÃnh QuÃn. ï ThÃ dá ráng bÃ tá nÃy lÃ con gÃi BÃch Viát, phán lai TÃu cáa chÃng ta tá ÄÃy giám bát ?! Con trai cáa Kinh DÆÆng VÆÆng, SÃng LÃm Lác Long QuÃn láy con Äá Lai lÃ bÃ (tiÃn) áu CÆ (biát hÃ giá gáo vÃ náu cÆm?) ï Xin nhác Äá Lai lÃ con Äá Nghi, vua phÆÆng bác. Váy bÃ tiÃn áu cÆ cáa chÃng ta cÃ lai TÃu khÃng? Náu xem Lác Long QuÃn vái Ãu CÆ chá lÃ biáu tÆáng hay ngÆái cám Äáu, ÄÃm dÃn BÃch Viát cÃn lái, cho Äán nay, ÄÃ lai TÃu Äán mác nÃo? Sá sÃch TÃu khÃng lá lái quÃn vát tÃch mát (vÃi) hoÃng thÃn lÆu lác phÆÆng nam? Hay ta chá nÃn biát Äán mác vua HÃng Äá khái nhác Äán mái dÃy nhá lÃng thÃng khi thÃ mÃu huyát anh em, tay chÃn mÃi rÄng, khi thÃ bÃ lÅ bÃ quyán, bÃnh trÆáng? NgÆái TÃu xÆa nay (sinh Äá/sinh cÆ/sinh sáng) á ÄÃu, ván luÃn quay vá TÃu vÃ sán sÃng nhÃn anh em vái bát cá ngÆái TÃu nÃo gáp gá á bát cá nÆi nÃo trÃn thá giái. NgÆái Viát xÆa nay (MÆáng/Kinh....) thÃ trán biát trÃn nÃi hoác cháu khá nhác trong mát thái gian (lá thuác, mát bát lÃnh thá, xin lá cáng v..v..) rái ván "ngoan cá" khÃng cháu lÃm dÃn Trung Hoa. Tiáng Viát, nghe ráng vay mÆán Äán sÃu mÆÆi phán trÄm tiáng TÃu, nhÆng Äá ai chá hác trÆáng Viát, tiáng Viát, lÃc Äi chÆi Cám ThÃnh mua hÃng (trá giÃ) mÃ khÃng dÃng tay chÃn. Náu xÆa lÃ anh em (chÃ bÃc?), náu xÆa lÃ mát (?), tái sao Äa sá chÃng ta ván dÃi lÃu cÆÆng quyát chái tá sá... tÃi háp mát nhÃ nÃy? Rái Äán nay, vái nháng khai quát á ÄÃng SÆn, Sa Huánh... nháng cÃng trÃnh kháo cá á Viát Nam, tÃi cÃng tin tÆáng á sá khÃc biát ÄÃi bÃn, tá nháng chá sá sá, mÃu da, nÆác tÃc, ÄÆáng nÃt mÃi rÄng, chiáu cao lán bá dáy cÃc thác trÃn ngÆái hay Äá vát... (nhÃn cháng), cho Äán ngÃn ngá, phong tác, táp quÃn, truyán tháng.. (vÄn hoÃ). Tin tÆáng háu tiáp tác cÆáng cháng Ã muán chÃu (nhÆ TÃy Táng) vá hiáp phá (Bác Kinh) nÃy, mong cÃn mÃi cÃi biÃn giái rách rÃi hián tái (cho dÃ ráng nÃ ÄÃ lÃi khÃ nhiáu tá thái Bác thuác, cá tá thái PhÃp thuác, nÃi chi Äán thái hai BÃ TrÆng?!) NhÆng Äác sÃch NTQXX xong lái ÄÃm sá: con chÃu. ...Thán NÃng khÃng giáng lÃng cÅng giáng cÃnh! Xin giái thiáu cÃng cÃc bán. Äác xong, mong ráng bán ván Äá lÃ lá khuyÃn tÃi ráng "tÃi Æi, Äáng tuyát váng". Quyán NTQXX gám 3 phán: ï Thá nhát: Nháng bÃi nÃi chuyán. ï Thá hai : Nháng bÃi viát ï VÃ phán thá ba lÃ Nháng bÃi phÃ bÃnh (cáa ngÆái khÃc) vá hai phán Äáu. Trong bÃi Äáu tiÃn (Iowa 1984) khi nÃi Äán "nái khá nhác vÃ gian nan lÃm ngÆái Hoa" bát Äáu tá nháng ngÆái Hoa á trái tá nán Khao Y ÄÄng, bá Viát Nam Äuái Äi (báng ghe thuyán sau khi trá tián cho nhÃ cám quyán - Äáa phÆÆng - vÃ trung ÆÆng?) Ãng Äát cÃu hái NgÆái TQ ÄÃ lÃm Äiáu gÃ Ãc. ..(tr 18) Ãc vái nhau: Ngay cá Äái vái nháng ngÆái Hoa sáng tái Má cÅng váy, nÃo cÃnh tá,cÃnh háu, trung láp, Äác láp, thiÃn tá trung, trung thiÃn háu, háu thiÃn trung, vÃn vÃn vÃ vÃn vÃn, cháng biát ÄÆáng nÃo mÃ mÃ. NgÆái nÃy Äái vái ká ná Äáu mang mái cáu thÃ nhÆ nÃ giát bá mÃnh. Thát khÃng hiáu lÃ thá dÃn tác gÃ? TrÃn thá giái khÃng cÃ nÆác nÃo cÃ lách sá lÃu Äái nhÆ TQ, khÃng cÃ nÆác nÃo cÃ mát nán vÄn hoÃ khÃng Äát Äoán nhÆ TQ, mÃ cÃi vÄn hoÃ ÄÃ lái ÄÃ táng Äát Äán mát nán vÄn minh cao Äá. NgÆái Hy Láp, thái nay vái ngÆái Hy Láp ngay xÆa cháng liÃn quan gÃ vái nhau. NgÆái Ai Cáp cÅng váy. NhÆng ngÆái TQ hÃm nay thÃ ÄÃng lÃ háu duá cáa ngÆái TQ cá Äái. Tái sao mát nÆác kháng lá nhÆ váy, mát dÃn tác to lán nhÆ váy, ngÃy nay lái ra nÃng nái xáu xa áy? Cháng nháng bá ngÆái nÆác ngoÃi ác hiáp mÃ cÃn bá ngay dÃn mÃnh ác hiáp. NÃo vua báo ngÆác, quan báo ngÆác, mÃ cá dÃn (quán chÃng) cÅng báo ngÆác (tr. 22) (...) ngÆái TQ sá dÄ trá thÃnh xáu xÃ nhÆ ngÃy nay bái chÃnh vÃ há khÃng há biát mÃnh xáu xÃ (tr25) CÃi vÄn hoÃ truyán tháng kiáu nÃo mái sinh ra cÃi hián tÆáng nÃy, nÃ ÄÃ khián (...) chÃng ta mang sán trong mÃnh nháng Äác tÃnh rát ÄÃng sá! Mát trong nháng Äác tÃnh rÃ nhát lÃ dÆ bán, hán loán, án Ão. ÄÃi Loan ÄÃ táng cÃ mát dáo phái cháng bán vÃ cháng hán loán, nhÆng chá ÄÆác máy ngÃy. CÃi báp cáa chÃng ta váa bán váa lán xán,. NhÃ cáa chÃng ta cÅng váy (tr. 28) (...) Cho nÃn cÃ thá nÃi, mái ngÆái Trung Hoa Äáu lÃ mát con ráng, nÃi nÄng vanh vÃch, cá nhÆ lÃ á bÃn trÃn thÃ chá cán thái mát cÃi lÃ tát ÄÆác mát trái, á bÃn dÆái thÃ tÃi trá quác bÃnh thiÃn há cÃ dÆ. NgÆái Trung Hoa á mát vá trÃ ÄÆn Äác nhÆ trong phÃng nghiÃn cáu, trong trÆáng thi - nÆi khÃng cán quan há vái ngÆái khÃc - thÃ cÃ thá phÃt trián tát. NhÆng náu ba ngÆái TH háp lái vái nhau, ba con ráng nÃy lái bián thÃnh mát con heo, mát con giÃi, hoác thám chÃ khÃng báng mát con giÃi náa. Bái vÃ ngÆái TH cÃ biát tÃi Äáu ÄÃ lán nhau. Chá nÃo cÃ ngÆái TH lÃ cÃ Äáu ÄÃ, ngÆái TH vÄnh vián khÃng ÄoÃn kát ÄÆác....(tr.30) Nghe ghÃ chÆa? ÄÃ hát ÄÃu: ...ÄÆáng ÄÆáng lÃ mát nÆác lán. Thá mÃ thay vÃ cÃ mát tám lÃng bao la, ngÆái TQ lái cÃ mát tÃm Äáa thát háp hÃi (tr. 40) ...ÄÆa Äán mát Äáng tuyát Äái tá ty, mát Äáng tuyát Äái tá kiÃu. LÃc tá ty thÃ thÃnh ra tÃi tá, nghÄ mÃnh khÃng báng Äáng phÃn chÃ. LÃc tá kiÃu thÃ thÃnh Ãng chá, xem mái ngÆái Äáu lÃ c**t chÃ hát (...) Viát ÄÆác dÄm ba bÃi vÄn lÃ ÄÃ thÃnh vÄn hÃo. ÄÃng ÄÆác hai bá phim ÄÃ lÃ ngÃi sao sÃng cáa nán Äián ánh. Hai nÄm cÃ ÄÆác Ãt chác quyán nghiám nhiÃn cÃ thá cho mÃnh lÃ cáu tinh cáa nhÃn dÃn. Qua Má hác ÄÆác hai nÄm ÄÃ trá thÃnh mát hác giá chuyÃn gia (tr. 41) Theo tÃc giá, áy do tái lái cáa ÄÃm nhÃ Nho ÄÃ bÃp chát khá nÄng suy xÃt, tÆáng tÆáng cháng khÃc nÃo láy cÃi tÃi nháa bát kÃn bá nÃo lái. Ãng gái lÃ hÅ tÆÆng vÄn hoÃ Trung Quác (dáu cÃ vát mát ÄÃo vÃo rái cÅng sá bián thÃnh c**t khÃ)(tr.48) Náu ngÆái dÃn khÃng tá nuÃi dÆáng ÄÆÆc cho mÃnh cÃi trÃnh Äá phÃn ÄoÃn ÄÃnh giÃ nháng lÃnh Äáo cáa mÃnh thÃ cháng cÃ lÃ do gÃ Äá trÃch ai cá. Äi tÃn thá mát ká khÃng tÃn thá ÄÆác thÃ cÃn trÃch ai mát khi ká ÄÃ cÆái lÃn Äáu lÃn cá mÃnh? (...) DÃn chá lÃ mát cÃi gÃ phái tá mÃnh giÃnh giát ÄÆác, cháng ai ban phÃt cho cá (tr 49) Kát luán cáa bÃi nÃi: Náu mái ngÆái Äáu trá thÃnh ká biát thÆáng thác, chÃng ta sá cÃ thá ÄÃnh giÃ chÃng ta, hiáu rÃ giÃ trá bán bÃ, tháy rÃ ÄÆác mát thát cáa nháng nhÃn vát lÃnh Äáo nÆác nhÃ. ÄÃ lÃ con ÄÆáng trÆác mát chÃng ta phái Äi, mÃ cÅng cháng cÃn con ÄÆáng nÃo khÃc náa. Trong bÃi NgÆái TQ vÃ cÃi vái tÆÆng, BÃ DÆÆng chÃ ngÆái TQ Æa lÃm quan, phong kián, khi phÃn xÃt, suy luán, khÃng dÃng lÃ trÃ mÃ náng vá cám tÃnh; xÃ hái dáa trÃn tiÃu chuán chÃnh trá Äáo Äác thái phong kián há Nho, Äát lái Ãch cáa ngÆái lÃm quan lÃn trÃn. LÃu ngÃy, nháng thÃi tác xáu xa Än sÃu vÃo "nhiám thá", kát quá lÃ "quá bÃo nhÃn tián". Cuác chián tranh nha phián lÃ mát thÃ dá. DÃn vi quÃ, quÃn vi khinh (dÃn lÃ quÃ, vua lÃ thÆáng). Äáy chá lÃ mát thá lÃ tÆáng mÃ TQ chÆa bao giá thác hián (tr. 62). NgÆái TQ xÆa nay cÃ bao giá biát dÃn chá, tá do, phÃp trá lÃ gÃ. Tuy cÃ ngÆái báo chÃng ta cÅng cÃ tá do, cÃ thá chái cá hoÃng Äá, song thát ra quyán tá do cáa chÃng ta rát cÃ hán, bá ká tháng trá kháng chá trong phám vi cho phÃp (....) Phám vi cáa tá do rát háp hÃi. ÄÆÆng nhiÃn cÃ thá cÃ cÃi tá do suy nghÄ vá ván chá cÃc khÃi niám dÃn chá, phÃp trá thÃ hoÃn toÃn cháng cÃ (tr.65) Trong bÃi Äái sáng, vÄn hác vÃ lách sá , dián vÄn Äác á trÆáng Äái hác Stanford (S. Francisco) nÄm 1981, ÄÃy lÃ mát trong nháng bÃi Äáu tiÃn, chÃng ta gáp trong ÄÃ cÃc Ã ÄÃ ÄÆác khai thÃc á nháng bÃi sau nÄm nÃy. BÃ DÆÆng liát kÃ nÄm khuyát Äiám: Khuyát Äiám thá nhát: vÃ nhÃn quyán, nhÃn tÃnh, phám giÃ con ngÆái bá chá Äá vÃ xÃ hái phong kián chÃ Äáp trong suát 5000 nÄm, khián dÃn khÃng cÃn lÃng tá tráng (?) cÃi tá tráng cÃn lái cháng qua cÅng chá lÃ cÃi tinh thán tá dái mÃnh nhÆ AQ trong truyán cáa Lá Tán (...). VÃ dá tÃi Äán thÄm anh, tháy anh nhÃ cao cáa ráng (....) lÃc ra khái nhÃ anh lái báo "á nhÃ Äáp thá! KhÃng biát Än cáp hay Än cÆáp á ÄÃu ra lám tián! Cáu trái cho ngÃy mai cÃ ÄÃm chÃy thiÃu trái cÃi nhÃ nÃ Äi cho rái!" TÃm lÃ (...) bá ác chá lÃu ngÃy chá biát dÃng cÃi tinh thán ÄÃ Äá tá thoá mÃn. (tr. 80). Äán nái, theo tiÃn sinh, hai lán tháng lái lán nhát cáa vÄn hoÃ TQ lÃ khi TQ bá nhÃ (Bác) Ngáy cáa Hiáu VÄn Äá ThÃc Bát HoÃnh vÃ nhÃ MÃn Thanh chiám, lái cháng Äem kát quá tát , bái vÃ Nháng ká xÃm lÆác cá nhiÃn Äáu háp thá vÃ ká tháa vÄn hoÃ TQ, nhÆng lái tiáp thu cÃi phán kÃm nhát cáa vÄn hoÃ TQ, nÃn kát các cÅng cháng ra gÃ. Thay vÃ trá nÃn hÃng mánh thÃ cá dÃn tác há lán dÃn tác Trung Hoa lái cÃng suy thoÃi (tr 78) Khuyát Äiám thá hai lÃ 4000 nÄm chián tranh liÃn miÃn chá vÃ bán cÃng, giát chÃc, Äá ká mát cÃch lÃu dÃi thÃnh ra lÃng dá chÃng ta thÃnh háp hÃi (tr.82) Khuyát Äiám thá ba lÃ chá Äá khoa cá, quan trÆáng, táo ra mát táng láp Quan liÃu cháng trung thÃnh vái quác gia lÃnh tá gÃ cá, chá tán tÃm tán lác vái ká cát nhác nÃ lÃn lÃm quan (tr 85) (....) CÃi xÃ hái Än chÆi, phÃ hoa lÃ nÆi cÃc quan ra oai, tá nhiÃn hÃnh thÃnh mát há tháng tÆÆng há bao che giáa cÃc quan vái nhau - mát quan há vÃ cÃng phác táp. (tr 86) (.....) phác táp Äán Äá mát ngÆái lÃnh mánh khÃng thá nÃo cháu nái (tr.89) Tinh thán Nho giÃo báo thá, lÃ khuyát Äiám thá tÆ, khián xÃ hái mát hát sác sÃng táo, mát táp quÃn tá tÃm hiáu, tá phÃ phÃn (tr 93) VÃ nán nhÃn mÃn lÃ khuyát Äiám (cuái cÃng) TQ quÃ ÄÃng, nghÃo khá quÃ lán, quan trÆáng quÃ mánh, cánh tranh quÃ khác nghiát, nháng lÃ do nÃy sinh ra nÆi ngÆái TQ cÃi hián tÆáng bán, loán, án, xÃu xÃ lán nhau (...) TÃi cho lÃ TQ lÃ mát nÆác tuyát Äái khÃng tráng lá nghÄa. NgÆái TQ thát thÃ lá...(tr 96) NgÆái TQ thÃng minh (....) Äán Äá khi bá Äem Äán lÃ sÃt sinh, cÃn cá cÃ kÃ vá giÃ cá cáa mÃnh, náu kiám thÃm ÄÆác vÃi Äáng thÃ chát rát há hÃ. CÃi kiáu thÃng minh quÃ cá nÃy nhát Äánh sá thÃnh kiáu Ãch ká quÃ cá. (...) ngÆái nÃo mÃ khÃng suy nghÄ mát cÃch Ãch ká, cÆ xá mát cÃch Ãch ká Äáu bá chá diáu lÃ ngu ngác (tr.99) Trong phán nháng bÃi viát, trÃch tá cÃc táp Äáp tan hÅ tÆÆng, Dám lÃn ÄuÃi nÃ vÃ Nháng con trÃng dáy sám vÃ Quáng trÆáng thÃng giÃm vái nháng chi tiát, thÃ dá hay dán cháng láy ra tá lách sá hay tá Äái sáng hián tái á tái Trung Quác, ÄÃi Loan vÃ cá nÆác Má, Ãng khai trián cÃc Ã ÄÃ nÃi trong phán Äáu (...) NhÃn lÃ phe nám quyán, Äái vái thá dÃn (...) bá thÃ , ban phÃt cho Äá tá ra mÃnh Äái lÆáng, kháng khÃi. Sá thác lÃ giáa ngÆái vÃ ngÆái Äáy nháng "cung kÃnh" vÃ "sá sát". CÃ nhiáu ngÆái vÃ kÃnh mÃ thÃnh sá, cháng khÃc nÃo con Äái vái cha. CÃ nhiáu ngÆái vÃ sá thÃnh ra kÃnh, giáng gÃi ÄÄ Äái vái khÃch lÃng chÆi, nhÆ Äái thán Äái vái hoÃng Äá, tián dÃn Äái vái quan lái, tÃ nhÃn Äái vái cai ngác.(tr.115) TÃnh Ãch ká quÃ mác nÃi á phán trÆác ÄÆác thá hián á chá khÃng tuÃn thá ká luát chung vÃ lÃc nÃo cÅng mÆu lái riÃng Ãi! Mát ká hoách, mát phÆÆng phÃp, mát hái nghá, mát quyát sÃch, thám chÃ mát vá kián cÅng chá Äáu lÃ cÃi cá Äá (.....) nghÄ ngay ráng trong viác nÃy mÃnh cÃ lái gÃ khÃng? hoác ta sá kiám chÃc (...) ÄÆác hÆáng quyán hÃnh gÃ (....) ÄÆác trÃch nhiám lán hay nhá? (....) Äáu lÃng vÃng trÃn nháng thá ÄÃ. Bá trÃn cÅng váy, cáp dÆái cÅng thá. Cá anh cá tÃi cÅng ráa, mái ngÆái Äáu Ãm láy chÃng Äán chát cÅng khÃng buÃng (tr. 119) CÃi kiáu nhÃ Nho, mám khÃng nÃi Äán lái, Äán tián nhÆng lÃng dá lái Äáy á nháng quan niám quÃ quát vá lái tián (tr.121) Miáng lÆái thÃ khÃng ai báng, thÃng minh tÃi trÃ, khá nÄng phÃn ÄoÃn tÆáng cháng nhÆ nhát thiÃn há. NhÆng (...) trong muÃn ván ngÆái cháng gáp ÄÆác á lÃng ai cÃ chát cháa nháng thá ÄÃ (tr. 122) Máa mai Kháng Tá: Nháng Äiáu dáy báo nÃy cáa thÃnh nhÃn thát lÃ thÃng minh rÃnh mách: Con ngÆái phái sáng theo chiáu giÃ (...) chá cho ngÆái khÃc bÃnh thiÃn há xong rái thÃ ta nháy ra tÃm mát chác quan. LÃc dáu sÃi láa báng thÃ ta á nhÃ ÄÃnh giÃy cho thát trÆn, vÃ gái vá con Äán nháng nÆi an toÃn nhát. (....) tám thÃn nghÃn vÃng khÃng ngái trong cÄn nhÃ sáp Äá (....) khÃng bao giá nÃn Äán gán mát nÆi mÃ mát viÃn ngÃi cÃ thá rÆi vÃo Äáu. Äái vái nháng thái nÃt chÃnh trá, nháng Äau khá cáa dÃn lÃnh, mÃnh cháng dÃnh vÃo lÃm gÃ cho mát thÃn (...) VÃ nhÃn tháy thÆáng khÃ trÃnh khái tác gián, tác gián thÆáng khÃ trÃnh khái nÃi toÃng lÃn, nÃi toÃng lÃn thÆáng khÃ trÃnh khái bá tai vá. (tr. 124) Tái sao Kháng tá Ãt khen ai khÃc ngoÃi Nhan Hái cÃi anh chÃng hác trÃ nghÃo rát máng tÆi ÄÃ (....) bái nhÃ Nho ca ngái chá vÃ nghÄa mÃ khÃng vÃ lái vÃ dáy Äái ráng: "NghÃo cÅng hánh phÃc ÄÆác". Náu mái ngÆái TQ Äáu hánh phÃc kiáu ÄÃ, quác gia dÃn tác phái quay vá thái Äá ÄÃ mÃ thÃi (tr.125) Con ngÆái lÃ mát loái Äáng vát biát cÆái. NhÆng nháng cÃ y tÃ, nháng cÃ bÃn vÃ xe ngÆái TQ lái lÃ mát ngoái lá.(..) trá phi vát tián vÃo mát há, thÃ ngay cá Ãng trái cÅng cháng cÃ thá cáy mám há ra cho há cÆái ÄÆác So sÃnh vái nÆác Má, dÃn Má, BÃ DÆÆng tiÃn sinh chÃ dÃn mÃnh trong chuyán tiáp xÃc, giao tá, khÃng tráng khÃch hÃng, thiáu lá nghÄa, khÃng biát nÃi cÃm Æn, xin lái, khÃng biát xáp hÃng trát tá. NÆác quÃn tá (...) lÃ nÆi trá con vÃ ngÆái giÃ cÃ bá láa khi Äi mua bÃn khÃng (tr. 126) Ãng ká vá kinh nghiám cáa mÃnh sau nháng chuyán viáng thÄm nÆác Má: Trái Æi! ThÃ ra ngÆái TÃy phÆÆng mái khi Äi ra cáa Äáu dáng chÃn giá cáa cho ngÆái Äi sau... hay (...) giá cáa cho ngÆái Äi sau tiáp ÄÆác cáa rái mái tá tá bá tay ra. ÄÃng lÃ Äi mát ngÃy ÄÃng hác mát sÃng khÃn. BÃy giá cÃi viác giá cáa nÃy, tÃi ÄÃ thuác nhÆ chÃo. VÃ tá Äáy trá Äi tÃi liÃn tác ÄÆác nghe tá cáa miáng nháng Ãng giÃ, bÃ giÃ Má cÃi cÃu "cÃm Æn Ãng" nghe sÆáng cá lá tai. LÃc quay lái ÄÃi Loan, tÃi ván quen thÃi "tÃn sÃng" TÃy phÆÆng nÃy. NhÆng chá ÄÆác ba hÃm thÃ lái ván cháng nÃo tát áy. MÃ cÃi ÄÃ khÃng phái vÃ Ã chÃ cáa tÃi yáu Äuái, nhÆng vÃ mái lán dáng lái cung kÃnh giá cáa, thÃ cÃi Ãng bán da vÃng á ÄÃng sau nhÃn tÃi nhÆ thá mám anh ta Äang ngám các c**t khÃ, khÃng thá nÃo nghe ÄÆác mát thanh Ãm gÃ giáng nhÆ tiáng cÃm Æn phÃt ra tá nÃ cá. TÃi bÃn cá thá cho cáa nÃ tung ra nhÆ cÅ, mác ká má cho nÃ Äáp vÃo mát ai thÃ vÃo, cÃ Äáp chát cÅng ÄÆác! TÃi nghi ráng Äá cÃ thá mÃc trong mám mát ngÆái TQ ra cÃi cÃu "cÃm Æn Ãng" e ráng náu khÃng dÃng Äán cÃi cÃo cá nÄm rÄng cáa Ãng bán TrÆ BÃt Giái cáa chÃng ta thÃ khÃng thá ÄÆác. Báng cháng cáa Ãng vá mát Äát nÆác thiáu lá nghÄa, lÃ nháng nhán xÃt vá cung cÃch áng xá cáa ngÆái TQ trong cÃc buái ÄÃnh ÄÃm vui chÆi hay tang ma. Trong ÄÃm cÆái cháng hán, nháng nghi thác trang nghiÃm, dÃ lÃ truyán tháng xÆa hay du nháp cáa TÃy phÆÆng hián Äái. HÃn lá khÃng ra hÃn lá mÃ bián thÃnh mát loái phÆáng chÃo. Lá ÄÆáng (...) trá nÃn mát thá miáu Äán án Ão nÃo nhiát. Mái ngÆái Äán khÃng phái Äá chÃc máng ÄÃm cÆái, mÃ Äá tÃm gáp bán bÃ, trao Äái xÃ giao vái nháng ngÆái sáng trong cÃng mát thÃnh phá mÃ hai, ba bán nÄm rái chÆa gáp mát nhau. PhÃng cÆái thÃnh ra mát loái trÃ ÄÃnh táu Äiám .Äá cháng nghi lá ÄÃ xong, (...) bÃy mát chÆác (..) tá táp hÃn huyÃn, thÄm hái tin tác, bÃn luán thái cuác, ngay cá chái ráa ngÆái nÃy, ngÆái ná. (tr.149) VÃ cÅng váy, tang lá (...) trá thÃnh mát bán sao cáa cÃi loái "ÄÃm cÆái vÄn minh" ÄÃ nÃi trÃn (...) sá thác, ngay á nÆi quÃn xÃc chát hián nhiÃn cÅng ÄÃ thÃnh chá kát bÃ kát Äáng, lái ÄÆÆng nhiÃn thÃnh chá "xa nhÃ gáp ngÆái quen" thÃ nÃt mát phái tÆÆi cÆái ráng rá. (tr.152) NÃi vá cÃc phá TÃu (trÃn thá giái TÃy phÆÆng): tá nháng bÄng Äáng mafia cho Äán giái trÃ thác Äa sá ngÆái TQ Äáu cá gáng "khÃng mát gác" nghÄa lÃ tÃch các chia rá, xÃu xÃ nhau. Bát ká á gÃc bián chÃn trái nÃo há cÃ ngÆái TQ lÃ cÃ cáu xÃ lán nhau (tr 156) VÃ dá : giÃo sÆ A mái tÃi Äi quÃn nhÆng nhát Äánh khÃng mái giÃo sÆ B tham gia. Ãng giÃo sÆ C nghe nÃi tÃi ngá nhÃ Ãng giÃo sÆ D tác khác thanh minh khÃng muán kát bán vái cÃi loái ngÆái trác lái nhÆ tÃi. TÃi rái nhÃ Ãng E, Äánh nhá Ãng áy chá Äán nhÃ Ãng F, thÃ Ãng E nÃi: "Anh báo thá nÃo? Gáp tháng ÄÃ Ã? ThÃi, anh Äi bá cho nÃ khoá nhÃ". CÃc phá TÃu ÄÃ trá thÃnh nháng Äáng quá nuát tÆÆi ngÆái TQ, thÃnh nÆi cháa cháp vÃ sá ngÆái á chui khÃng giáy tá. á ÄÃ trá con hoác cÃc bÃ giÃ nhiáu khi khÃng cÃ cÃch nÃo khÃc hÆn cÃch lÃm viác trong cÃc xÆáng quán Ão láu vái Äáng lÆÆng khÃng Äá hÃp chÃo cám hÆi, cháng khÃc gÃ nháng nÃ lá da Äen thuá nÃo (tr 157) VÃ tÃc giá trá lái cÃi nái sá Ãng nÃi Äán á phán trÆác (tr 115): mát phá ná TÃu ká chuyán bá Äáng bÃo láa, Ãng Äá nghá Äem lÃn bÃo thÃ bÃ ta thát sác "Ãng Æi, Ãng á tán bÃn ÄÃi Bác, Äái vái bán chÃ sÄn ÄÃ thÃ khÃng cÃ gÃ phái lo. NhÆng em tÃi Äang á XÄng PhrÄng-xÃtx-cÃ. Ãng hái nÃ mát. Ãng ÄÃng lÃ cÃi tháng chuyÃn gÃy ra tai háa thÃi!" NÃi xong bÃ chÃi nÆác mát nÆác mÅi lÃn ngÆái tÃi vÃ bát tÃi thá náu viát gÃ vá bÃ thÃ tÃi sá chát Äuái ngay trong các nÆác trÃ. Than Ãi! Trong thá giái nÃy chá cÃ cÃi thiÃn tÃnh nhu nhÆác cáa ngÆái TQ mái khÃng dÃm cÄn cá trÃn lÃ lá Äá Äáu tranh. Náu cÃ vÃi ngÆái dÃm lÃm nhÆ váy thÃ nháng con giÃi trong hÅ tÆÆng cho ráng Äáy lÃ nháng phán tá các Äoan khÃng an phán. Mái ngÆái Äáu sáng theo cÃi kiáu "ThÃi! Bá qua! Bá qua Äi! CÃi gÃ nÃ qua thÃ Äá cho nÃ qua, quÃ khá thÃ hÃy Äá cho nÃ lÃ quÃ khá" (tr. 158) Trong phán trá lái bán Äác, cho ráng dÆái sá hun ÄÃc cáa vÄn hoÃ TQ, ngÆái TQ mang mát tÃm Äáa các ká mÃ má tÄm tái, ká thá Äáa phÆÆng, láy há thán lÃm vinh dá, khÃng dÃm yÃu, ghÃt, khÃng dÃm biát Æn vÃ hy sinh, Ãng viát: Äái HÃn thiÃn thanh (...) ÄÃ lÃ tiáng nÃi cáa ngÆái TQ khi tá táp lái vái nhau Äá cÃng kÃch, bái mÃc Äán khÃng cÃn mát cÃi gÃ vá Äái tÆ cáa ká khÃc (tr.164) YÃu thÃ sá chÃng cÆái, ghÃt thÃ sá chÃng thÃ. Thá lÃ yÃu vÃ ghÃt quán vái nhau thÃnh mát thá lác lÆáng gian Ãc (...) ÄÃ ná bÃng (...) tái lác Äáa qua cÃi gái lÃ CÃch máng VÄn hoÃ. Tát cá nháng dÃ man, hung báo, xáo trÃ, Äá ká, tÃn nhán tiám tÃng trong nái tÃm sÃu thám, thÃm nháp vÃo xÆÆng cát ngÆái TQ Äáu ÄÃ ÄÆác biáu hián qua nÃ. (...) Mát quác dÃn háng ba khÃng thá nÃo sinh ra ÄÆác mát chÃnh phá háng nhát, cÅng nhÆ mát chÃnh phá háng ba khÃng thá nÃo cÃ ÄÆác mát quác dÃn háng nhát cá. ChÃng ta, (...) phái bát Äáu viác áy (...) ChÃng ta khÃng thá nÃo chá trong chác lÃt mÃ thay xÆÆng Äái thát. NhÆng náu thay Äái ÄÆác - dÃ chá mát tá bÃo - thÃ chÃng ta cÅng phái lÃm ngay (tr 165) Muán thay Äái, phái hác cáa ngÆái khÃc nháng Äiáu hay tát á cÃc nÆác tiÃn tián, bái vÃ cÃi anh TQ, bá lao phái dán thái ká thá ba kia, nhát thái Äáng trÃn vÅ ÄÃi thá giái dÆÆng dÆÆng tá Äác, nhÆng rái mát cÆn giÃ lánh thái tái láp tác hát hÆi ba bán cÃi thát to, mÅi dÃi lÃng thÃng (...) náu nhÆ cá mát mác kiÃu ngáo hÃo, giáng nhÆ mát bÃ lÃo giÃ lÃc nÃo cÅng giÆ cÃi chÃn bá bÃ váa kinh váa thái cáa mÃnh lÃn khoe nÃo lÃ bÃ khÃo, bÃ Äáp thÃ khÃng trÃnh khái sá Äi vÃo cÃi ngÃ cáa sá diát vong (tr169) Sá hác hái nÃy bá xem lÃ "sÃng dÆÆng, má ngoái", tÃc giá xem nhÆ mÃnh bá (mát kiáu cháp mÅ) PhiÃn ThiÃn án ngÃn cÃn cháp xuáng Äáu mÃnh chá vÃ nháng so sÃnh vÃ lái kÃu gái hác hái bát chÆác nháng cÃi tát Äáp cáa TÃy phÆÆng nÃy Náu chÃng ta muán ngÆái TQ cÃ thá má ráng cÃi tám lÃng nhá háp ra, chÃng ta phái hác táp cáa ngÆái phÆÆng TÃy sá vui vá phÃng khoÃng, tám lÃng thÃch giÃp ngÆái (....) Äáng trÆác ngÆái TÃy phÆÆng lá Äá, lách sá, cÃ thát lÃ chÃng ta khÃng cám tháy thán vÃ mÃnh tháp hÃn khÃng? (tr 179) Tá ÄÃy trá vá sau, khoáng hÆn 100 trang, lÃ phán thá ba gám nháng bÃi phÃ bÃnh cáa Äác giá, cÃc bÃi xÃ luán cáa bÃo chÃ TQ á Háng KÃng, New York, Los Angeles ... ká cá nháng bÃi bÃnh vác hoan hÃ chá trÃch nháng ngÆái ÄÃ phÃ bÃnh tÃc giá. CÃ ngÆái khen BÃ DÆÆng, so sÃnh Ãng nhÆ Lá Tán vái AQ, cÃng LÃ TÃng NgÃ tiÃn sinh vái cÃi "Háu sác", sÃng táo ra cÃi hÅ tÆÆng nhÆ ba chÃn cáa mát cÃi Äánh (tr. 198) phÃn ÄoÃn sÃu sác (tr.206) vÃ rÃt táa kát luán (...) náu hái TQ cán gÃ, cáu gÃ thÃ chá cÃ mát thá duy nhát mÃ thÃi, ÄÃ lÃ dÃn chá (tr.210) vÃ thÃm ráng: chÃng ta khÃng nÃn hy váng vÃo sá "tá mÃnh tánh ngá" (....) ÄÃ lÃ chuyán nám mÆ giáa ban ngÃy (...) ChÃng ta chá cÃ thá sáa Äái chá Äá chÃnh trá, dÃng Ãp lác cáa chá Äá bát nháng ngÆái khÃng tá nguyán sáa Äái lái lám khÃng cÃn ÄÆáng trÃnh nÃ (...)Nháng chá Äá khÃng dÃn chá, tác khÃng cÃ chÃn lÃ, tác khÃng thá sáa Äái lái lám (...) Thá mÃ (...) ván cÃn nhiáu ngÆái (....) tin ráng nháng ká tháng trá sá tá Äáng bián thÃnh NghiÃu Thuán, khÃng cán quyán lác khÃc Äá chá ngá vÃ xÃt ÄoÃn, khÃng cán cÃ dÃn chá Äá giÃm sÃt, lái cÅng khÃng cán cÃ cá tá do ngÃn luán Äá tá cÃo (tr.214) TrÃi lái, mát ngÆái khÃc mai máa: á cÃi nÆác Má tát Äáp cáa Ãng Äáy , nháng Äen tái vÃ tÃn khác Äáu bá xoÃ bá trong chuyán khai phÃ mián vián tÃy cáa Má, ngÆái Nhát thÃ Äái vái nán vÄn hoÃ TQ lÃc nÃo cÅng phác sÃt Äát (tr 220), ngÆái TÃy phÆÆng cÅng Äang nghiÃn cáu hác táp nÃ, Äáng Äá ngÆái Nhát Bán nÃi ráng chá cÃ há mái lÃ con chÃu tháa ká chÃnh thác cáa nán vÄn hoÃ TQ (tr 222) CÃ ká cÅng ráy rÃ: ... máy ngÆái TQ cá Ã chái Äáng ÄÃ lÃ nháng ngÆái TQ khÃng bÃnh thÆáng (...) NgÃy hÃm nay lái chui ra cÃi Ãng BÃ DÆÆng, tá xÆng lÃ mát nhÃ vÄn yÃu quán chÃng mát cÃch phi thÆáng Äá giÆÆng cao thÃm cÃi truyán tháng "ngÅ tá". TrÆác hát y gÃo to "VÄn hoÃ hÅ tÆÆng" sau ÄÃ lÃ bÃi nhá cÃi anh chÃng TQ xáu xÃ. VÃ hái Ãng cÃ Ã Äánh gÃ (dách theo tiáng Viát hián Äái: Ã Äá gÃ) anh lÃ tháng thái tha khÃng ngái ÄÆác Äán mác vÃ phÆÆng cáu cháa CÃ ngÆái phán bÃc nhá nhÃng hÆn, ÄÆa ra dán cháng cá thá vá nháng cÃng trÃnh xÆa nay cáa nán vÄn minh vÃ vÄn hoÃ TQ (Kháng Tá, Mánh Tá), hay rát tráu tÆáng: (...) khi tÃi Äi trÃn mánh Äát lán cáa TQ, bát ká á xÃ xánh nÃo, Äái dián vái ÄÃm ÄÃng ngÆái, nÆi tÃm linh tÃi thÆáng ráo rác cám tháy mát thá trÃ tuá mÃnh mÃng khÃng bá bán.... VÃ mát phán trÃ tuá mÃnh mÃng nÃy dán giái: thát ÄÃ ngÆái án Äá.. .dÆ hÆn chÃng ta - vÃ hÃnh ánh cÃi vá Äáp ruái án Äá sau lÆng táng tháng Má Carter trong mát lán viáng thÄm chÃnh thác xá sá cáa Gandhi; cÃn chÃng ta bán á trung tÃm Los Angeles nhÆng á Monterey Park, phá TÃu ta sách hÆn chá (vÃ á ÄÃy ngÆái TQ ta giÃu hÆn) cÃn sá dÄ ta án Ão lÃ bái cÃi thá tiáng TQ ta ván Äác Ãm, nhiáu Äáng Ãm vÃ nhiáu Ãm tiát, ngÆái TQ phái nÃi to vÃ hoa chÃn mÃa tay Äá giÃp mám miáng lÃn báng xuáng trám cho Ã tÆáng dián Äát (...) rÃ rÃng hÆn (tr. 253) Suát máy trÄm trang mát giáng lá mÃng, tuy cÃ hÃi hÆác tÃ chÃt nhÆng ván thÃ báo. Mát bác tranh (naif) toÃn nháng mát trÃi, tráng Äen hai mÃu, khÃng bá sÃu, ÄÃi lÃc mÃu thuÃn, nhÆng khián tÃi liÃn tÆáng Äán bác háa guernica Marie sán cáa Phám Thá HoÃi. DÄ nhiÃn, xin thÆa ngay Äá khái bá (Äáng bÃo, fans cáa PTH) máng má, báng lái cáa tÃc giá BD: khÃng thá so sÃnh tranh cáa BD tÃi vái tranh Van Gogh Phám Thá HoÃi . Tranh vá ngÆái xáu xÃ hay tranh vá quán tiÃn mÃ chÃng ta nhÃn vÃo nhÆ gÆÆng soi hay nhÆ Ãc máng, do " lái " chÃng ta hay do tÃi ba (Ã Äá?) cáa tÃc giá? Chá mái nhÃn bÃ con xa thÃi, dÃ cho ráng cÃ mái trÃng háp ngoÃi Ã muán cáa tÃc giá nÃy (?), mÃ tÃi cÃn nghe chao Äáo, huáng há lÃ ká trong gia ÄÃnh cát ruát. Ãng BÃ DÆÆng bá ÄÃnh máng hay bá bá tÃ hán lÃ Äiáu...tá nhiÃn. NhÆng cho dÃ cÃ thát sá thiáu trÃnh Äá uyÃn bÃc vÃ cÃi chát chá cáa lÃ luán, nhÆ nhán xÃt cáa dách giá, khi bÃnh tÄnh lái,tÃi tá hái vÃ sao mÃ chao Äáo, bÃng hoÃng. Xin trÃch sau ÄÃy mát phán lái ngÆái dách, Äá hiáu mác ÄÃch vÃ chia sá nái niám, tÃm tÃnh, hoÃi bÃo cáa dách giá Nguyán Hái Thá khi Ãng thác hián cÃng trÃnh nÃy. Bái tÃi tin chác Ãng ÄÃ các ká xÃc Äáng, nÃn vái vÃng vÃc gÆÆng mang vá nhÃ cho chÃng ta cÃng soi: "Bán thÃn tÃi trÆác kia mái lán Äác phái nháng quyán sÃch kiáu "NgÆái Viát cao quÃ", "NgÆái Viát ÄÃng yÃu" lÃ mát lán khÃng nháng khÃng cám tháy mÃnh ÄÆác dá phán vÃo cÃi cao quÃ, ÄÃng yÃu áy mát tÃ nÃo, mÃ cÃng tháy mÃnh tháp hÃn vÃ ÄÃng ghÃt. (...) may thay tÃi gáp ÄÆác quyán sÃch cáa BÃ DÆÆng. (...) NgÆái Viát Nam váa thoÃt ra ÄÆác cuác nái da xÃo thát, cÃn phái mát hÆn 20 nÄm Äá chÃ chiát lán nhau, báng mát hÃm tá tháy mÃnh Äang Äáng bÃn lá ÄÆáng phÃt trián: ÄÃi rÃch, nghÃo nÃn, lác háu, bái rái khÃng biát Äi vá ÄÃu. VÃ các dián thá giái ÄÃ thay Äái quÃ nhanh, cÃc phe phÃi, chiÃu bÃi mÃ mÃnh vÃ nÃ mát bao xÆÆng mÃu vÃ cá mát thái son trá ÄÃ chá cÃn lÃ mát dáu vát má nhát. TrÃ thác Viát Nam, hoác nháng ngÆái cÃn chÃt suy tÆ, nhÃn sang cÃc nÆác lÃng giáng, nhÃn ra thá giái cÅng hoang mang, lÃng tÃng khÃng kÃm cÃc cá nhÃ Nho cÃch ÄÃy mát thá ká khi tánh dáy vÃ nháng tiáng cÃ nÃng phÆÆnfg TÃy bán vÃo cÃc cáa bián. Trong thái ká gái lÃ "Äái mái" gán ÄÃy, cÃc nhÃ lÃnh Äáo hay nháng ngÆái tá cho mÃnh cÃ sá máng lÃnh Äáo, lái phÃt Äáng phong trÃo Äi tÃm kiáu máu phÃt trián, giáng phong trÃo "canh tÃn" cáa cÃc cá Äá ngÃy xÆa. NhÆng (...) ngoÃi cÃc mÃ-Äen Má PhÃp Nhát, ngÃy nay cÃn cÃ mát lÃ cÃc mÃ-Äen mái náa, trong ÄÃ phái ká máy con ráng, con cáp chÃu Ã ngay sÃt nÃch mÃ á thái cÃc cá há cÅng cháng khÃc gÃ mÃnh. NgÆái cÃ Äáu Ãc mát lán náa phái thác mác tái sao bÃy giá lái cÃ sá khÃc biát ÄÃ? DÃn tác Viát Nam cÆ bán khÃc gÃ vái cÃc dÃn tác khÃc Äá ra nÃng nái nÃy? (...) tÃi ván tin ráng mái dÃn tác phái cÃ mát phÆÆng thác, mát giái phÃp riÃng Äái vái cÃi ván mánh riÃng cáa mÃnh. Cho nÃn, trÆác khi Äi cÃp nhát cÃc mÃ-Äen, cán nhát phái biát mÃnh lÃ cÃi thá gÃ vÃ cÃ thá lÃm ÄÆác gÃ ngay trÆác mát. (...) khÃng thá chá cá tinh tÆáng, huyán hoác Äá tiáp tác tá ká Ãm thá hoác láa dái nhau, tiáp tác dÃng cÃi lÆái gá Äá nÃi nháng Äiáu cÆáng Äiáu, hÃnh tián. ThÆáng trong lách sá Viát Nam ván ÄÃ rát Ãt ngÆái thát tÃnh cÃ can Äám vÃ trung thác Äá tÃm hiáu, phÃ bÃnh, nháng cÃi xáu cÃi dá cáa dÃn tác mÃnh. (...) chá toÃn tháy ca táng Äát nÆác ráng vÃng bián bác, con ngÆái cán cÃ, thÃng minh, cao cá, Äáp Äá, kiÃn cÆáng, anh hÃng trong sÃng... Thám chÃ lái cÃ cá ngÆái lÃnh Äáo láy tÃn giá viát sÃch Äá ca ngái cÃ nhÃn, cÃ cá nhÃ vÄn báa tÃn mát ngÆái nÆác ngoÃi Äá ca ngái dÃn tác mÃnh. (...) Trung Quác ÄÃ lÃ mát mÃ-Äen lán cho Viát Nam (....) hián nay (...) ván cÃn lÃ mÃ-den phÃt trián cho mát nÆác theo chá Äá Äáng chá, lái thuác vá thá giái HÃn hoÃ nhÆ Viát Nam. Quyán sÃch nÃy soi sÃng thÃm mát bá mát, cÃ thá lÃ mát trÃi cáa vÄn hoÃ Trung Hoa, cáa dÃn tác Trung Hoa. Theo tÃi nghÄ náu láy cÃi bá mát nÃy Äem tham chiáu Äá phán tánh, khÃng nháng chá lÃ viác Ãch lái cho nháng ngÆái Hoa mÃ cÃn cho tát cá cÃc cáng Äáng cÃ liÃn quan Ãt nhiáu Äán vÄn hoÃ Trung Quác." (tr.4-5) Xin quÃ vá thá thay chá Trung Quác báng Viát Nam vÃ thay ÄÃi Loan, ÄÃi Bác, lác Äáa báng Bolsa, Paris hay SÃi gÃn, HÃ Nái, hÅ tÆÆng báng tÄn nÆác mám, PhiÃn ThiÃn án báng cháp mÅ, thay chá chá Äá khoa cá, quan trÆáng, báng thÃnh tÃch, bá nhiám... thay thá Äái HÃn thiÃn thanh báng anh hÃng bÃch chián, bÃch tháng, cuác chián long trái lá Äát, thu 5000 nÄm vÄn hián lái cÃn 4000 nÄm giá nguyÃn nháng cÃch máng vÄn hoÃ, cái cÃch ruáng Äát, quan liÃu..v..v vÃ v...v Cháng lÃ ta trong gÆÆng ÄÃ hay sao? Bán chÆa báng lÃng Æ? Xem lái nÄm khuyát Äiám ngÆái TQ cáa tÃc giá Äá so sÃnh vái ta: Vá hai khuyát Äiám Äáu: VÃ nhÃn tÃnh, phám giÃ bá chÃ Äáp... ...chián tranh liÃn miÃn vÃ bán cÃng, giát chÃc Äá ká... Thá ÄÆa vÃi thÃ dá : nháng chuyán nhá ï nhÆ vÃ (ká) luát (vÃ khÃng biát hay khÃng cháu hác hái, khÃng tá tráng, bát cháp hoác xem nhÆ mÃnh nám trÃn luát phÃp nhÆ BD ÄÃ nÃi), riÃng vá luát Äi ÄÆáng cháng hán: "phÃng nhanh vÆát áu", Äi bá á khu Bolsa mÃ bá cánh sÃt Má cho "ticket" phát hay lÃi xe trÃn xa lá á Äác, Tiáp bá tai nán thám khác, luát ráng trong giÃo dác, buÃn bÃn (trong vÃ ngoÃi nÆác Viát)..v..v... ï nhÆ nhÃ cáa bán loán, tÃnh Äá ká, ham lái, háp hÃi, lÆáng gát, chái bái nhau...chá cán ...nhÃn quanh hay Äác bÃo CÃn "chuyán lán" (vÃ lÃ nháng thÃnh tÃch láy láng cáa cÃc ngÆái lÃnh Äáo, lÃnh Äáo máy mÆÆi triáu dÃn thÆáng nÃi trÃn, thay phiÃn nhau nám trÃn phÃp luát, nám quyán sinh sÃt trÃn hai mián Nam Bác, suát sÃu báy tháp niÃn sau cÃng cáa thá ká nÃy) chÃng ta chá cán Äác nháng quyán hái kÃ, lách sá, cÃc tÃm thÆ, thÆ kÃu gái, nháng ÄÆn kÃu oan/kián cÃo, tá chuyán xa xÆa nhÆ nháng vá thám (Ãm) sÃt cÃ nhÃn hay táp thá (Luát 59 cáa mián Nam VNCH xá tá Viát cáng nám vÃng, chián dách PhÆáng HoÃng...) cho tái nháng thá nÃi ra ai cÅng biát cáa ngÃy nay, vÃ ta ván chÆa biát mÃnh lÃ ai. Bán tÃi cÆái khoÃt tay: Thiáu tá tráng Æ? Bán loán Æ? Chá bái nghÃo! PhÃ quÃ sinh lá nghÄa vÃ ...sách sá. VÃo nháng biát thá á HÃ Nái, á SÃi GÃn bÃy giá xem. CÃ khi cÃn ...hÆn vi la á Nice, á Foutain Valley hay Hollywood/Palm springs/Miami, Äáng vÃo nháng mÃi nhÃ xÆ xÃc á lÃng quÃ háo lÃnh hay cáa Äáng bÃo thiáu sá á Sapa! Xin hái bán tái sao nghÃo? CÃ phái bái chián tranh? NhÆng ÄÃ lÃ chuyán quÃ khá! Vá cuác chián long trái lá Äát nÃy, cho dÃ lÃ anh hÃng bÃch chián bÃch tháng, nhÃn lái nháng tiÃu tan, mát mÃt, nháng Äau thÆÆng oÃn hán bao trÃm nhiáu thá há, nháng ai tá tráng vÃ cÃ nhÃn Äáo khÃ lÃng dÆÆng dÆÆng tá Äác, hÃng há hÃm nÃng chián tÃch hay tiáp tác thái láa cÄm thÃ vÃ ngang nhiÃn xÃu xÃ nhau Äá tranh dÃnh quyán lái. Thá quyán lái nhá trÆác mát. Biát ÄÃu, khiÃm tán hÆn, biát hoÃ giái hoÃ háp dÃn tác thát sá, vái tÃnh lÃ (luán) thuác háng siÃu, vÃ chá vái nháng trÃ tuá hÆn bÃnh thÆáng mát tÃ thÃi, cÃc vá ÄÃ cháng cÃ thá thuyát phác ÄÆác ngÆái Má vÃ cÃc Äáng minh giÃp Äá (bái thÆáng?) hÃng cÃng nhau xÃy dáng lái Äát nÆác. Cháng giáng ngÆái bÃ con TQ cáa Ãng BÃ DÆÆng hay sao? Vá cÃc khuyát Äiám: chá Äá quan trÆáng, táng láp quan liÃu, nán nhÃn mÃn: Äáu lÃ nháng chuyán biát rái, khá lám, nÃi mÃi, CÅng chá cán Äác cÃc bÃo ÄÃ dán, sÃch vá, thÆ tá (bá ngá), tÃm tÃnh , cáa cÃc sÄ phu, trÃ thác trong nÆác. Nháng sá viác nÃy, ngÆái dÃn thÆáng trong nÆác bá thiát thÃi vÃ phái Äác lÃn lÃt, lám khi cÃ mÃ khÃng dÃm Äác Vá Nho giÃo báo thá? Cán lao (nhÃn vá), cán kiám, liÃm chÃnh, chÃ cÃng vÃ tÆ, anh hÃng, liát ná, Äám Äang, trung háu, trÃ dÅng, tuyát Äái trung kiÃn, trung thÃnh nháng kháu hiáu Äáy mÃi vá tÆÆng chao xÃ dáu nÃy ÄÃ ÄÆác trÆÆng ra trong cá nÆác tá xÆa Äán giá. Ãp dáng cÃ sÃng táo (?): vua ÄÆác thay báng (Ä...), vÃ vÃi nÄm gán ÄÃy thÃm nháng mÃn mái: (nn.., Ä...) biát Æn nhÃn dÃn, (nn.., Ä...) khuyán khÃch tÆ nhÃn cÅng nhÆ cÆ quan xÃy dáng giÃp Äá má liát sÄ (trá cáp, xÃy nhÃ tÃnh nghÄa). ChÃng xuát phÃt tá nháng ngÆái lÃnh Äáo ván dÄ cháu ánh hÆáng Kháng Mánh ÄÃng vÃo thái Kháng Mánh suy tÃn vÃ bá thay báng TÃy hác. NghÄa lÃ hiáu náa vái hoác bá ánh hÆáng chá láp ngoÃi nháng cÃi hay ho cáa Nho xÆa, chá thám nhuán nái mát phán cáa...hÃnh nhi há hác? NghÄa lÃ hiáu tá do, dÃn chá nhÆ dÃn lÃ chá, cÃn bá lÃ Äáy tá hoác Äa thÃ thÃ ÄÆác Äa nguyÃn. Hoác khuyÃn cáp dÆái Äa thÃ thái ÄÆác Äa nguyÃn thái Äáng (!!!), hoác cán kiám liÃm chÃnh lÃ mang dÃp cao su, mác Ão bá ngoÃi quán, khÃng cÃ vá bÃ (hay vá chÃnh) mÃ thát nhiáu nÃng háu, hoác xa nhÃ ÄÃng tiÃu chuán (cÃy sá) ÄÆác cÆái vá... khÃc, cáa nhÃ nÆác lÃ cáa chÃa, tác cáa Äáng tác cáa mÃnh. Hiáu ráng Äáng lÃ thiÃn tá cho nÃn cÃc hoÃng thÃi tá vÃ cÃng thán tá sau ngÃy Viát Nam tháng nhát cho Äán nay cá tiáp tác nái ngÃi vÃ chia nhau cáa cái Äát nÆác. Nháng cháu Äáng vÃ cháp nhán, phác tÃng cáa tuyát Äái Äa sá nhÃn dÃn tá hÃng chác nÄm nay cÃ phái cÅng Äán tá cÃi hiáu "Äái khÃi" cáa trung thán bát xá nhá (Äáng) quÃn?, phu tá tÃng tá? NÃi nÃm na lÃ cÃc Äáng lÃnh tá giái nghÄa, Ãp dáng Äái khÃi , cho háp vái tham váng vÃ quyán lái riÃng tÆ. Cháng lÃ cÃi tinh thán Nho gia báo thá nhÆ BD nÃi Äáy sao? ThÃ ra tá lÃc bá lá thuác TÃu Äán khi (máy phen) dÃnh ÄÆác Äác láp, chÃng ta khÃng ngáng bá ánh hÆáng cÅng nhÆ tá nguyán láy máu mác tá Trung Quác. NgÃy nay, vái nháng sáa Äái tá ngá cho háp vái tÃnh hÃnh, nhu cáu, nháng rÃo ÄÃn tÃm lÃ cán thiát cho tá Ãi, tá tán (dÃng nhÃn liáu quÃ khá, sá dáng, phÃt huy, khai thÃc toÃn dián vÃ sÃu sác giÃ trá truyán tháng, bán sác dÃn tác, thám nhuán Äáo lÃ lÃm ngÆái cáa ....ngÆái lÃm cÃch máng vái tÃm tÃi sÃng táo.... trong khuÃn khá, bán bá cáa quan Äiám vÃ láp trÆáng... tÃnh Äáng (!!) ..v..v... chÃng ta khÃng ngáng nghe tháy trong cÃc dián vÄn, nghá quyát, bÃi hác táp tá trung ÆÆng Äán lÃng xÃ, bÃo chÃ ..v..v.. tá vÃi mÆÆi nÄm trÆác cho Äán nay NhÆng cÅng nhÆ tá ngÃn xÆa, quÃn tÃnh nÃo ÄÃ khián chÃng ta chá "cÃp dÃ" ÄÆác phán bÃn ngoÃi: quÃn tá nhát ngÃn... lÃ quÃn tá dái! Tá hái giai huynh Äá ÄÃch thá: bán phÆÆng thá phá Äáu lÃ anh em? ChÃng ta thiáu khá nÄng háp thá vái sÃng táo thát sá Äá táo ÄÆác bán sác riÃng? CÃ phái vÃ quÃn tÃnh (dÃn tác) hay vÃ (dÃn tác) thiáu tÃi ba, nái lác nÃn chá cÃ thá giái tái mác bát chÆác láp vá ngoÃi Äán nái lÃm Äác tÃi, toÃn trá cÅng khÃng tái nÆi, tái chán (xem chÃ thÃch 17) thám chÃ cÃn tá Ã gián lÆác, ÄÃi khi xuyÃn tác. CÃ phái thái nÃo cÅng chá cÃ mát láp ngÆái nhiáu khá nÄng, lá ra cÃ thá chuyán hoÃ ÄÆác cá cÃi quÃn tÃnh ÄÃ thÃnh sác Äáy cho cá nÆác, (nhÆ trÆáng háp vÄ nhÃn cáa háu hát cÃc nÆác trÃn thá giái) thÃ lái cá vÃ quyán lái riÃng, hoÃi bÃo riÃng, nÃn khÃng cÃ ÄÆác sá Äáng thuán (lÃu dÃi) cáa toÃn khái "Ã lÃ"? Xem ká lái nháng thá xáu xÃ cáa ngÆái TQ do Ãng BÃ DÆÆng khai ra: tÃi thát tÃnh khÃng tin ráng ngÆái TQ bán loán, á dÆ, khác nhá ngoÃi ÄÆáng, Äác Ãc, báng dá háp hÃi, Ãch ká... nÃi giái hÆn lÃm, hay chá giái giang lá tá á xá ngÆái ..v..v... NÄm 1994, tái ThÆáng Hái, quá tÃnh ra phá vÃo giá Äi lÃm hay tan tám, chÃng tÃi bá xÃ Äáy vÃ Ãp Äán nghát thá nhÆ mái ngÆái TQ khÃc, mái lán Äi xe buÃt . NhÃn viÃn kiám soÃt xÃng pha vát vá vÃ tÃi tÃnh. Mát lán khÃc Äi xe ÄÃ chÃng tÃi bá un /Æáp khÃi thuác lÃ vÃ nghe tiáng khác nhá suát mát ngÃy trái. NgoÃi ÄÆáng, trong ÄÃm ÄÃng dÃy Äác thánh thoáng cÅng nghe tiáng khác nhá. NgÆái Viát cÃ khác nhá ngoÃi ÄÆáng khÃng? NhÆng cÅng trong dáp ÄÃ, trÆác mát vián báo tÃng, chÃng tÃi gáp ngay mát ÄoÃn trá con dÃi Äán mát cÃy sá, cÃ lá hác máu giÃo hay nhiáu lám lÃ láp mát, Äáa nÃo cÅng háng hÃo, rÃu rÃt cÆái cÄng ÄÃi mÃ trÃn, Äá au . VÃo bÃn trong vián báo tÃng, lÅ chim con nÃi cÆái tÃu tÃt nhÆng rát váa phái, cÃc cÃ giÃo Äi kÃm giáng giái tá tán, chá nghe bÃ nÃo la lái, quÃt máng. Gán trÆa, chÃng tÃi tháy cÃc chÃu chia nhau táng nhÃm ba bán Äáa ngái Än trÃn nháng mánh vái nháa cÃ nhÃn trái trÃn sÃn cá quanh vián, dÆái nháng bÃng cÃy. Än xong, mái Äáa tá Äáng thu lÆám rÃc rán bá vÃo thÃng rÃc vÃ xáp mánh vái nháa bá vÃo tÃi Äeo lÆng Äá mÃu Äá kiáu cáa mÃnh. SÃn cá xanh rán khÃng mát gán rÃc khi cá ÄÃm ra khái cáng vián báo tÃng. Chá váng nghe tiáng hello, hello vui vá, trong tráo mái khi chÃng tháy mát vÃi du khÃch áu Má. Bán nÄm sau, Äán thÄm ThÆáng Hái lán thá hai, ngÆái bán TÃu, chác lÃ nhá ká niám xÆa, cá bát chÃng tÃi Äi tác xi. Cho Äán mát báa chÃng tÃi "ÄÃi" Äi xe buÃt. NÃi sao cho hát nái ngác nhiÃn: xe buÃt nhiáu, thÆáng xuyÃn vÃ trÃn suát lá trÃnh hÃm ÄÃ, khÃng há cÃ cánh chen lán hay ÄÃ báp nhau. Xe buÃt hai táng, cÃ mÃy lánh. Tuyát nhiÃn khÃng cÃ tiáng ho, khác, khÃng mát chen lán. NhÆ thá khÃch giá mÃnh cho xáng vái xe. Mát tái, Än xong chÃng tÃi Äi dáo, trÃn mát khoáng ngán, ÄÃn ÄÆáng bá háng, mát ngÆái dáng lái nhá vá giá xe, ghÃ vÃo tÆáng Äáng ÄÃi. Láp tác nháng tiáng cÃu nhÃu phÃng ra tá nháng bÃng tái sau vÃ trÆác bán tÃi. Vái dÃn sá hián tái mát tá vÃi trÄm triáu, trong suát hai lán Äi chÆi á TQ, chÆa bao giá tÃi nhÃn tháy mát ÄÆáng phá nÃo váng ngÆái, dÃ nhá háp Äán ÄÃu ngay cá á nháng vÃng ráng nÃi háo lÃnh! ThÃ anh chÃng, vÃ cáp bÃch, hay vÃ bÃng quang cÃ ván Äá, ÄÃ cháng Äáng Äáng liáu máng... NgÆái bán TÃu Äi vái chÃng tÃi khÃng nÃi gÃ, nhÆng tÃi ÄoÃn ÄÆác nái xáu há cáa anh, dÃ sau ÄÃ tÃi cÃ khoe, bÃn nÆác tao, ngÆái ta ÄÃi ngay giáa ban ngÃy cÆ. Qua nÆi cÃ Ãnh ÄÃn, tÃi tháy ngÆái vá vÃng váng trao xe cho cháng, dát con vÆát lÃn phÃa trÆác, miáng vo vánh, chác lÃ máng cháng hay xin lái nháng ngÆái bát gáp cháng mÃnh Äang thiáu vÄn minh. Ai lái khÃng tháy nháng cánh ÄÃi ÄÆáng, ngá ÄÆáng nÆi khÃc, ká cá Paris hoa lá (chÆa nÃi Äán lá ÄÆáng Äáy c**t chÃ!) vÃ cÃ máy ai nhÃn tháy phán áng nhÆ váy cáa khÃch bÃng quan? CÅng nÄm 1994, á bán buÃt, bán xe láa, bán tÃu thuá, Äáy dáy ngÆái Än xin. BÃ bán Äám Äi cÃng lá dái, mát lán, cho mát ngÆái hÃnh khát Ãt tián lá, láp tác chÃng tÃi bá bao vÃy, ngÆái bán TÃu ÄÆa ÄÆáng khá sá, xáu há, cán trá, phÃn trán, thám chÃ cá cÃi lán vái mát bÃ Än xin cá theo láng nháng á bán xe láa HÃng ChÃu. ThÃng tÃm nÄm 1998, tÃi chá tháy duy nhát hai ngÆái Än xin, mát giÃ vÃ mát tÃn tát trÃn con ÄÆáng nhá dán Äán vÃi ngÃi chÃa xÆa trÃn mát Äáo nhá ngoÃi khÆi tánh Ninh Phá, Äáu dÃy nÃi NgÅ LÄnh. Chá lá cÃng an nhát tát vÃo mÃa du lách hay xua há Äi khuát mát du khÃch? TÃi khÃng tin. VÃ chÃng tÃi vá nhÃ cÃc bán TQ quen, Än uáng, nÃi dÃc thoái mÃi. Bán nÄm trÆác, quá thát, khi Äán nhÃ bán, Äi ngang qua trám gÃc nhÃn dÃn, chÃng tÃi phái ngám tÄm. Bán nÄm sau, tÃi nhÃn tháy tán mát kát quá nháng Äái mái cáa há: xin ká, khÃng theo mát thá tá nÃo, khÃng nÃi Äán thám má, luÃn lÃ hay háu quá sinh thÃi ...: cÃc xa lá, bánh vián, trÆáng hác, cao ác ÄÆác xÃy dáng ngay tá khu thá dÃn ÄÃng ÄÃc ThÆáng Hái cho Äán ...Lhassa. Ngay nhÃ trong chung cÆ cÅng trang bá mÃy lánh, mÃy sÆái made in China. Nghe ká chuyán thá tÆáng há lÃn ti vi khen cÃc mÃy VCD chá táo trong nÆá : xem compact disc piratÃ (Än cáp!!) rÃsolution (Äá rÃ) cá tuyát vái nhÆ bán chÃnh!! VÃ tuyát nhiÃn khÃng nghe mát lÃnh tá nÃo tuyÃn bá tham nhÅng khÃng cÃ á lÃnh Äáo cáp cao. ÄÃng nhÆ bán tÃi nÃi: há quyát tÃm lÃm giÃu, vÃ phÃ quÃ, sách sá Äán dán! MÃo TQ Äang bát chuát cÃ khÃc! Äi tá ThÆáng Hái qua TÃy An rái Tá XuyÃn, Thanh Hái, qua cÃc khÃch sán, cÃc hiáu buÃn lán, thám chÃ ngay cá trong nháng cÃng viÃn, tÃi Äáu tháy há tá chác quyÃn tián giÃp nán nhÃn lÅ lát. CÃ nÆi ngÆái cho phái xáp hÃng Äá chá lÆát mÃnh Äán bá tián vÃo thÃng. ÄÃ lÃ á quác nái, cÃn hái ngoai? Mát thÃ dá nhá trÆác mát, á Paris, ai cÅng tháy chÆa Äán hai mÆÆi nÄm, nháng siÃu thá cáa anh em nhÃ há ÄÆáng (Tang ... FrÃres) Äua nhau mác, xanh tÆÆi rám ráp. Mát hai siÃu thá Viát chá phÃt trián kha khÃ mát lÃc nÃo ÄÃ rái thÃ bá phÃ, Äát hay lác Äác, kián cÃo nhau, dán dán thu nhá, ngÆái mua thÆa thát. VÃng Bolsa á Califorina phÃt trián Äán chÃng mát, phá xÃ, hÃng quÃn Viát chen chÃc, nhÆng nháng Äái siÃu thá, Äái nhÃ hÃng, hay thám chÃ chá phá, hái ra lái lÃ ngÆái TÃu. MÃ nÃi chung, ngÆái Viát Äán láp nghiáp trÆác nhát, lÃu Äái hÆn. Náu ngÆái TQ chá nÃi giái vÃ khÃng ÄoÃn kát, há khÃng thá thÃnh cÃng nhÆ chÃng ta tháy. Nháng thÃnh cÃng thÆÆng mÃi, ká nghá (xin cháa nghá thuát lÃm Äá giá, Äang tián tái giáng Äá thát, náu Äái mái cáa há ván Äi tái theo ÄÆáng dÃn chá hoÃ), vÃ cá nghá thuát (nhÆ Äián ánh, vái TrÆÆng Nghá MÆu cháng hán) khÃng chá dáng á phÆÆng dián quác gia. Äán ÄÃy, tÃi ÄÃ sa ÄÃ, ra khái biÃn giái nháng xáu xÃ rái. Trá lái vái nháng xáu xÃ TQ, xin nÃu ra mát thÃ dá BÃ DÆÆng quÃn kÃ khai: TÃy Táng, mát nÆác lán Äát ráng ngÆái thÆa, dián tÃch gán báng TQ, tá máy mÆÆi nÄm nay, thuác nÆác TQ, cÃng lÃc cÃng bá TQ hoÃ mánh má. NgÆái TQ cÃn lán chiám cÃc Äáo TrÆáng Sa, HoÃng Sa cáa nÆác ta, gÃy gá vái nhiáu nÆác khÃc trong vÃng bián ÄÃng hái, thá giái chá la Ã láy lá, cÃ nÆác nÃo dÃm kÃo quÃn, kÃo tÃu bay tÃu tháy sang tán cÃng TQ nhÆ ÄÃ tán cÃng Iraq cáa SaÄam Hussein hay nÆác Äái Serbie cáa Milosevic? NhÆ váy, TQ cÃ phái lÃ mát Äát nÆác chá cÃ nháng ngÆái nÃi giái hÆn lÃm, thiáu ÄoÃn kát, Äá ká, háp hÃi, chá tháy lái lác riÃng tÆ, trÆác mát? CÃc nhÃ lÃnh Äáo Viát cÅng toan tÃnh, thá nghiám Ã Äá trÃn LÃo, Kam pu chia mÃ khÃng (chÆa) thÃnh cÃng, chá mái giái Än hiáp ÄÆác nháng Äáng bÃo thiáu sá miát ráng nÃi, cao nguyÃn. ChÃng ta bát Äáu tháy nháng khÃc biát vái ngÆái hÃng xÃm TQ rái ÄÃ ! NgoÃi nháng mÃn ÄÃ ÄÆác BÃ DÆÆng kÃ ra, ngoÃi chuyán bÃch chián bÃch tháng, chÃng ta cÃn hÆn ngÆái TQ á Äiám nÃo? Mát Äiám nhá chÃt xÃu, nhÆng cam Äoan mÃn nÃy thÃ quÃ vá phái cÃng nhán bÃn ta thái cÃ, bÃn TÃu thái khÃng: bia Ãm. VÃ nÃo chá bia, cÃn karaÃkÃ Ãm, trÃ Ãm, cÆm Ãm, chÃo Ãm, cÃ phÃ Ãm, phá Ãm v..v..Danh tá/tÃc tá khÃng quan tráng: cÆm chÃo phá ...ta (vÃ TÃu) ÄÃ cÃ tá nghÃn nÄm hÆn; cÃn thác lá: tá hai mÆÆi lÄm nÄm nay, ta ÄÃ Äuái káp tát cá cÃc nÆác khÃc: bao sÆn hÃo, hái vá lan trÃn trÃn ÄÆáng phá nÆác Viát - váa hÃ, khÃch sán, cao lÃu...: chÃ, rán, rÃa, khá... nÆác ta cho Äán cáa lá nÆác ngÆái: vodka, sakÃ, tráng cÃ caviar... vÃ Äánh cao lÃ thát ngÆái, nÃi rÃ hÆn lÃ thát phá ná (chÃnh bán VN). Än nhÆ ngÆái ta thÃ...xoÃng quÃ, bát chÆác nguyÃn mÃm thÃ dá quÃ, chÃng ta bÃn Ãp dáng cÃ sÃng táo: Ãm. ÄÃ lÃ Äem theo cÃi tÃnh (ván thiáu tá thuá Äát trái (Nam) nái cÆn giÃ bái) vÃo cÃi lÃ (Äá sinh tán, cho cuác Äái cÃn lái). Mát bán tÃi ÄÃ nhám khi tÆáng ráng ká tá ngÃy Nguyán TuÃn, Chá Lan ViÃn rÆi lá, ngái vÃo bÃn Än bÃnh vá, chÃng ta thÃi khÃng luán, khÃng nghÄ Äán cÃc kiáu/cÃch Än. Má thát ngÆái nÃy thay thá cho bÃc sÄ phÃn tÃm hác, thay thá cho tám gÆÆng, khái phái nhÃn tháng vÃo bá mát lám chám rÃu ria cáa nháng ÄÃm mát ngá. Ãm áp tái chá thÃ cÃn thiáu sÃng táo, Ãt lái nhuán nÃn mái cÃ chuyán xuát kháu. Sang ThÃi Lan, ÄÃi Loan, Äác...thát nÃy cÃ thá dÃng lÃm mÃn khÃc. DÃm xa xa tháy nhÆ khÃng cán cá ván ! KhÃng, khÃng, thác vát cá, con ngÆái cá. Bán tÃi lái kÃu: cÃi Ãng BÃ DÆÆng nÃy thát ...bÃ lÃp, chá thái pháng nháng Äiáu vát vánh. ThÃ dá Ãng chá nÃi tái giá trÃ, lÆáng gát, cÆáp bÃc xoÃng xánh thÃi, chÃng ta cÃn hÆn náa: nháng báng cháng vá giá dái, phán bái, tÃn Ãc ...á phÆÆng dián ráng lán, tá chác qui mÃ. ChÃng ta khÃng thiáu tÃi nÄng, khÃng thiáu tÃnh ÄoÃn kát, biát thÆáng thác nghá thuát, phÃn biát dÃn chá vái Äác tÃi? Xin giái thÃch ra sao chuyán cÃy cáu chÆa xÃy mÃ ÄÃ gáy? Tái khu PhÆác Lác Thá á Bolsa (hay bát cá nÆi nÃo khÃc, Äá cho tháy ta lÃ ta) thay vÃ ba cÃi tÆáng chÃnh Ãnh rát cháng Viát Nam ÄÃ, ta phái Äá cÃi chi? Mát cÃi tráng Äáng ÄÃng SÆn (Äang ÄÆác chÃi ráa ÄÃnh bÃng)? Mát chiác thuyán tÃ hon Äáy Äác ngÆái váy tay (gái nhau lÃm ngÆái? cáu cáu?) giáa Äái dÆÆng sÃng giÃ? Mát lÃ sá gái thiÃn ÄÃnh vái tÃn tuái nháng ngÆái chát vái nháng cÃi chát khÃng tá nhiÃn á ÄÃi mián trong suát máy mÆÆi nÄm? ChÃng ta cÃ Ãc vái nhau, cÃ thÃ hán nhau khÃng? Náu khÃng sao tá xÆa tá tiÃn khÃng ngáng khuyÃn dáy Än hián á lÃnh, chÃn bá lÃm mÆái, lÃ lÃnh vái lÃ rÃch vÃ bÃy giá náa, chÃng ta cá kÃu gái nhau hoÃ giái hoÃ háp mÃ lái cá nhÆ ÄiÃn lÃn vÃ tháy mÃnh ÄÃ vÃ cÃng hoÃ giái, hoÃ háp, cÃn ká trÆác mát lÃc nÃo cÅng thiáu thián chÃ vÃ giá dái. BÃ DÆÆng trÃch dÃn mÃnh khÃng dÃng lÃ trÃ mÃ chá hay dÃng cám tÃnh. CÃn dÃn Viát ta? HÃnh Äáng la Ã, cám cán, thám chÃ xÃ xÃt nháng ngÆái Äi xem/dián nhác kách Äán tá Viát Nam lÃ lÃ trÃ hay cám tÃnh? ÄÃnh ráng xÃa bá hán thÃ khÃng phái lÃ quÃn Äi nháng tái Ãc. HoÃ giái hoÃ háp khÃng phái lÃ dÃng báo lác Äá Ãp Äát mát chá nghÄa hay ÄÆáng lái. QuÃn khÃng phái chá gián dá sáa Äái ngÃy thÃng, sá kián lách sá, cám ÄoÃn (khÃng cho xem vÃ truyán bÃ tÃi liáu khÃng chÃnh tháng) lÃ tiÃu tan mái báng cháng vÃ háu quá. KhÃng phái khÃng nhác nhá, cá che dáu mái chuyán lÃ sá quÃn. NÃi nhÆ BÃ DÆÆng, ÄÃ lÃ thiáu tá tráng vÃ khÃng tÃn tráng ngÆái khÃc. TÃi tin ráng bán sá tÃm ra mát nghÃn thá khÃc nhau vÃ mát nghÃn lá mát cÃi giáng nhau vái ngÆái TQ. Vái nháng xáu xÃ vÃ tát Äáp cáa con ngÆái nÃi chung. CÃ phái ngÆái TQ ÄÃ nhÃn ra nháng nhÆác Äiám cáa mÃnh vÃ Äang sáa Äái? CÃn chÃng ta? RÃ rÃng máy nghÃn nÄm nay, dÃ hái hát hay nhiát thÃnh bát chÆác, dÃ hÃn hoan hay mián cÆáng cháp nhán bát cá Ãp Äát nÃo Äán tá bÃn trong hay bÃn ngoÃi, dÃ lÃ mát nghÃn nÄm vái ...ngÆái TQ xáu xÃ, mát trÄm nÄm vái..., nÄm mÆÆi nÄm vái...vv.. vÃ vv .. (biát rái..khá lám...) Äán nay, thanh bÃnh, chÃng ta ván cÃn quác gia chÆa thÃnh chÆ háu cáa ai, mát Äát nÆác Äá á vÃ Äá Äi vá, ván tiáp tác hác, viát, nÃi tiáng nÃi cáa chÃng ta. CÃ phái nhá cÃi bá mát cáa chÃng ta? CÃi bá mát sÃu láng cáa bÄng sÆn, cáa ÄÃm ÄÃng Ã lá, thám láng? Nhá cÃi nái lác mÃ lÃnh tá nÃo cÅng mÆ Æác ván dáng? ChÆa Äá Äá sung sÆáng tá Æn Äát trái tiÃn tá Ãng bÃ, vÃ tát cá nháng ngÆái ÄÃ nám xuáng trong vÃ sau cuác chián váa qua? ChÆa Äá Äá cÃng nhau ...dáp tát láa thÃ hán? Cháng lá Äái cho máy ngÆái hÃng xÃm xáu xÃ nÃy (nÃi phá phui! phá phui !) sang cÃ kháa ÄÃi sÃt nháp hay ÄÃi lÃm anh em hay Äem Äán vÄn minh, lÃc ÄÃ chÃng ta mái tánh máng? CÃ khi hái hán khÃng káp ngÃp! Dián máo nÃo lÃ cáa chÃng ta? Xáu xÃ hay tát Äáp? Bá cÃi gÃ, giá cÃi gÃ? LÃm sao cÃ thá quay lái nhÃn mÃnh vÃ khÃng chái bá sá thát? LÃm sao ta cÃ thá tiáp tác tán tái Äác láp, khÃng kiÃu cÄng lá bách cÅng cháng phái cÃi mát Äau Äán, xáu há? Tiáp tác tán tái vái bán mát riÃng (lai dián mác) cáa chÃnh chÃng ta? Mát bán mát cÃ trÃi cÃ phái, cÃ sÃu xa, cán cát, cÃ tháng bái, vui buán, cÃ khá sá, mát mÃt....mái dáng nÃn kÃch thÆác trong khÃng gian vÃ thái gian. Tiáp tác tán tái Äác láp tá do vái dÃn chá hánh phÃc thát sá cho tát cá hay Ãt ra cho Äái Äa sá chá khÃng phái chá cho mát nhÃm nhá vÃ nháng ká Äái dián cho Äái Äa sá ÄÃ khÃng cán phái tiÃu diát hay hÃnh há nháng thiáu sá ká các luÃn luÃn cÃ á bát cá thái Äái nÃo, á bát cá Äát nÆác nÃo. TÃi nghi lÃ Ãng BÃ DÆÆng vuát ve tá Ãi nháng ngÆái Nam DÆÆng, MÃ Lai, ngÆái Viát Nam, ngÆái Má, ngÆái Ãc, dá khá ngÆái ÄÃi Loan, TÃn Gia Ba... ChÃnh thác lÃ Ãng kÃch Äáng dÃn Ãng chiám láy thá giái Äáy thÃi. CÃn Viát Nam thÃ sao, hái nháng "NgÆái Viát cao quÃ"? Viát Nam: Ã, ta tá ÄÃng cáa ngám mÃnh! Má Háng BÃo Lao Äáng "Viát Nam khÃng biát tá quáng bÃ, khÃng biát tá dÃn nhÃn hiáu cho mÃnh" - Äái sá Canada tái Viát Nam Richard Lecoq nÃi. Tá trÆác Äán nay, chÃng ta luÃn tá khen Viát Nam ráng vÃng bián bác, tá khen... chÃnh chÃng ta thÃn thián. NhÆng tái sao khÃch du lách ván Ãn Ãn Äá vá ThÃi Lan, Malaysia, Indonesia... mÃ khÃng hÃo háng ghÃ thÄm quác gia Viát Nam nám cán ká ngay ÄÃ - nÆi ván ÄÆác ngÆái Viát tá hÃo lÃ "hÃn ngác Vián ÄÃng"? Mát Viát Nam cÃn xa lá 1. CÃ lán, mát chá phÃng viÃn ngÆái Singapore gáp á nÆác ngoÃi, bát ngá hái: "Ã, thá Viát Nam cÃ tiáng nÃi vÃ chá viát riÃng Ã? TÃi tÆáng cÃc bán nÃi tiáng Anh hoác tiáng PhÃp?", vÃ chá Äá nghá tÃi nÃi thá vÃi cÃu tiáng Viát Äá chá hÃnh dung nhÆ thá nÃo. TÃi Äáng láng. KhÃng ngá, mát nhÃ bÃo, lái chá cÃch Viát Nam cÃ vÃi giá bay, lái trong thái Äái thÃng tin nÃy, mÃ hái mát cÃu nhÆ váy.
2. Mát nghiÃn cáu sinh Äang lÃm tián sÄ kinh tá á Italia ká: "HÆn 2
nÄm nay, tá khi tÃi sang Italia, háu nhÆ gáp ai há cÅng chá biát Viát
Nam lÃ Äát nÆác cáa chián tranh. Nhác Äán Viát Nam, bao giá há cÅng
hái: Anh á Bác hay Nam?
DÆáng nhÆ trong tÃm trÃ há, Viát Nam ván lÃ mát Äát nÆác bá chia cát.
Nháng ngÆái nÃy phán lán Äáu ÄÃ lán tuái vÃ nháng gÃ há biát ÄÆác vá
Viát Nam lÃ kián thác lách sá hác tá hái phá thÃng".
ÄÃ chá lÃ mát vÃi trong vÃ vÃn nháng thÃ dá cÃ thá dán ra Äá biát
ngÆái nÆác ngoÃi nghÄ gÃ vá Viát Nam.
CÃng Äát cÃu hái nÃy, cÃng nhán ÄÆác nhiáu cÃu trá lái tÆÆng tá: "Gán
nhÆ lÃ sá khÃng" - nhÆ lái mát tián sÄ hoÃ hác tÆÆng lai Äang lÃm viác
á Ão. Thám chÃ ngay cá tái Äác, Ba Lan, nháng nÆi cÃ cáng Äáng ngÆái
Viát khÃ lán cÅng váy. NgÆái Viát Nam ra ÄÆáng, há nghÄ ÄÃ lÃ ngÆái
Trung Quác.
Tát nhiÃn cÃ rát nhiáu ngÆái yÃu mán Viát Nam. BÃo chÃ ván ÄÄng nháng
phÃt biáu cáa há ca ngái Viát Nam. Äáng vÃ váy mÃ nghÄ ráng tát cá
ngÆái nÆác ngoÃi Äáu biát vá mát Viát Nam Äang cá gáng táo mÃi trÆáng
án Äánh cho Äáu tÆ kinh doanh vÃ ngÆái Viát Nam thát thÃn thián dá
mán.
ChÃng ta ngám hÃnh ánh mái cáa mÃnh trong gÆÆng vÃ tÆáng ráng ngÆái
khÃc cÅng nhÃn chÃng ta nhÆ thá. NhÆng náu chÃng ta khÃng lÃn tiáng,
khÃng tá tiáp thá mÃnh, thÃ hoÃ ra chá lÃ chÃng ta ÄÃng cáa tá ngám
mÃnh.
Khái phái nÃi Äiáu ÄÃ sá thiát thÃi cho Viát Nam thá nÃo. XÃt riÃng
trong du lách, 2,3 triáu du khÃch Äán Viát Nam nÄm nay, nhÆng ThÃi Lan
á ngay cánh, ÄÃn 9,7 triáu du khÃch. NÆác mám, gáo, bÃnh Äa nem... rát
nhiáu sán phám thá mánh cáa Viát Nam bá tÆáng lám lÃ cáa Trung Quác,
ThÃi Lan. ChÆa nÃi Äán nháng nhÃn nhán sai lách, Äánh kián cáa ngÆái
nÆác ngoÃi vÃ ngÆái Viát Nam á nÆác ngoÃi vá nháng ván Äá nhÆ dÃn chá,
nhÃn quyán, tÃn giÃo...
Lái phán nÃo á chÃnh chÃng ta
Xem CNN - kÃnh truyán hÃnh tin tác lán nhát cáa Má vÃ phá bián nhát
trÃn thá giái, cÃ thá tháy cÃc nÆác lÃng giáng cáa Viát Nam sÃi Äáng
trong viác tá quáng bÃ Äán thá nÃo.
Trong vÃng 2 tiáng buái tái giá Viát Nam, Ãt nhát 3 lán cÃc Äoán phim
ngán giái thiáu vá Malaysia ÄÆác phÃt trong thái gian quáng cÃo giáa
cÃc chÆÆng trÃnh tin tác. Äoán nhác phim Äáy chát Ã ÄÃng vÃ kháu hiáu
"Malaysia - Truly Asia" (Malaysia - ChÃu Ã ÄÃch thác) ÄÃ trá thÃnh mát
Äiáp khÃc trong Äáu khÃn giá.
TÆÆng tá lÃ ThÃi Lan vái kháu hiáu "A beautiful reason to smile" (Mát
lÃ do Äáp Äá mám cÆái), lÃ Indonesia vái "The colour of life" (Sác mÃu
cuác sáng). Kát thÃc Äoán phim cáa Indonesia ghi rÃ: "Bá VÄn hoÃ" -
vÃng, chÃnh Bá VÄn hoÃ Indonesia lÃ cÆ quan Äáng ra quáng cÃo Äát nÆác
cáa mÃnh.
Xem nháng Äoán phim ÄÃ, ngÆái ta cÃ thá quÃn mát hÃnh ánh cáa xung Äát
chÃnh trá, tÃn giÃo, cáa sá nghÃo ÄÃi cÃn tÆÆng Äái phá bián, mÃ chá
muán khÃm phÃ.
ChÆa nÃi Äán nháng nán vÄn hoÃ lán, nháng khu du lách nái tiáng cáa Ai
Cáp, Trung Quác, án Äá, Maldives, Háng KÃng, Hawaii... cÅng tá quáng
cÃo trÃn CNN. Tái sao há cÃ tiáng, há cÃ lÆáng khÃch du lách kháng lá,
há lÃ nháng nán kinh tá nÄng Äáng, mÃ há ván tá "dÃn nhÃn" cho mÃnh
nhÆ váy? CÃu trá lái chá cÃ thá lÃ: Há khÃng muán dáng lái!
PhÃ Thá tÆáng VÅ Khoan, sau chuyán Äi Má Äáu thÃng 12 váa qua, ÄÃ nÃi:
NgÆái Má Äi du lách rát nhiáu nhÆng Äán nÆác ta Ãt. KhÃch du lách vÃo
Viát Nam phán lán lÃ tá PhÃp, Nhát, Trung Quác. Vá chá quan, cÃ lá
cÃng tÃc quáng bÃ cáa ta chÆa cÃ gÃ, mái quáng bÃ ÄÆác phán nÃo á cÃc
nÆác xung quanh. Tiám nÄng cÃn rát lán mÃ ta chÆa khai thÃc hát".
PhÃ Thá tÆáng nhán mánh mát Ã buác chÃng ta phái suy nghÄ: "Tái sao
ngÆái PhÃp Äi thÄm Viát Nam nhiáu nhÆ váy? Trong tÃm lÃ cáa ngÆái
PhÃp, hoÃi niám Viát Nam cÃn trong tÃm trÃ há. Nháng bá phim nhÆ "ÄÃng
DÆÆng" táo cho ngÆái ta mái quan tÃm. CÃn nháng phim vá Viát Nam chiáu
á Má, rát nhiáu phim ÄÆa ra nháng hÃnh ánh Viát Nam rát tá hái".
NgÆái Má hán cÅng cÃ mát kÃ ác vá Viát Nam. Chác chán khÃng chá lÃ thá
há ngÆái Má lán lÃn trong thái gian chián tranh á Viát Nam muán trá
lái Äát nÆác nÃy, mÃ cá thá há trá cÅng muán tÃm hiáu Viát Nam - mát
Äát nÆác cÃ quan há rát Äác biát vái Má.
Tiáp thá hai tiáng "Viát Nam"
CÃ mát cÃng ty lán ÄÃ lÃm ÄÆác viác quáng bÃ hÃnh ánh Viát Nam vÃ tá
quáng bÃ hÃnh ánh cáa mÃnh á nÆác ngoÃi - ÄÃ lÃ Vietnam Airlines vái
cÃch lÃm mÃ Ãng Äái sá Canada tái Viát Nam Richard Lecoq Äác biát khen
ngái.
Nháng Äoán phim cáa Vietnam Airlines phÃt trÃn CNN cÃ thá nÃi lÃ mát
cÃu chuyán cá tÃch báng hÃnh vá Viát Nam ÄÆác quay rát Äáp. "ÄÆa vÄn
hoÃ Viát Nam Äán vái thá giái" - ÄÃ lÃ mát triát lÃ kinh doanh rát Ã
nghÄa vÃ khÃn ngoan cáa Vietnam Airlines.
"Hiáu quá cáa viác quáng bÃ nÃy rát tát. NgÆái nÆác ngoÃi há mÆáng
tÆáng Viát Nam lÃ nÆác nghÃo nÃn lác háu, nhÆng khi xem phim, há tháy
mát Viát Nam á tám cá khÃc hán. ChÃng tÃi nhán ÄÆác rát nhiáu lái
khen, nhát lÃ trong nháng chuyán Äi lÃm viác á nÆác ngoÃi" - mát quan
chác cáa Vietnam Airlines, cho biát.
Vietnam Airlines ÄÃ lÃm gán 10 phim quáng cÃo tá khoáng nháng nÄm
1994, 1995 Äán nay vÃ ÄÃ phÃt hát trÃn nháng kÃnh truyán hÃnh lán cáa
thá giái vÃ cáa nhiáu nÆác nhÆ Má, PhÃp, Nhát: Discovery, CNN, LCI,
ODYSEE, CNBC Nickee... "Mái ngÆái tÆáng ráng chÃng tÃi phái Äá tián
vÃo viác nÃy. Thác ra chi phÃ khÃng Ãt nhÆng khÃng phái lÃ quÃ lán"-
nguán tin tá Vietnam Airlines nÃi.
Mái bá phim lÃm hát cháng 20 nghÃn USD vÃ hoÃn toÃn cÃ thá do cÃc cÃng
ty quáng cÃo cáa Viát Nam thác hián dáa trÃn mát triát lÃ kinh doanh
mách lác nhÆ Vietnam Airlines ÄÃ lÃm. Chi phÃ ÄÄng quáng cÃo cÅng
khÃng há Äát: 30 giÃy quáng cÃo trong chÆÆng trÃnh "Chiác nÃn ká diáu"
á VTV3 hát khoáng 26 Äán 30 triáu Äáng, trong khi 30 giÃy trÃn CNN hát
300 - 500 USD (tát nhiÃn ÄÃy lÃ giÃ dÃnh cho khÃch hÃng trung thÃnh),
mÃ vÃo nháng giá phÃt rát thuán lái.
Mát sá nÆác, ngay á cáp chÃnh phá, ÄÃ lÃm rát tát viác quáng bÃ hÃnh
ánh, mÃ Indonesia ÄÃ nhác Äán lÃ mát vÃ dá. Hay ThÃi Lan vái chián
dách "Amazing Thailand" rát quy mÃ, khái Äáu tá thái ká kháng hoáng
tÃi chÃnh ChÃu Ã cuái tháp ká 1990 vÃ tiáp nái liÃn tác mát cÃch sÃng
táo cho Äán bÃy giá. CÃ thá tháy nháng cam kát á cáp cao lÃ rát cán
thiát.
Äái sá R. Lecoq gái Ã: "Viát Nam cán cÃ mát website cáa ChÃnh phá,
báng tiáng Anh, Äá giái thiáu Viát Nam ra nÆác ngoÃi". CÃc nÆác khÃc
Äáu cÃ nháng website chÃnh thác Äá giái thiáu Äát nÆác há.
Thá lÃm mát trác nghiám nhá: VÃo website tÃm kiám Google vÃ gÃ keyword
Vietnam. Kát quá lÃ hÃng nghÃn trang web, phá bián nhát lÃ website cáa
cÃc tá chác cáu chián binh Má tá chián tranh Viát Nam, website du lách
Viát Nam do cÃc hÃng nÆác ngoÃi thác hián.
Trong khi ÄÃ, website cáa chÃnh Viát Nam lÃm mái lÃ con sá rát Ãt. BÃo
chÃ Viát Nam gán ÄÃy nhác tái "cÆn sát Viát Nam" á Nhát khi lÆáng
khÃch du lách Nhát Äá vÃo Viát Nam ngÃy cÃng ÄÃng.
NhÆng nhÆ lái Äái sá Nhát Nori Hattori nhán xÃt: "BÃo chÃ Nhát mái lÃ
ngÆái táo ra cÆn sát nÃy chá khÃng phái Viát Nam. Äái sá quÃn Viát Nam
á Nhát chÆa cá gáng hát mác Äá truyán bÃ ráng rÃi hÆn náa hÃnh ánh cáa
Viát Nam thÃn thián".
Viát Nam thái chián tranh - ÄÃ lÃ ánh Äen tráng. Viát Nam Äái mái - ÄÃ
lÃ ánh mÃu. Äái sá Lecoq nÃi mát cÃch hÃnh ánh. Ván lÃ mát chuyÃn gia
vá truyán thÃng, Ãng Lecoq cho ráng viác ván dáng nháng cÃng nghá mái
Äá quáng bÃ hÃnh ánh Viát Nam lÃ rát cán thiát: Thay vÃ ánh Äen tráng,
hÃy dÃng ánh mÃu. Thay vÃ cháp ánh, hÃy dÃng phim Äáng - Ãng nÃi, vái
cá nghÄa Äen vÃ nghÄa bÃng.
KhÃng ai cÃ thá phá nhán lÃ vá thá cáa Viát Nam ÄÃ ÄÆác nÃng lÃn ÄÃng
ká trong nÄm qua. HÃy lÃm thá nÃo Äá hÃnh ánh Viát Nam trong mát cÃc
chÃnh trá gia, cÃc doanh nhÃn hÃng Äáu thá giái trá thÃnh Viát Nam cáa
tát cá mái ngÆái.
PhÃ Thá tÆáng VÅ Khoan ká mát cÃu chuyán nhá: "Tái Houston, tÃi cÃ gáp
cáu Táng tháng Bush (Bush cha). CÃu Äáu tiÃn Ãng áy nÃi vái tÃi lÃ
"TÃi rát án tÆáng vái Viát Nam. NÄm 1995, tÃi Äán thÄm Viát Nam vÃ
khÃng nghÄ ngÆái dÃn Viát Nam lái thÃn thián Äán thá".
NÄm qua, khÃng ai lÃ khÃng ca táng Viát Nam phÃt trián nhanh, xoÃ ÄÃi
giám nghÃo nhanh, thÃnh cÃng cháng SARS, duy trÃ án Äánh xÃ hái vÃ vá
trÃ cáa Viát Nam trong khu vác tÄng dán. ÄÃ chÃnh lÃ hÃnh ánh Viát
Nam" - hÃnh ánh mÃ chÃng ta muán tát cá mái ngÆái Äáu biát.
HÃy tá xÃt mÃnh
HoÃng TÃm
BÃo Lao Äáng
Máy nÄm gán ÄÃy ngÆái ta hay nhác Äán cuán sÃch "NgÆái Trung Quác xáu
xÃ" cáa BÃ DÆÆng (bán dách Nguyán Hái Thá), nÃi viác ngÆái lÃng giáng
phÆÆng Bác tá soi gÆÆng Äá nhán dián "cÃi xáu xÃ" cáa mÃnh, "tá sá"
mong sáa cháa Äá vÆÆn lÃn. BÃ DÆÆng cÅng nÃu tám gÆÆng cáa nháng ngÆái
á Má vÃ Nhát Äi trÆác Ãng, viát sÃch tá phÃ phÃn "cÃi xáu xÃ" cáa
mÃnh.
á nÆác ta, trÆác Ãng BÃ DÆÆng 60 nÄm, trÆác cá cá Lá Tán, ÄÃ cÃ Ãng
Nguyán VÄn VÄnh táng lÃm viác ÄÃ, trong chuyÃn mác "XÃt tát mÃnh"
(ÄÃng DÆÆng Táp chÃ), theo tinh thán cáa Emile Zola: "NÃi hát, Äá biát
hát, Äá cháa hát".
ChÃng tÃi lái nhá Äán tÃc phám nái tiáng "Trai nÆác Nam lÃm gÃ" cáa
nhÃ vÄn hoÃ nái tiáng HoÃng Äáo ThuÃ (NXB Thái Äái-1943, NXB Lao Äáng
tÃi bán 1995). (CÃn trÆác cá Ãng, ÄÃo Duy Anh ÄÃ dÃnh mát sá dÃng
trong "Viát Nam VÄn hoÃ Sá cÆÆng" (1938) Äá nhán xÃt vá cÃi tát cáa
ngÆái Viát). Trong tÃc phám nÃy, sau khi nhác Äán nháng tám gÆÆng cáa
tá tiÃn nhÆ Triáu Vua BÃ, LÃ PhÃn Quan, LÃ ThÃi Tá, Vua tÃi nhÃ Trán,
Phám NgÅ LÃo, Chu VÄn An, Nguyán TrÃi, Mác ÄÄnh Chi, VÃ TÃnh, LÃ Trác,
RoÃn Chi, Phám Tá Nghi, LÃ NhÆ Hác, Nguyán Tri PhÆÆng, HoÃng Diáu,
Nguyán CÃng Trá..., HoÃng Äáo ThuÃ viát:
"Xem qua tá nay vá trÆác ta cÃ thá tá hÃo lÃ ngÆái Nam, nháng tÃnh
huáng lÃc nÃy ta nÃn tá ngám nghÄ mÃ tá sá "Biát xáu há ÄÃ lÃ gán bác
mánh".
"MÃnh ta
Ta hÃy xÃt mÃnh ta.
Biát mÃnh, biát ngÆái mái lÃm ÄÆác viác.
MÃnh cÃ cÃi hay gÃ?
ï TrÃ tuá thÃ sÃng nhanh.
ï Hác tÃi lám, sÃng dá ham hác, tráng hác thác.
ï KhÃo tay chÃn.
ï Bát chÆác khÃo.
ï Nhá lÃu.
ï Lá phÃp.
ï Tráng Äáo Äác.
ï Giá ÄÆác liÃm sá á khu vác mÃnh.
ï KhÃ dÃn mánh.
ï YÃu gia ÄÃnh.
ï Quán quÃt lÃng mác.
ï DÃm lÃm.
ï Hay nhá Æn.
ï Biát thÆÆng ngÆái.
ï Æa hoÃ bÃnh.
ï TrÃn chián trÆáng cÃ can Äám, ká luát.
ï Cá giáng nÃi mát tiáng nÃi (mát Ã chÃ - HT).
ï ÄÃn bÃ Äám Äang, tiát nghÄa, cán kiám.
ï Bán chÃ.
"NhÆng,
CÅng nhiáu thÃi xáu lám:
ï Trán trÃnh trÃch nhiám.
ï Hay quÃn nÆác (quÃn viác chung - HT).
ï Ra ngoÃi khu vác mÃnh thÃ hay quÃn liÃm sá.
ï Khoe khoang.
ï Dái trÃ quá quyát.
ï Cá bác.
ï KhÃng ÄÃng giá, ÄÃng phÃn tác.
ï KhÃng rÃ rÃng.
ï Äán ÄÃu hay ÄÃ, xong thÃ thÃi.
ï LÃm viác thÃ ham mÃ, Ãt vÃ chÃ muán.
ï BÆáng mÃ khÃng quá quyát.
ï KhÃng lÆÆng tÃm.
ï Hay ghen ghÃt, khÃng Äáng lÃng.
ï RÆáu.
ï Thuác phián.
ï KhÃng giá mÃnh.
ï BÃi bÃc chá nháo.
ï Xa hoa.
ï Thanh sác.
ï Tham.
"Phán háng cÆ há lán phán ÄÆác. Xem ká hai tám sá trÃn nÃy, thÃ Äác -
cÃng cÃ nhiáu, Äác - tÆ cÃ Ãt, khi thÆáng thÃ tÃnh thÆáng tháng, khi
bián thÃ nháng tÃnh mánh má di truyán ván phÃt ra ÄÆác. CÃi cát ván
cÃ, náu cháu cháa cháy bá nháng cÃi ham muán mát lÃc thÃ cÃ thá mong
mái (trÃng mong - HT) ÄÆác".
ÄÃ lÃ nháng nhán xÃt vÃo thái Äiám 1941-1943, nhÆng nhiáu Äiám Äán bÃy
giá ván cÃn Ã nghÄa.
Ca táng sá khÃn khÃo thay vÃ trÃ tuá
Trán ÄÃnh HÆáu
Táp chÃ Tia SÃng
Giáa cÃc dÃn tác, chÃng ta khÃng thá tá hÃo lÃ nÃn vÄn hoÃ cáa ta Äá
sá, cÃ nháng cáng hián lán lao cho nhÃn loái, hay cÃ nháng Äác sác nái
bát. á mát sá dÃn tác hoác lÃ mát tÃn giÃo, hoác lÃ mát trÆáng phÃi
triát hác, mát ngÃnh khoa hác, mát nán Ãm nhác, hái hoáâ phÃt trián
rát cao ánh hÆáng phá bián vÃ lÃu dÃi Äán toÃn bá vÄn hoÃ thÃnh Äác
sác vÄn hoÃ cáa dÃn tác ÄÃ.
á ta thán thoái khÃng phong phÃ - hay lÃ cÃ nhÆng mát thái gian nÃo ÄÃ
ÄÃ mát háng thÃ lÆu truyán? TÃn giÃo hay triát hác cÅng Äáu khÃng phÃt
trián. NgÆái Viát <st1:country-region
w:st="on">Nam</st1:country-region> khÃng cÃ tÃm lÃ kián thÃnh, cuáng
tÃn tÃn giÃo, mÃ cÅng khÃng say mÃ tranh bián triát hác. CÃc tÃn giÃo
Äáu cÃ mát, nhÆng thÆáng lÃ bián thÃnh mát lái thá cÃng, Ãt ai quan
tÃm Äán giÃo lÃ. KhÃng cÃ mát ngÃnh khoa hác, ká thuát, giá khoa hác
nÃo phÃt trián Äán thÃnh cÃ truyán tháng. Ãm nhác, hái hoá, kián trÃc
Äáu khÃng phÃt trián tuyán kÄ. Trong cÃc ngÃnh nghá thuát, cÃi phÃt
trián nhát lÃ thÆ ca. Háu nhÆ ngÆái nÃo cÅng cÃ thá, cÅng cÃ dáp lÃm
dÄm ba cÃu thÆ. NhÆng sá nhÃ thÆ Äá lái nhiáu tÃc phám thÃ lái khÃng
cÃ. XÃ hái cÃ tráng vÄn chÆÆng, nhÆng cÅng chÆa bao giá tÃn ai lÃ thi
bÃ, vÃ bán thÃn cÃc nhÃ thÆ cÅng khÃng ai nghÄ cuác Äái, sá nghiáp cáa
mÃnh lÃ á thi ca. ChÆa bao giá trong lách sá dÃn tác, mát ngÃnh vÄn
hoÃ nÃo ÄÃ trá thÃnh ÄÃi danh dá, thu hÃt, quy tá cá nán vÄn hoÃ.
NgÆái Viát <st1:country-region w:st="on">Nam</st1:country-region> cÃ
thá coi lÃ Ãt tinh thán tÃn giÃo. Há coi tráng hián thá trán tác hÆn
thá giái bÃn kia. KhÃng phái ngÆái Viát <st1:country-region
w:st="on">Nam</st1:country-region> khÃng mÃ tÃn, há tin cÃ linh hán,
cÃ ma quá, Thán Phát. Nhiáu ngÆái thác hÃnh cáu cÃng. NhÆng vá tÆÆng
lai, há lo cho con chÃu hÆn lÃ cho linh hán cáa mÃnh. Tuy lÃ coi tráng
hián thá nhÆng cÅng khÃng bÃm láy hián thá, khÃng quÃ sá hÃi cÃi chát
(sáng gái thÃc vá).
Trong cuác sáng, Ã thác vá cÃ nhÃn vÃ sá háu khÃng phÃt trián cao. Cáa
cái ván ÄÆác quan niám lÃ cáa chung, giÃu sang chá lÃ tám thái, tham
lam giÃnh giát cho nhiáu cÅng khÃng giá mÃi mÃ hÆáng ÄÆác. NgÆái ta
mong Æác thÃi bÃnh, an cÆ lác nghiáp Äá lÃm Än no Äá, sáng thanh nhÃn,
thong thá, cÃ ÄÃng con nhiáu chÃu, Æác mong vá hánh phÃc nÃi chung lÃ
thiát thác, yÃu phán thá thÆÆng khÃng mong gÃ cao xa, khÃc thÆáng hÆn
ngÆái. Con ngÆái ÄÆác Æa chuáng lÃ con ngÆái hián lÃnh, tÃnh nghÄa.
KhÃng chuáng trÃ mÃ cÅng khÃng chuáng dÅng.
DÃn tác cháng ngoái xÃm liÃn tác nhÆng khÃng thÆáng vÃ. ÄÃu ÄÃu cÅng
cÃ Äán thá nháng ngÆái cÃ cÃng Äác - chá yáu lÃ cÃ cÃng cháng ngoái
xÃm - nhÆng khÃng mát anh hÃng xuát chÃng, mát vÃ sá cao cÆáng nÃo
ÄÆác lÆu danh. Trong tÃm trÃ nhÃn dÃn thÆáng cÃ Thán vÃ Bát mÃ khÃng
cÃ TiÃn Thán uy linh báo quác há dÃn vÃ Bát hay cáu giÃp mái ngÆái;
cÃn TiÃn nhiáu phÃp lá. ngao du ngoÃi thá giái thÃ xa lá.
KhÃng ca táng trÃ tuá mÃ ca táng sá khÃn khÃo. KhÃn khÃo lÃ Än Äi
trÆác, lái nÆác theo sau, biát thá thá, giá mÃnh, gá tÃnh thá khÃ
khÄn. Äái vái cÃi dá ká, cÃi mái, khÃng dá hoÃ háp nhÆng cÅng khÃng cá
tuyát Äán cÃng, cháp nhán cÃi gÃ váa phái, háp vái mÃnh nhÆng cÅng
chán chá, dÃ dát, giá mÃnh.
BuÃn dÆa lÃ á cÃng sá
TS. Phám VÄn TÃnh
Táp chÃ Nháp Cáu
ThÃi quen thÃch ngao du, tá táp, tÃn gáu... trong dÃn gian, á ÄÃu cÅng
cÃ sá thÃch ÄÃ ngÃy xÆa thÆáng hay xuát hián á cÃc lÃng quÃ, lÃc nÃng
nhÃn, hay dÃn buÃn bÃn. BÃy giá, nhát lÃ nÆi cÃng sá, trong giá "NhÃ
nÆác" lái cÃ rát nhiáu viÃn chác suát ngÃy mÃ mái vái chuyán "buÃn dÆa
lÃ" mÃ sao nhÃng viác cán lÃm.
CÃc nhÃ lÃm tá Äián tiáng Viát ÄÃ khÃng ngán ngái bá sung tá buÃn dÆa
lÃ vÃo kho tá mái Äang kháo sÃt cáa mÃnh. Giáng nhÆ cÆm bái, quÃn cÃc,
chát hÃo, gÃ tÃc nÃu... thÃ buÃn dÆa lÃ cÅng lÃ mát tá háp tá mang
tÃnh kháu ngá, nÃi vá mát hián tÆáng thÆáng tháy hián nay.
Tá mát lá thÆáng tÃnh
ÄÃ lÃ chuyán ai ÄÃ cÃ sá thÃch gáp gá, tá táp Äá nghe ngÃng, rái trÃ
chuyán, bÃn tÃn cho tháa tÃnh tÃ mÃ. Chuyán ngÆái nÃy qua tai ngÆái
khÃc mát bián thÃnh hai, bÃ xÃ ra to. Lái nÃi nÃm Äi thÃ nhá, nÃm lái
thÃ náng. Chuyán thiÃn há "bÃn TÃy TrÃc" Äán chuyán "uÃch nhau" váa
xáy ra ngay ngÃ nhÃ mÃnh. NhÆng thát lá vÃ thÃ vá lÃ sao dÃn "sÃnh
Äiáu" lái gái hián tÆáng ÄÃ lÃ "buÃn dÆa lÃ" tá bao giá áy nhá?
ÄÃy cÃ lá lÃ cÃch ghÃp tá mác mác theo lái tá nguyÃn hác dÃn gian.
BuÃn, tác buÃn chuyán (Äem chuyán ngÆái nÃy nÃi vái ngÆái khÃc cát chá
mua vui) cÃn lÃ ván lÃ mát thÃnh tá trong tá háp ngái lÃ ÄÃi mÃch (lÃ
la, tiÃu phÃ thái gian Äá tÃn gáu nháng chuyán riÃng tÆ cáa ai ÄÃ Äá
ÄÃm tiáu, tiÃu khián). Chá dÆa Äát á giáa nghe cháng vÃ lÃ, nhÆng lái
cÃ lÃ á chÃ nÃ váa kát háp ÄÆác vái buÃn (buÃn dÆa) váa kát háp ÄÆác
vái lÃ (dÆa lÃ). Hay hÆn náa lÃ cá ba thÃnh tá nÃy lÃm nÃn mát "Äái
hÃnh" tá quÃ Äáp: buÃn dÆa lÃ. NÃ cÅng cÃ vai trÃ hÃa kát ngá nghÄa
cáa cá hai tá (buÃn chuyán + ngái lÃ ÄÃi mÃch) Äá hÃnh thÃnh nÃn mát
tá háp tá ngán gán, nghe váa lá tai, váa dÃ dám, váa hÃm Ã mÃ tá mát
thÃi quen Äang khÃ phá bián hián nay.
NhÆ mát Äiáu hián nhiÃn, chá em nhÃ ta luÃn ÄÆác coi lÃ nháng ngÆái
ÄÃng vai chÃnh trong cÃc phi vá Äác biát nÃy. NgÆái ta thÆáng nÃi, mát
ngÆái phá ná vÆi mát con vát ÄÃ cÃ thá lÃm thÃnh cÃi chá "rÃm rá".
Váy, hai ngÆái phá ná ngái vái nhau cÃ khi Äá lÃm nÃn mát "hÃng thÃng
tán" tám cá, sán sÃng nhán vÃ ÄÆa tin bát cá lÃc nÃo, 24/24 giá trong
ngÃy. MÃ tin khÃng chá theo mát "kÃnh" ÄÃu nhÃ! NgÆái dÆái Äát, chuyán
trÃn trái. Ká ra mát ngÃy cÃ 24 giá, chá l0 x 24 giá vái há ván chÆa
Äá.
â Äán "buÃn dÆa lÃ" thái hián Äái
Lá mát nái, hái cháng buÃn dÆa lÃ giá ÄÃy trÃn vÃo cÃc cÆ quan, cÃng
sá vái phám vi vÃ mác Äá Äa dáng "tÃn ká" hÆn nhiáu. Máy anh, máy á
nhÃ ná rái viác kÃo nhau ra quÃn buÃn bia chai, buÃn cÃ phÃ vÃ buÃn
chuyán ÄÃ ÄÃnh. ÄÃy ÄÆáng ÄÆáng lÃ cÃc nam thanh, ná tÃ sÆ mi Äáng
phác, nom rát nghiÃm chánh cÃng sán sÃng láy qÅy thái gian cáa cÃng Äá
"tÃn pháu". 8 giá vÃo bÃi gái xe, 9 giá ván tháy ngái lÃ uáng trÃ.
Nhiáu ngÆái cháp hÃnh viác Äán cÆ quan rát ÄÃng giá. Há bát ÄÃn, bát
mÃy lánh, bát mÃy vi tÃnh vÃ... Äi Äiám tÃm. Náa tiáng sau, vái chiác
tÄm trÃn miáng, há khá khÃ Äun nÆác, pha trÃ. NhÃn viÃn cáp dÆái lác
tác Äán. Thá lÃ, cá hái "buÃn dÆa" vÃo cuác. Tá kháng bá á Irác Äán xe
láa lát sÃng nay. Chuyán giÃ Äát lÃn, giÃ vÃng xuáng. Chuyán cÃi ÄÃo
phÃng bÃn lái sinh "Thá Mát", Äán lÃo Trung "mác" phá kia ÄÃnh vá thá
nÃo mÃ bá cá tivi. Ca sÄ H cháp ánh nude, dián viÃn Äián ánh Än khÃch
Y ÄÃng phim sex... Tián mÃy bÃn cánh, cá hái vÃo máng xem, gái cho
nhau, "lát" (download) vá ÄÄa CD lÃm cáa riÃng...
BÃy giá, cháng riÃng tiáu thÆ, mÃ nam nhi trai trÃng cÅng trá tÃi
"buÃn bÃn" cháng kÃm. Thám chÃ, cÃn cao thá hÆn vÃ cÃc chÃng cÃ nhiáu
"vÃ" bá khÃa siÃu háng. CÃ trang web nÃo cÃc chÃng khÃng tÃm ÄÆác "mát
lánh" Äá vÃo tán "thÃm cung bÃ sá". BuÃn tái chá chÆa Äá, cÃc anh chá
"nái máng" kháp nÆi Äá buÃn ÄÆáng dÃi.
Há dÃng Internet, Äián thoái di Äáng Äái mái... bám cho bán bÃ. Láy tá
bÃn TÃy vá cung cáp cho bÃn ta, lái tá bÃn ta phÃt tÃn sang bÃn TÃy.
NgÆái nÃy gái cho ngÆái kia, rÃm rá lám. Khá nái, cá phÃng cÃ mát mÃy
Äián thoái cá Äánh mÃ nÃng cá ngái ná non mÃi khÃng cháu rái. MÃ viác
cÃ ngái chá ai ÄÃu. CÃ nháng chuyán cán giái quyát ngay. ÄÃnh rÃt
mÃ-bai ra xÃi váy. Váa xÃt cáa mÃ lái khÃng nÃi hát ÄÆác, tán lám.
Quanh Äi quán lái 8 giá vÃng ngác ÄÃ trÃi qua tá lÃc nÃo. á nhiáu cÆ
quan hián nay, rát nhiáu cÃng chác toÃn lÃm cÃng viác cÃ nhÃn trong
giá hÃnh chÃnh. Há dÃng thái gian cÃ mát Äá Äác bÃo, gái Äián thoái,
vÃo máng vÃ buÃn dÆa "hái Äáng". Viác khÃng cháy, lÆÆng ván chi. LÃng
phÃ nÃy ai cháu?
NhÆng, ván Äá khÃng chá lÃ lÃng phÃ thái gian vÃ tián bác. Äiáu ÄÃng
nÃi lÃ thÃi Äá thiáu nghiÃm tÃc trong viác thác thi cÃng viác mÃ mát
cÃn bá, cÃng chác phÃi tuÃn thá. NÃ cÃng hÃnh thÃnh mát thÃi quen xáu
vá chuyán ngái lÃ, tÃn gáu mát thái gian vÃ bá chá vÃ nháng chuyán
khÃng ÄÃu. CÃ khi chá lÃ trÃ ÄÆa chuyán rá tián, ganh ghÃt nhau (Sao
cÃi con BÃch dáo nÃy lám tián sám xe thá? Má HÆáng giÃ "khÃ" cÃn lÃm
Äám), hoác khÃch bÃc "ÄÃm bá thÃc, chác bá gáo" (CÃi Lan chá ÄÆác giái
"hÃt" mÃ sáp cho lÃn lÆÆng. MÃnh cá Ã cá ra lÃm Äá nÃ hÆáng Æ?).
ÄÃ cÃ khÃng Ãt nháng mÃu thuán, xÃ xÃt, xung Äát Äán tan ÄÃn xá nghÃ á
cÃc gia ÄÃnh tá cÃc phi vá tám phÃo nhÆ thá. Dáp chuyán cÃ nhÃn, lÃm
trÃn bán phán cÃng chác, ÄÃ váa lÃ nghÄa vá, váa lÃ Äáo Äác nghá
nghiáp cán cÃ vái mái cÃn bá khi Äán cÃng sá, lÃm cÃng Än lÆÆng. TiÃu
chuán cáa mái cÃng chác ngÃy xÆa ÄÃ thá, thái buái vÄn minh hián dái
bÃy giá lái cÃng phái hÆn thá. Äán cÃng sá khÃng phái á nhÃ mÃnh mÃ
muán lÃm gÃ cÅng ÄÆác.
VÆát ÄÃn Äáâ
Nguyán Quang Thiáu
Táp chÃ Tia SÃng
TÃi ÄÃ lán mán pháng ván nháng ngÆái Äi nÆác ngoÃi mÃ tÃi biát vái mát
cÃu hái duy nhát trong vÃng mát nÄm nay: "Ãng (bÃ) ÄÃ bao giá tháy
ngÆái nÆác ngoÃi vÆát ÄÃn Äá chÆa ?". Cho Äán bÃy giá, tát cá nháng
ngÆái ÄÆác hái Äáu trá lái: "ChÆa tháy bao giá". NhÆng ngay sau ÄÃ cÃ
nháng ngÆái ghÃ tai tÃi hái: "Ãng cÃ hÃm khÃng mÃ hái thá?". Tát nhiÃn
lÃ tÃi khÃng hÃm. TÃi hái thá Äá kháng Äánh mát nhán Äánh mÃ tÃi khÃng
cÃ cá sá nhÆng báng nháng gÃ hiáu biát tÃi rát tin ngÆái nÆác ngoÃi
khÃng vÆát ÄÃn Äá trá nháng ká cÆáp nhÃ hÃng hay mát loái tái phám nÃo
ÄÃ trÃn ÄÆáng cháy trán sá truy Äuái cáa cÆ quan phÃp luát. TÃi hái
thá Äá cá gáng lÃ giái vÃ sao ngÆái Viát <st1:country-region
w:st="on">Nam</st1:country-region> lái thÆáng xuyÃn vÆát ÄÃn Äá.
ChÃng ta thá Äi mát ngÃy qua cÃc ngÃ ba, ngÃ tÆ cáa mát trong nháng
nÆi "vÄn minh vÄn hÃa nhát" cáa Äát nÆác. NÆi cÃ tá lá cá nhÃn, thác
sÄ, tián sÄ cÃng sinh viÃn vÃ cÃng chác cao nhát. NÆi áy lÃ HÃ Nái.
NhÆng chÃnh á nÆi "vÄn minh, vÄn hÃa nhát" áy, sá ngÆái vÆát ÄÃn Äá
lái nhiáu hÆn cá. TÃi thÆáng xuyÃn nhÃn tháy nháng thanh niÃn vát qua
ÄÃm ÄÃng Äang dáng xe khi cÃ ÄÃn Äá vÃ phÃng nhÆ bay qua ngÃ ba, ngÃ
tÆ. LÃc Äáu, tÃi nghÄ chá cÃ nháng thanh niÃn lÃu láng, ngang tÃng,
khÃng cháu hác hÃnh gÃ mái vÆát ÄÃn Äá nhÆ váy. NghÄa lÃ chá nháng
ngÆái áy mái sáng mát cÃch khÃng cÃ Ã thác trong cáng Äáng cáa mÃnh.
NhÆng khÃng phái thá mÃ cá nháng cÃng chác Ão cá cán, giÃy daÄen bÃng.
NhÆng chÆa hát mÃ cÃ cá nháng ngÆái tÃc ÄÃ hoa dÃm. NhÆng chÆa hát mÃ
cá nháng cÃ gÃi Än mác rát mát Äán nháng bÃ Äáy phong cÃch cáa mát bÃ
chá. Tát cá Äáu vÆát ÄÃn Äá. CÅng lái lÃc Äáu tÃi nghÄ há chá vÆát ÄÃn
Äá buái sÃng vÃ vái Äán trÆáng, Äán cÃng sá cho ÄÃng giá, káp ÄÆa con
tái láp, káp tÃu káp xe Äi cÃng tÃc. NhÆng khÃng! Báy giá sÃng há vÆát
ÄÃn Äá. MÆái giá sÃng há ván vÆát ÄÃn Äá. Giáa trÆa há ván vÆát. Ba
giá chiáu ván thá. Báy giá tái ván khÃng cÃ chiáu hÆáng giám. Náa ÄÃm
ván cá vÆát ÄÃn Äá. NghÄa lÃ lÃc nÃo cÃ thá vÆát ÄÃn Äá lÃ há vÆát vÃ
khÃng chá ngÆái trá mÃ ngÆái giÃ cÅng vÆát. KhÃng chá ÄÃn Ãng mÃ ÄÃn
bÃ cÅng vÆát. VÆát ÄÃn Äá ÄÃ trá thÃnh mát bánh dách cáa ngÆái Viát
<st1:country-region w:st="on">Nam</st1:country-region> mát rái.
Náu chÃng ta nhÃn tá trÃn cao xuáng toÃn bá thÃnh phá, chÃng ta sá
tháy mát sá nÃo loán trÃn cÃc tuyán giao thÃng. ChÃng ta thÆáng xuyÃn
bá tác ÄÆáng. Tát nhiÃn ÄÆáng chÃng ta quÃ háp mÃ lÆu tÆáng ngÆái vÃ
xe cá Äi lái quÃ ÄÃng. NhÆng mát phán cháng kÃm quan tráng tÃ nÃo lÃ Ã
thác cáa ngÆái dÃn. Mát ngÆái tháy ÄÃn Äá cá thán nhiÃn vÆát lÃn. Thá
lÃ gáp ngÆái á chiáu ÄÆáng Äang ÄÃn xanh. KhÃng ai cháu nhÆáng ai. Thá
lÃ Ãn tác. ÄÃ Ãn tác rái nhÆng ai cÅng tÃm cÃch chen lÃn phÃa trÆác.
Tát cá khÃng ai báo ai cá tháy ká há lÃ nhÃch lÃn. ÄÆác tÃ nÃo hay tÃ
áy. ÄÆác tÃ nÃo lÃ tháa mÃn tÃ áy.
CÃi thÃi Ãch ká nÃy hián hián á mái nÆi. Trong viác xÃy dáng tÃi tháy
rát rÃ. Mát tián nhÃ mÃnh 3m nhÆng cá muán nhÃch sang Äát nhÃ khÃc
chÆa xÃy dÃ chá 3cm Äán 5cm. NhÃ hÃng xÃm xÃy nán nhÃ cao 60cm thÃ
mÃnh phái xÃy 65cm. Phái cao hÆn nÃ chá! Táng nhÃ hÃng xÃm 3,1m thÃ
nhÃ mÃnh phái 3,2m. Sao mÃnh lái tháp hÆn nÃ? TrÃn ÄÆáng Äi sao mÃnh
lái chám lÃm nÃ? Thá lÃ vÆát nhau khÃng cÃ mát trát tá nÃo cá. Mát mÃy
Äá pháng pháng. Chen vai hÃch cÃnh. CÃi cá chái bái nhau. Rát nhiáu
khi chá vÃ mát cÃi xe Äáp ngang tÃng, vÃ lái mÃ tác ÄÆáng Äán cá tiáng
Äáng há. Rát lá lÃ, khi há tháng tháng Äáp xe Äáp vÆát ÄÃn Äá thÃ
cháng tháy gÆÆng mát nÃo tá mát chÃt ngÆáng ngÃng hay lám lÃt nhÃn xem
cÃ cÃng an khÃng? Há cá Äi nhÆ Äang Äi trong sÃn nhÃ há váy. Há cá
nghÄ Ãng Äi xe Äáp thÃ Ãng cán cÃi quÃi gÃ. Ãng cá Äi nhÆ thá Äáy lÃm
gÃ ÄÆác Ãng. LÃc nÃy tÃi hiáu thÃm mát lÃ do vÃ sao mÃ cÃi anh ChÃ
PhÃo cáa Ãng Nam Cao lái sáng lÃu nhÆ thá trong Äái sáng xÃ hái Viát
Nam.
Nhiáu Äoán ÄÆáng hÃnh nhÆ khÃng cÃ lÃ do gÃ Äá Ãn tác mÃ ván bá Ãn tác
lÃm tÃi cá phái hái mÃi: VÃ sao lái cÃ thá Ãn tác ÄÆác nhá? Xin thÆa
ngÃi: chá vÃ ngÆái nÃy muán nhanh hÆn ngÆái kia cÃ vÃi ba giÃy Äáng há
mÃ thÃi. CÃ khi chá vÃ hai cÃi xe khá chám nhau mát tÃ thÃi thá lÃ
dáng ngay xe giáa ÄÆáng, rái cÃi ráp xuáng nhÃn xem cÃi xe cÃ bá xÆác
mát tÃ gÃ khÃng, rái sáng sáng sá sá, hán thÃ dÃng cao. Thá lÃ ngÆái
nÃy dáng lái ngÃ mát tÃ, ngÆái kia ngÃ mát tÃ. Vui quÃ nhá. ÄÃnh nhau
thá xem nÃo. Cá thá vÃ cá thá, chá trong vÃi phÃt ngÃ ba hay ngÃ tÆ áy
ÄÃ ÄÃng nghát ngÆái vÃ khÃng tÃi nÃo cÃ thá giái táa ÄÆác. Nháng lÃc
nhÆ thá, cÃng an cÃ "ba Äáu sÃu tay" cÅng cháu. Cho Äán bÃy giá tÃi
ván thÆáng tá hái: Tái sao ngÆái ta luÃn luÃn muán nhanh hÆn ngÆái
khÃc chá mát vÃi giÃy hay mát gang tay ÄÆáng. Mác dÃ cÃ nhanh hÆn cá
tiáng Äáng há thÃ rát nhiáu ngÆái cÃ dÃng mát tiáng Äáng há nhanh hÆn
áy Äá lÃm viác ÄÃu. Tranh giÃnh Äá nhanh hÆn nhau vÃi ba giÃy Äá rái
ngái quÃn hai ba tiáng tÃn gáu nháng chuyán khÃng ÄÃu. Thác ra, náu
ngÆái nÃy nhÆáng ngÆái kia mát gang tay ÄÆáng hay mát vÃi giÃy Äáng há
thÃ ÄÃm ÄÃng Äác quÃnh mÃi khÃi xe vÃ má hÃi ngÆái sá nhanh chÃng ÄÆác
giái táa.
Bán tÃi nÃi ráng Ãng ÄÃ nhÃn tháy á mát ngÃ tÆ phá nhá á
<st1:country-region w:st="on">Singapore</st1:country-region> khi ÄÃn
Äá chá ÄÃng cÃ mát ngÆái Äi bá. NhÆng ngÆái ÄÃ ÄÃ dáng lái mát cÃch tá
giÃc. Viác dáng lái ÄÃ lÃ Ã thác sáng Äáy trÃch nhiám vÃ tÃn tráng
cáng Äáng. NgÆái <st1:country-region
w:st="on">Singapore</st1:country-region> cÃ tranh giÃnh Äá nhanh hÆn
nhau vÃi ba giÃy Äáng há nhÆ ngÆái Viát <st1:country-region
w:st="on">Nam</st1:country-region> ÄÃu. Thá mÃ sá phÃt trián cáa há
lái nhanh hÆn chÃng ta cá mát thá ká. Chác nhiáu ngÆái cÃn nhá cÃch
ÄÃy dÄm sÃu nÄm gÃ Äáy, cÃ mát cÃn bá cáa chÃng ta Äi cÃng tÃc nÆác
ngoÃi, mÃ hÃnh nhÆ lÃ <st1:country-region
w:st="on">Singapore</st1:country-region>, ÄÃ vÆát qua ÄÆáng cao tác vÃ
bá xe cÃn chát. Theo luát phÃp cáa nÆác ÄÃ, thÃ ngÆái cÃn bá Viát
<st1:country-region w:st="on">Nam</st1:country-region> kia phái Äán bÃ
thiát hái cho nÆác há vÃ tai nán giao thÃng ÄÃ ngÆái cÃn bá Viát
<st1:country-region w:st="on">Nam</st1:country-region> kia gÃy nÃn. á
nÆác ngoÃi luÃn luÃn cÃ nháng lái Äi riÃng an toÃn cho ngÆái Äi bá khi
qua ÄÆáng Äác biát lÃ qua ÄÆáng cao tác. Ãng cÃn bá cáa chÃng ta ÄÃ
mang cÃi lái Än sái á thÃ bÆác vÃo mát xÃ hái luát phÃp nghiÃm minh vÃ
khoa hác. ÄÆÆng nhiÃn lái sáng nhÆ thá trong thái Äái vÄn minh sá bá
bát ra vÃ ÄÃi khi cÃn bá nghián nÃt.
TÃi cÃ Äác mát bÃi bÃo viát vá sá Äi bá cáa ngÆái Viát
<st1:country-region w:st="on">Nam</st1:country-region> trÃn ÄÆáng phá.
Há Äi tá do vÃ khÃng coi luát lá lÃ gÃ cá. Há tháng tháng bÆng mát bÃt
phá tá bÃn nÃy ÄÆáng sang bÃn kia ÄÆáng bát cháp mái luát lá giao
thÃng. CÃ ngÆái cÃn quán ÄÃi Ão lÃt váa Äi qua ÄÆáng váa xáa rÄng vÃ
tÆ giáng hÃnh ánh lÃo Nghá Quá ngÃy xÆa xÃc miáng áng ác rái nhá toát
ra nán nhÃ. Cháng lá táng áy nÄm Ã thác vá mát lái sáng vÄn minh cáa
ngÆái Viát mÃnh khÃng nhÃch thÃm ÄÆác mát chÃt nÃo Æ?
Mát cÃu hái ÄÆác Äát ra mÃ tÃi tin tát cá Äáu phái Äáng Ã vái tÃi lÃ
vÃ sao chÃng ta lái sáng luám thuám vÃ vÃ ká luát Äán nhÆ thá. HÃy
nhÃn cÃc quÃn Än lÃ lát váa hÃ. HÃy nhÃn cÃc quÃn bia hÆi ngáp trÃn
xÆÆng xáu, cuáng rau, giáy Än, máu thuác phá quanh nháng ÄÃi giÃy da
Äát tián. HÃy nhÃn chá bÃa bán tháu vái thát cÃ vÃ ruái xanh bÃy ra
mái nÆi bÃn lá ÄÆáng cÃ thá. HÃy nhÃn nháng ngÆái vÃ tÆ Äán kinh hÃi
dáng xe bÃn há Thián Quang hay mát cÃng viÃn hay mát hÃ phá nÃo ÄÃ vÃ
bÆác Äán mát gác cÃy Äá ung dung "tÃ". HÃy nhÃn cÃc cÃ cÃc cáu thanh
thiáu niÃn da thát bÃo tát, quán Ão sang tráng Än kem vÃ thoái mÃi vát
bác giáy vÃ que kem ra hÃ phá. CÃ ngÆái ngái trong nháng chiác xe Äáp
má cáa vát ra ngoÃi vá bÃnh káo hoác vá trÃi cÃy. CÃ ngÆái cÃn nÃm cá
cÃi tÃi nilon Äáng nháng thá mÃ há váa nÃn trong xe ra ngoÃi. CÃ ngÆái
ngái trÃn xe mÃy thoái mÃi khác vung ra khi xe Äang cháy lÃm nÆác bát
bay tá tung vÃo mát ngÆái Äi sau. TÃi nÃi váy sá cÃ ngÆái bác bái kÃu
lÃn "khá lám biát rái nÃi mÃi". VÃng ÄÃng thá. ChÃng ta nÃi mÃi rái
nhÆng cháng thay Äái lÃ bao. Váy thÃ chÃng ta phái nÃi náa, nÃi mÃi,
nÃi Äán khi khÃng cÃn khá nÄng nÃi náa thÃ mái thÃi.
ChÃng ta phái bát Äáu lái tá viác Äi nhÆ thá nÃo cho ÄÃng. Mát Äái
quÃn mánh vÃ thián chián lÃc nÃo cÅng bát Äáu báng bÃi táp Äi cho ÄÃng
Äái ngÅ. Náu chÃng ta cá sáng mát cÃch "tá do chá nghÄa" nhÆ Äang sáng
thÃ lÃm sao chÃng ta xÃy dáng ÄÆác mát xÃ hái vÄn minh. Mát xÃ hái vÄn
minh ÄÃu cá thát nhiáu xe mÃy vÃ xe hÆi Äát tián. XÃ hái vÄn minh ÄÃ
xuát hián trÃn thá giái tá khi chÆa cÃ Boeing vÃ Computer cÆ mÃ. Äái
sáng vát chát cáa chÃng ta ÄÆác cái thián rát nhiáu. NhÆng chÃng ta
Äang sáng vái lái sáng cáa nháng anh trác phÃ. Cháng lá nháng con mái
vÃ nháng con ong cÃ ká luát cÃn chÃng ta mang danh con ngÆái lái
khÃng?
CÃ thá cÃ nháng ngÆái khi Äác xong bÃi nÃy thÃ bÄu mÃi: "NÃi gÃ khÃng
nÃi lái Äi nÃi toÃn chuyán vát vÃnh". Xin thÆa cÃc quÃ bÃ vÃ cÃc quÃ
Ãng cáa tÃi, nháng chuyán vát vÃnh ÄÃ Äang lÃm cho cÃc thÃnh phá cáa
chÃng ta lán xán trong giao thÃng (vÃ gÃy ra chát ngÆái khÃng Ãt), bán
tháu trong mÃi trÆáng vÃ vÃ nguyÃn tác trong lái sáng. NhÆng tá hái vÃ
cÃng lÃ nÃ sinh ra mát xÃ hái Ãt tÃnh luát phÃp. NÃ cán trá chÃng ta
xÃy dáng mát cuác sáng hián Äái vÃ vÄn minh. Náu bÃy giá. chÃng ta thá
Äát cuác sáng hián Äái vÄn minh thuán tuÃ vái nghÄa ÄÃch thác cáa nÃ
nhÆ cáa Singapore hay Nhát Bán vÃo xÃ hái ta thÃ cÃ nguy cÆ chÃng ta
sá chái tá chÃnh cÃi mác ÄÃch mÃ chÃng ta Äang phán Äáu. VÃ nhÆ thá,
chÃng ta ÄÃu ÄÆác thoái mái vÆát qua ngÃ ba, ngÃ tÆ Äang cÃ ÄÃn Äá.
ChÃng ta khÃng ÄÆác thoái mÃi váa xáa rÄng váa khánh kháng qua ÄÆáng
khÃng thÃm Äá Ã Äán ai. ChÃng ta ÄÃu cÃn váa ÄÆác Än váa ÄÆác nÃm rÃc
ra ÄÆáng... Tát cá nháng hÃnh Äáng trÃn chÃnh lÃ thÃi Ãch ká vÃ lái
sáng thiáu Ã thác cáa chÃng ta. ChÃng ta nÃn xem lái lÃng yÃu nÆác cáa
mÃnh. Äác xong bÃi bÃo nÃy á cÃng sá hay trong quÃn cÃ phÃ, cÃc quÃ bÃ
quÃ Ãng sá lÃn xe vá nhÃ. TÃi tin 100% lÃ cÃc quÃ bÃ, quÃ Ãng sá tháy
nháng gÃ "vát vÃnh" tÃi váa nÃi á trÃn Äang dián ra á quanh mÃnh. Chác
chán lÃc ÄÃ cÃc quÃ Ãng, quÃ bÃ sá kÃu lÃn Äáy bác bái: NÃy, sao há
lái Äi Äáng nhÆ thá nhá!
Nán chá... "cáp trÃn"
Ä.Trung - M.CÆáng
BÃo Khuyán hác & DÃn trÃ
Bán ÄÃ bao giá Äán dá nháng cuác háp, hái tháo, táng kát, mÃt tinh...
mÃ nhÃn tháy Ban tá chác Äáy vá cÄng tháng, lo Ãu? KhÃng phái há lo vÃ
ngÆái Äán dá Ãt mÃ lo vÃ chá mÃi mÃ cáp trÃn chÆa tháy lÃ mát. Háu hát
cÃc "cuác, cuác" nhÆ váy Äáu khián nháng ngÆái tá chác Äau Äáu: Náu
"Sáp" khÃng Äán thÃ coi nhÆ cÃng toi.
Thác tá thÃ viác chá cáp trÃn Äán dá hái tháo, táng kát Äang trá thÃnh
mát ván nán khÃng nhá hián nay, bái vÃ "sáp" thÃ cÃ Ãt mÃ hái tháo,
hái nghá, mÃt tinh, táng kát lái quÃ nhiáu, mÃ cuác nÃo cÅng phái mái
cho ká ÄÆác "sáp" tái dá.
Chá VIP (nhÃn vát quan tráng Äác biát)
CÃch ÄÃy mát thái gian (giáa thÃng 11/2005) tái khÃch sán Sofitel
Plaza HÃ Nái, HÃng xe mÃy Sufat, tá chác giái thiáu mát máu xe mÃy
mái. Tát nhiÃn lÃ há tá chác rát rám rá. NhÆng BTC thÃ cá cháy nhÆ ÄÃn
cÃ, má hÃi má kÃ cháy dÃi trÃn mÃ, chá vÃ mái mát viác: KhÃng biát vá
thá trÆáng Bá X. cÃ Äán dá khÃng. MÃ ÄÃ lÃ quan chác VIP ÄÆác coi lÃ
khÃng thá thiáu vÃ Ãng nÃy phái lÃn phÃt biáu.
KhÃ nhiáu khÃch tá vá rát bác bái vÃ nán phái ngái chá vá quan chác
kia vÃ há ÄÃ bá vá khÃ nhiáu dÃ buái lá chÆa khai mác. Sau hÆn náa
tiáng Äáng há thÃ vá thá trÆáng kia cÅng xuát hián. BTC thá phÃo nhá
nhÃm. PhÃt biáu cáa Ãng thá trÆáng cÅng cháng cÃ gÃ to tÃt, quanh Äi
quán lái cÅng chá lÃ nháng lái sÃo ráng, chung chung "chÃc máng, sá
táo Äiáu kián..." nÃy ná.
Mát cÃng ty chuyÃn vá may mác khÃ nái tiáng cÅng rÆi vÃo tÃnh tráng
tÆÆng tá: BTC cá hát Äáng lái ngái, rái lái cháy ra ngoÃi cáng, gái
Äián thoái cá loán lÃn Äá nghe ngÃng thÃng tin xem vá lÃnh Äáo kia cÃ
Äán ÄÆác khÃng?.
8 giá, rái 8h30 phÃt, BTC toÃt má hÃi hát vÃ lo láng thÃ báng nhiÃn
ÄoÃn xe cáa lÃnh Äáo xuát hián. BTC máng cÃn hÆn bát ÄÆác vÃng. Vá
lÃnh Äáo cÅng chá phÃt biáu Ãt phÃt rái lái phái bán vÃ rái khái cuác
táng kát ngay, nhÆng vái BTC thá lÃ quÃ thÃnh cÃng bái chá cán cÃ mát
cáa lÃnh Äáo lÃ Äá.
Tái KhÃch sán MÃlia HÃ Nái, trong mát hái tháo vá ÄÃo táo nguán nhÃn
lác cÅng váa mái tá chác gán ÄÃy, nhiáu vá khÃch cÅng trong tÃnh tráng
khÃng biát nÃn nám hay nÃn ngái vÃ cá hái nghá Äáu dÃi cá chá mát lÃnh
Äáo trÃn Bá xuáng. Trá Äán hÆn náa giá thÃ cá hái nghá chÆng háng vÃ
vá nÃy do bán nÃn khÃng thá xuáng ÄÆác. Cuái cÃng thÃ hái nghá dián ra
nhÆ cÆm nguái, tá ngát vÃ... khÃng cÃ cáp trÃn xuáng dá.
HÃng trÄm vá khÃch mái trong mát cuác hái tháo cáa bác tiáu hác thuác
Bá GD&ÄT, dián ra tái khÃch sán Báo SÆn ÄÃ phái trái qua mát cuác chá
Äái dai dáng. Theo lách ÄÃ ÄÆác án Äánh, cuác hái tháo sá bát Äáu vÃo
8h nhÆng Äán 8h15 ván chÆa tháy ai cháu Äáng vÃo cÃy micro á bÃn Äiáu
khián hái tháo.
Khi tiáng cáa ngÆái dá hái tháo ÄÃ lÃm rÃm ran cá hái trÆáng, Äái dián
cáa ban tá chác mái cháu Äáng lÃn lÃ giái ráng, phái chá Äái Thá
trÆáng cáa Bá Äán phÃt biáu khai mác. KhÃng há cÃ mát tiát mác ca
nhác, khÃng há cÃ mát hÃnh thác tiÃu khián nÃo Äá "cÃu giá", BTC chá
cÃn biát Äá khÃch dÃi cá ngÃng Äái.
Phái Äán 9h, vá lÃnh Äáo mái xuát hián. Thác ra, vá lÃnh Äáo nÃy ÄÃ
phái cháy sÃ hái nghá, trÆác ÄÃ bÃ ÄÃ phái khai mác mát hái nghá khÃc
cÅng cáa ngÃnh giÃo dác, cÃ nái dung vá giÃo viÃn, dián ra tái khÃch
sán Kim LiÃn.
Thác tá, lái xin lái nhá nhÃng cáa vá lÃnh Äáo khÃng Äá Äá lÃm cho
khÃng khÃ hái tháo trá nÃn háng khái sau quÃng thái gian giÃn Äoán quÃ
lÃu. Náu lÃm mát phÃp tÃnh, nháng ngÆái dá hái tháo ÄÃ bá tÆác Äi hÃng
trÄm tiáng Äáng há, cho dÃ cÃ khÃng biát bao viác Äang chá há á cÆ
quan.
TrÃn ÄÃy chá lÃ mát trong hÃng trÄm vÃ dá vá cÃc cuác háp, hái tháo mÃ
phÃng viÃn KH&DT cháng kián.
Kách bán hái nghá, táng kát: lÃnh Äáo lÃ nhát
Trong bát cá giáy mái nÃo mÃ bán nhán ÄÆác Äáu cÃ mát "mÃ- tÃp" rát
giáng nhau: "ÄÃn khÃch, tuyÃn bá lÃ do, giái thiáu Äái biáu, giái
thiáu lÃnh Äáo cáp trÃn, dián ra hái nghá, táng kát... rái sau ÄÃ bao
giá cÅng cÃ phán: LÃnh Äáo cáp trÃn phÃt biáu (hoác chá Äáo)".
Khi Äán hái nghá, khÃch Äán dá Äáu nhán tháy lÃ dÃy bÃn Äáu tiÃn bao
giá cÅng ÄÆác phá khÄn tráng, trang tráng, trÃn cÃ cám hoa, nÆác rÃt,
ÄÃ lÃ bÃn dÃnh cho khÃch VIP. ÄÃi khi cháng cÃ máy khÃch cáp trÃn dá
nÃn dÃy bÃn nÃy cÃ khi gán nhÆ tráng trÆn. BTC cuái cÃng ÄÃnh "kÃnh
thÆa" máy vá be bÃ Äá thá vÃo. Háu hát khÃch dá Äáu ngái ngá gát,
thánh thoáng vá tay chiáu lá vÃ liác Äáng há chá cho hát giá.
Ngay cá phÆáng, xÃ... cÅng cÃ kách bán nhÆ váy
Nán chá cáp trÃn Äán dá hái nghá, táng kát ÄÃ trá thÃnh mát nái Ãm ánh
hián nay vái rát nhiáu ngÆái. Ngay cá á cáp phÆáng, xÃ, huyán, thá...
thÃ cÃc cuác háp, táng kát cÅng rÆi vÃo cÃi nán chá cáp trÃn.
Mát phÆáng cáa Quán Thanh XuÃn, HÃ Nái cÃ mát hái nghá vá vÄn minh
khái phá, nhÆng cÅng phái chá Äán gán náa tiáng Äáng há Äá Äái mát vá
phÃ phÃng phá trÃch vÄn xÃ cáa quán xuáng dá vÃ phÃt biáu.
Tái cuác gáp gá mái ÄÃy Äá phÃt Äáng quá hác báng giÃo dác do Cty TH
(HÃ Nái) tá chác nhÃn ngÃy 20/11 tái mát phÆáng cáa quán Ba ÄÃnh,
khoáng hÆn hai chác khÃch mái cá lang thang hát gÃc nÃy sang gÃc khÃc
cáa hái trÆáng vÃ BTC Äang cá gáng chá khÃch VIP.
Cuái cÃng thÃ khÃch VIP khÃng Äán (do bán Äát xuát), thá lÃ BTC tiáp
tác mái "quÃ khÃch" chá thÃm Ãt phÃt náa (Ãt phÃt nÃy cÅng khoáng náa
tiáng). Cuái cÃng thÃ lá phÃt Äáng dián ra trong khÃng khÃ buán tá vÃ
khÃng cÃ VIP nÃo ngái dá.
Khu phá, thÃn, lÃng, tá chác cÃi gÃ bao giá cÅng cá mái ÄÆác lÃnh Äáo
xÃ, phÆáng, tái dá. PhÆáng thÃ cá gáng lÃm sao Äá lÃnh Äáo quán tái
dá. CÃn quán thÃ chá lÃnh Äáo tánh, thÃnh phá. CÃc cuác cáa Bá, ngÃnh
cÅng Äáu nhÆ váy. Cá nhÆ thá dát dÃy nhau.
Thác ra nhiáu vá lÃnh Äáo cáp trÃn cÅng khÃng há muán tá ra quan tráng
khi khÃng Äán hoác Äán trá cÃc cuác hái háp, táng kát, nhÆng lÃnh Äáo
thÃ Ãt mÃ hái háp, táng kát thÃ quÃ nhiáu lÃm sao mÃ Äi cho xuá ÄÆác.
TÃm sá cáa ngÆái phái chá Äái
Äinh Thá ThuÃ HÃ (cÃng ty ván tái vÃ thuÃ tÃu VatcFracht): NhÃm chÃn
vÃ mát háng thÃ
TÃi táng dá nhiáu hái nghá, hái tháo vÃ ÄÃ nhiáu lán phái chá Äái.
Thác ra, chÃng tÃi ÄÃ phái sáp xáp thái gian, thám chÃ phái huá cÃng
viác Äá Äán dá hái nghá nÃn rát dá "xÃc cám". Ai cÅng cám giÃc khÃ
cháu, nhÃm chÃn vÃ mát háng thÃ...
NhÆng ngÆái lÃm muán cuác háp lÃ sáp á trÃn nÃn cÅng khÃng dá Äá gÃp Ã
trác tiáp. Theo tÃi, chÃng ta cá bát Äáu vÃo thái gian ÄÃ án Äánh. Náu
chÃng ta thác hián vÃi lán nhÆ váy, cÃ lá ngÆái lÃnh Äáo Äán muán sá
phái Äiáu chánh mÃnh hoác Ãt ra phái bÃo trÆác khoáng thái gian cÃ thá
xÃ dách cáa mÃnh.
Trán VÄn Hián, (cÃng ty cá phán vián thÃng Viát <st1:country-region
w:st="on">Nam)</st1:country-region>: Cá tián hÃnh Äi...
CÃ khÃng Ãt nháng cuác háp tÃi ÄÆác tham dá ÄÃ phái dÃn ná 15- 30 phÃt
Äá chá mát vá lÃnh Äáo cáp trÃn nÃo ÄÃ. NhÃ nÆác Äang rát quan tÃm Äán
chuyán háp hÃnh, Äán hiáu quá cÃng viác... váy thÃ tái sao chÃng ta
lái cá thán nhiÃn lÃng phÃ thái gian Äá chá mát ngÆái.
ChÃng ta nÃn chá Äáng bát Äáu cÃng viác theo ÄÃng thái gian án Äánh vÃ
cát cá ngÆái ghi lái cÃc Ã kián cÃc nái dung Äá bÃo cÃo vái sáp. Theo
tÃi, chá trong trÆáng háp cÃn nhiáu nháng Ã kián trÃi chiáu, chÃng ta
mái cán tái Ã kián cuái cÃng cáa sáp.
TS QuÃch Tuán Ngác, (GiÃm Äác trung tÃm tin hác cáa Bá GD- ÄT): KhÃng
Äá lÃnh Äáo Äá Äi khai mác
Náu phái chá, cÃ lá tÃi sá... bá vá. NhÆng Äiáu tÃi muán nÃi nhát lÃ
cÄn bánh sÃnh mái lÃnh Äáo hián nay: ai tá chác hái nghá, hái tháo hay
sá kián cÅng tÃm cÃch mái vá lÃnh Äáo ná, vá cáp trÃn kia Äá gia tÄng
phán long tráng. ÄÃ chÃnh lÃ Äáu mái cáa nhiáu sá phác táp.
NguyÃn PhÃ Thá tÆáng Nguyán KhÃnh táng nhán mánh ráng: CÃc bá ngÃnh
khÃng Äá lÃnh Äáo Äá Äi khai mác, nhiáu khi phái bá sung thÃm ngÆái
lÃnh Äáo Äá lÃm viác nÃy. NgÆái lÃnh Äáo cá Äi hát hái nghá nÃy tái
hái nghá khÃc cÅng cháng cÃn thái gian cho quán lÃ Äiáu hÃnh cÃng
viác...
Theo tÃi, vái sá phÃt trián cáa cÃng nghá hián nay, chÃng ta cÃ thá
ván dáng Äá hán chá viác Äi lái, hán chá viác Äán muán cáa cÃc sáp.
Cháng hán, váa rái Bá trÆáng Bá GD- ÄT ÄÃ ngái á HÃ Nái, khai mác mát
hái nghá lán cáa ngÃnh dián ra á HÃ TÄnh, thÃng qua viác khai thÃc
nháng tÃnh nÄng cáa máng Internet.
Nguyán Háng Láa (Hái NghiÃn cáu khoa hác ÄÃng <st1:country-region
w:st="on">Nam</st1:country-region> Ã): Äáng tra tán mái ngÆái.
Vái cÃc cuác háp, "hánh phÃc" lÃ khÃng phái chá Äái. Ngái chá á ÄÃ
luÃn lÃm ngÆái ta rÆi vÃo cám giÃc vá sá vÃ vá, náu khÃng muán nÃi lÃ
sá tra tán.
ÄÃ lÃ chÆa ká Äán sá lÃng phÃ vát chát mÃ chÃng ta hoÃn toÃn cÃ thá
tÃnh ÄÆác... á ÄÃy cán nhÃn nhán dÆái hai khÃa cánh: thá nhát, lÃnh
Äáo phái lÃ ngÆái cÃ Ã thác cao hÆn ngÆái khÃc, tái sao há ván lÃ
nguyÃn nhÃn gÃy ra sá chá Äái cáa cá trÄm ngÆái; thá hai, ngÆái Viát
Nam lÃu nay luÃn bá phÃ bÃnh lÃ cÃ thÃi quen bá Äáng trong cÃng viác,
tái sao chÃng ta khÃng ná lác khác phác, khÃng quyát tÃm vÆÆn tái sá
tá chá trong cÃng viác? LÃnh Äáo hay muán nhÆng chÃng ta Äáng Äá mÃnh
bá cuán theo sá muán ÄÃ cáa há.
NgÆái Viát cÃ "vÄn hÃa Äác"?
YÃn HÃ
SÃch & Äái sáng
Unesco láy ngÃy 23/4 hÃng nÄm lÃm ngÃy sÃch vÃ bán quyán thá giái Äá
khuyán khÃch sá Äác sÃch. NhÃn lái tÃnh hÃnh sÃch in quÃ khiÃm tán cáa
chÃng ta hián nay, ngÆái thÃ cho lÃ lái cáa xÃ hái thá Æ vái sÃch,
ngÆái thÃ gÃn tái cho ngÆái viát khÃng thá sÃng táo ra nháng Äáa con
tinh thán xinh Äáp Äá ngÆái Äác phái Äá xÃ Äi tÃm, ngÆái thÃ Äá lái
cho sá bÃnh trÆáng cáa bÃo trÃ, truyán hÃnh, Internetâ
DÃ Nho giÃo khÃng con náa nhÆng "ánh hÆáng cáa Nho giÃo á phÆÆng dián
tÆ duy, á phÆÆng phÃp tÆ tÆáng thÃ cÃn lÃu mái gát hát ÄÆác, khÃng chá
bái Nho giÃo khÃng ÄÆác cÃng sinh vái chá Äá phong kián nÃn khÃng cÃng
chát vái nÃ mÃ kiáu tÆ duy Nho giÃo ÄÃ Äi vÃo vÃ thác" ngÆái Viát.
Quá thát vái dÃn sá hÆn 80 triáu ÄÃ ÄÆác xoÃ nán mÃ chá, Äang tián tái
phá cáp PTTH mÃ mái Äáu sÃch chá in tá 1.000 â 1.500 cuán mÃ bÃn lát
Äát mÃi khÃng hát thÃ chÃng ta phái Äát cÃu hái. NhÆng nÃi ráng tái
sÃch khÃng hay nÃn bÃn khÃng cháy thÃ e ráng khÃng thoá ÄÃng, vÃ thác
tá trong nháng nÄm qua cÃ nháng cuán sÃch viát tÆÆng Äái ÄÆác, hay
nháng truyán dách táng nái tiáng á nÆác ngoÃi mÃ bÃn ván Ã xÃo thÃ ÄÃu
phái tái tÃc giá hay tái sÃch, nÃi ráng do truyán hÃnh, Intemetâ thÃ
tái sao cÃc nÆác phÃt trián nháng thá ÄÃ há cÃ trÆác ta tái Â thá ká
mÃ sá lÆáng sÃch trung bÃnh xuát bán ván hÃng ván.
Theo tÃi Äá trá lái mát cÃch tháu ÄÃo thÃ cÃ nhiáu nguyÃn nhÃn, trong
ÄÃ cÃ nguyÃn nhÃn tá quÃ khá, tá lách sá hÃng nghÃn nÄm cáa dÃn tác.
1. NgÆái Viát trái qua hÆn ngÃn nÄm sáng dÆái chá Äá quÃn chá, nÆi mÃ
tát cá quyán lác Äáu táp trung vÃo tay nhÃ vua, nhÃ vua chá trao quyán
cai trá dÃn chÃng cho mát sá Ãt quan lái hay sá ngÆái thi Äáu Ãt ái
qua cÃc ká thi hÆÆng, thi hái, thi ÄÃnh ván lÃ nháng ká thi nÄm thÃ
mÆái hoá hay vÃi ba nÄm mái dián ra mát lán. VÃ sá Äác sÃch thÃnh hián
thái ÄÃ cáa táng láp hác trÃ, sÄ tá khÃng chÃ tráng vÃo viác má mang
trÃ thác, mÃ cát Äá thi Äáu lÃm quan bái quan niám "mát ngÆái lÃm quan
cá há ÄÆác nhá". Bái váy, hác trÃ chá hác cÃi thi cá cán. Dáy cÅng chá
dáy cÃi cán cho thi cá. NgÆái hác chá Äác nháng sÃch tÃm tát gái lÃ
Äái cÆÆng hoác tát yáu chá chÆa bao giá Äác chÃnh vÄn hoác toÃn vÄn,
hác trÃ hác thi theo cÃc "bá Äá" thi (cÅng ÄÆác soán thÃnh sÃch) theo
nái dung tái thiáu lÃ thi thiÃn, phÃ bÃch, vÄn sÃch nÄm mÆÆi (nghÃn
bÃi thÆ, trÄm bÃi phÃ vÃ 50 bÃi vÄn sÃch). Bái váy ngÆái hác trÃ Nho
giÃo nhá nhiáu mÃ nghe Ãt, khÃng cÃ sÃng kián, khÃng cÃ Ãc sÃng tÃc
(thuát nhi bát tÃc), há sáng lá thuác vÃo cÃc khuÃn máu tÆ tÆáng,
khuÃn máu lÃ tÆáng cáa ngÆái xÆa. ChÃnh tá "triát lÃ giÃo dác" ÄÃ mÃ
dÃ Nho giÃo tán tái hÆn nghÃn nÄm mÃ láp láp cÃc sÄ tá ngÆái Viát
khÃng thá sán sinh nháng nhÃ tÆ tÆáng, nháng nhÃ bÃc hác hay cÃc
trÆáng phÃi hác thuát - bái tát cá cÃi ÄÃ cán sá sÃng táo, phÃ cÃch,
thoÃt ra khái cÃi khuÃn máu nhÆ cÃi vÃng kim cÃ cháp lÃn cÃi Äáu hác
trÃ, sÄ tá ngÆái Viát. Mát khÃc, táng láp hác trÃ trong xÃ hái Viát cá
truyán khÃng nhiáu, hÆn náa vÃi ba nÄm mái cÃ mát ká thi vÃ viác thi
Äáu lÃm quan lÃ rát khÃ khÄn.
HÃng nghÃn sÄ tá láu chÃng lÃn kinh chá vÃi ba ngÆái trong sá ÄÃ chiám
ÄÆác báng vÃng, nÃn viác gái con Äán trÆáng, mong cÃ ngÃy con thi Äáu
lÃm quan trong nhiáu trÆáng háp ÄÃ trá nÃn thiáu thác tá giáa lÃc nhu
cáu Än mác thÃc bÃch hÃng ngÃy. VÃ thá cÃ mát ká sÄ Äác sÃch trong nhÃ
nhiáu khi khÃng phái lÃ mát vinh dá mÃ lÃ gÃnh náng, há lÃ ká "dÃi
lÆng tán vái, Än no lái nám" hoác bá mang ra giáu cát: "nhát sÄ nhÃ
nÃng, hát gáo cháy rÃng, nhát nÃng nhÃ sÄ".
CÃ thá nÃi "triát lÃ giÃo dác" Nho giÃo cÃ ánh hÆáng rát lán tái "vÄn
hoÃ Äác" cáa ngÆái Viát ngÃy nay. VÃ nÃi nhÆ Ts. Äá Lai ThÃy thÃ dÃ
Nho giÃo khÃng cÃn náa nhÆng "ánh hÆáng cáa Nho giao á phÆÆng dián tÆ
duy, á phÆÆng phÃp tÆ tÆáng thÃ cÃn lÃu mái gát hát ÄÆác, khÃng chá
bái Nho giÃo khÃng cÃng sinh vái chá Äá phong kián nÃn khÃng cÃng chát
vái nÃ, mÃ kiáu tÆ duy Nho giÃo ÄÃ Äi vÃo vÃ thác, ngÆái Viát.
2. KhÃng ai cÃ thá phá nhán tÃc Äáng to lán cáa nghá in Äái vái sá
phÃt trián cáa nhÃn loái. á Trung Quác vÃo thái cá Äái, sá xuát hián
cáa nghá lÃm giáy, nghá in ÄÆác coi lÃ bán phÃt minh lán. á ChÃu Ãu
vÃo thá ká XV, vái phÃt minh ra mÃy in (1434) vÃ mát thá mác cho phÃp
in cá hai mát giáy (1441), Äác biát sá cái tián cáa Gutenberg (1400 -
1468) tá con chá in báng gá sang con chá in báng kim loái ÄÃ táo ra
mát cuác cÃch máng: xuát hián ngÃnh cÃng nghiáp in. VÃ khÃng phái ngáu
nhiÃn khi thá giái tÃn vinh, coi Gutenberg lÃ mát trong mÆái nhÃn vát
vÄ Äái nhát cáa nhÃn loái tá xÆa Äán nay, cÃn phÃt minh cáa Ãng cÅng
lÃ mát trong nháng phÃt minh vÄ Äái nhát trong sá phÃt trián cáa nhÃn
loái. TÃi nÃi dÃng dÃi tá Ã sang Ãu Äá tháy vai trÃ vÃ tÃc Äáng cáa
nghá in án tái sá phÃt trián cáa xÃ hái nÃi chung vÃ sá Äác cáa con
ngÆái nÃi riÃng nhÆ thá nÃo. á Viát <st1:country-region
w:st="on">Nam</st1:country-region>, sá chÃp: vÃo khoáng thá ká I Äán
thá ká III ÄÃ khác in kinh Phát. NhÆ váy nghá in cáa ta ÄÃ cÃ tá khÃ
sám.
Trong thái ká phong kián, cÃc cÆ sá án loÃt cáa NhÃ nÆác phong kián
chá yáu in sÃch giÃo dác (Tá thÆ, NgÅ kinh), kinh Phát. CÃc sÃch vá y
hác, cÃc khoa hác khÃc khÃng ÄÆác in nhiáu náu khÃng muán nÃi lÃ rát
Ãt Sang thá ká XVII, vái sá hÆng khái cáa ÄÃ thá Viát Nam, kinh tá
hÃng hoÃ manh nha hÃnh thÃnh thÃ nghá in cÅng xuát hián nháng cÆ sá tÆ
nhÃn, ban Äáu lÃ mát sá quan lái, trÃ thác bá tián ra khác vÃn in sÃch
nhÆ LÃ QuÃ ÄÃn, Nguyán VÄn SiÃu, BÃi Huy BÃch, Cao XuÃn Dácâ song tiÃu
biáu nhát lÃ phÆáng in Liáu ChÃng (Hái DÆÆng cÃ tuái thá 211 tuái
(1683 â 1904). PhÆáng in nÃy ÄÃ cho khác in nhiáu bá sÃch quan tráng
vÃ cÃ giÃ trá: nÄm 1967 khác in Äái Viát sá kÃ toÃn thÆ, nÄm 1972 khác
in Truyán ká mán lác, nÄm 1714 khác in Nam ÄÆác thán hiáu cáa Tuá
TÄnhâ khÃng nghi ngá gÃ náa, chÃnh sá ra Äái cáa nghá khác mác bán in
sÃch (tÆÆng truyán Ãng tá lÃ LÆÆng NhÆ Hác) vÃ sá phÃt trián cáa cÃc
cÆ sá in tÆ nhÃn ÄÃ gÃp phán quan tráng vÃo viác truyán bÃ tri thác vÃ
thÃc Äáy "vÄn hÃa Äác" cáa dÃn tác. Äán nay tát cá nháng sÃch HÃn NÃm
chÃng ta cÃ ÄÆác Äáu ÄÆác in vÃo giai Äoán nÃy. Tuy nhiÃn,do viác in
án phác táp, hÆn náa triáu ÄÃnh lái phong toá nghiÃm ngát (vÃ dá, nÄm
1718 Tránh CÆÆng cám nhÃn dÃn cháa cÃc vÃn in sÃch vÃ sÃch in) nÃn
nghá in cáa nÆác ta kÃm phÃt trián. Do váy mÃ lÆáng sÃch HÃn NÃm ÄÆác
lÆu hÃnh chÆa Äáy 30% mÃ chá yáu á táng láp quan lái, hác trÃ, tháy Äá
- mát bá phán rát nhá trong xÃ hái Viát truyán tháng. CÃn 70% sá sÃch
cÃn lái lÃ chÃp tay cáa ai ngÆái náy giá. Sá liáu trÃn khÃng nÃi ai
cÅng rÃ, tá lá ngÆái biát chá trong xÃ hái phong kián rát Ãt vÃ trong
sá Ãt cáa Ãt ÄÃ ai cÃ Äiáu kián Äác ÄÆác 30% sá sÃch lÆu hÃnh kia?
CÃng vái sá xÃm lÆác cáa thác dÃn PhÃp, NgÃnh in ChÃu Ãu cÅng ÄÆác du
nháp vÃo Viát <st1:country-region w:st="on">Nam</st1:country-region>,
khai tá nghá in, nghá lÃm giáy cá truyán. VÃ Äá cai trá ÄÆác bán váng,
thác dÃn PhÃp ra sác Ãp dáng chÃnh sÃch ngu dÃn. TrÆáng hác chá dÃnh
cho mát sá nhá con cÃi PhÃp kiáu vÃ nháng ngÆái trung thÃnh vái chá
Äá. Viát ngá bá giái hán, PhÃp ngá ÄÆác dÃng lÃm ngÃn ngá chÃnh tháng
trong chÆÆng trÃnh giáng dáy. NgÆái Äi hác thái ká nÃy thÆáng nhám vÃo
mác ÄÃch lÃm viác cho PhÃp Äá vinh thÃn phÃ gia.
Äái vái ngÆái PhÃp, chÃng ta khÃng thá phá nhán mát phán cÃng lao quan
tráng cáa há trong viác táo dáng chá quác ngá, nhÆng phái hiáu sá táo
dáng nÃy khÃng phái nhám vÃo viác nÃng cao dÃn trÃ mÃ vái mác ÄÃch
truyán giÃo, thÃm Äác hÆn lÃ nÃng cao chá quác ngá Äá chá nho mai mát
dán, giám bát sá cháng Äái cáa ngÆái Viát vái chÃnh quyán thác dÃn.
Bái sÃch chá nho dáy con ngÆái ta biát trung, hiáu, tiát, nghÄa, trong
ÄÃ chá trÆng gái lÃn lÃng yÃu nÆác. VÃ lá ÄÃ nÄm 1900 thác dÃn PhÃp
sáa chÆÆng trÃnh thi cá, bÃn cánh chá PhÃp, tÄng chá quác ngá, bá bát
chá nho khián nhÃ thÆ Trán Tá XÆÆng phái than trong bÃi "Than Äáo
hác":
Äáo hác ngÃy nay ÄÃ háng rái
MÆái ngÆái Äi hác, chÃn ngÆái thÃi
CÃ hÃng bÃn sÃch lim dim ngá
Tháy khÃa tÆ lÆÆng nháp nhám ngáiâ
Sán phám cáa chá Äá thác dÃn, phong kián lÃ Äán nÄm 1945 dÃn ta hÆn
95% mÃ chá, váy vÄn hoÃ Äác láy Äát ÄÃu Äá phÃt trián.
Sau hai cuác khÃng chián trÆáng ká cáa dÃn tác, Äát nÆác ta bÆác vÃo
thái ká Äái mái, vái suát Äái cáa mát há tháng ngÃnh xuát bán, nhÆng
vÄn hoÃ Äác cáa ngÆái Viát cÃ thay Äái hay khÃng? TÃi nghÄ cÃu trá lái
khÃng khÃ. Cá nhÃn vÃo táng láp sinh viÃn, hác sinh hián nay thÃ cÃ
cÃu trá lái khÃ chuán xÃc: Há Äác khÃng gÃ ngoÃi máy cuán giÃo trÃnh
tá nháng nÄm 60 - 70 cáa thá ká trÆác, rát Ãt ngÆái cháu khÃ Äác thÃm
sÃch tham kháo, má ráng kián thác. Há ván chá hác nháng gÃ há thi vÃ
ngÆái dáy ván dáy nháng gÃ cÃ trong giÃo trÃnh.
DÃng dÃi, lang thang trong lách sá tÃi chá muán nhÃn tháy cÃi nguyÃn
nhÃn bát rá tá truyán tháng hiáu hác chá khÃng hiáu Äác cáa nhÃn dÃn
chÃng ta, Äá cÃ mát giái phÃp mang tÃnh chiáu sÃu gÃy dáng nhu cáu
Äác, nÃng cao dÃn trÃ cáa ngÆái Viát.
TÃnh tá phÃn cáa ngÆái mÃnh
ThÃi An
BÃo NgÆái Lao Äáng
Gán ÄÃy, cháng kián nháng bÆác tián mánh má cáa Trung Hoa trÃn trÆáng
quác tá, lái tháy dÆ luán hÃm nÃng mát cuán sÃch ÄÆác xuát bán cÃch
ÄÃy hai tháp ká. ÄÃ lÃ cuán NgÆái Trung Hoa xáu xÃ cáa BÃ DÆÆng.
DÆáng nhÆ cÃ sá liÃn tÆáng giáa sá dÅng cám nhán ra nháng yáu kÃm sá
mang lái sác vÆÆn lÃn mánh má cho mát dÃn tác. TrÆác cuán sÃch cáa
Trung Hoa, thÃ nÆác PhÃp, nÆác Má, nÆác Nhát Bán Äáu táng cÃ nháng
cuán sÃch tÆÆng tá, nhán mÃnh lÃ xáu xÃ... CÃn ngÆái Viát, mát "NgÆái
Viát xáu xÃ"- tái sao chÃng ta khÃng bÃn Äán? ChÃng tÃi mái nhÃ sá hác
DÆÆng Trung Quác, nhÃ phÃ bÃnh VÆÆng TrÃ NhÃn vÃ tián sÄ Nguyán SÄ
DÅng cÃng bÃn vá ván Äá nÃy.
PhÃng viÃn: VÃ sao chÃng ta ÄÃ cÃ mát "NgÆái Viát cao quÃ" mÃ mÃi gán
ÄÃy mái Äá cáp Äán khÃa cánh ngÆác lái?
- Ãng DÆÆng Trung Quác: Mát cÃng bá gán ÄÃy cáa nhÃ phÃ bÃnh vÄn hác
VÆÆng TrÃ NhÃn lác tÃm trong sÃch bÃo cÅ cho tháy, ngÆái Viát Nam ta
ÄÃu phái khÃng biát tá phÃn. Ngay trong thái cán Äái cÅng táng cÃ hai
nhÃ chÃnh trá, cÅng ÄÃng lÃ hai nhÃn vát lách sá quan tráng ÄÃ tá tay
viát sÃch tá phÃ bÃnh ÄÆáng lái chÃnh trá cáa mÃnh. TÃc giá Tá phÃn lÃ
nhÃ Ãi quác nái tiáng Phan Bái ChÃu, cÃn Tá chá trÃch lÃ Táng BÃ thÆ
Äáng Cáng sán ÄÃng DÆÆng Nguyán VÄn Cá...
NhÆng tá phÃn vÃ tá trÃo tÃnh cÃch cáa dÃn tác thÃ phái nÃi Äán mát
nhÃn vát nái danh trÃn trÆáng vÄn hác vÃ bÃo chÃ lÃ Nguyán VÄn VÄnh
(1882-1936) á Äáu thá ká 20 mÃ nÄm nay chÃng ta sá ká niám 70 nÄm ngÃy
mát cáa Ãng. NhÆ váy lÃ viác dÃm nhÃn vÃo gÆÆng Äá tá soi mÃnh, vách
ra nháng thÃi hÆ tát xáu Äá phÃ phÃn vÃ khác phác ÄÃu phái lÃ chÆa
táng cÃ á ta. Tá phÃ phÃn ÄÃ táng ÄÆác coi lÃ mát vÅ khÃ Äá tu thÃn...
Ván Äá hÃnh nhÆ á chá khÃc!
Biát nhán thác cÃi xáu, biát tá phÃ phÃn lÃ thÃi Äá khÃn ngoan
NhÃ sá hác DÆÆng Trung Quác
KhÃc á chá nÃo, thÆa nhÃ sá hác DÆÆng Trung Quác?
- TÃi nhá Äán mát cÃch quáng cÃo cáa mát bÃ chá cáa hÃng tiÃn phong
trong viác má má vián tái HÃ Nái: "KhÃng cÃ ngÆái ÄÃn bÃ xáu, chá cÃ
ngÆái ÄÃn bÃ chÆa biát cÃch lÃm Äáp". Mát con ngÆái ÄÃ váy, vái mát
dÃn tác cÃ váy khÃng?
Khi nÃi vá biáu tÆáng "con cÃ gá" gán vái mát xá sá nái tiáng nghÃo
nhÆng cÅng nái tiáng cÃ hác á mián Trung, cÃi biáu tÆáng áy cÃ thá gán
vái tÃnh bán xán, keo kiát á ngÆái nÃy nhÆng lái lÃ tÃnh hiáu hác, Ã
chÃ phán Äáu vÆát khÃ á ngÆái khÃc...
VÃ váy khi nÃi vá mát sá khÃc biát trong tÃnh cÃch cáa mái dÃn tác,
mái cáng Äáng, ta cÃ thá nÃi vá mát sá tÃnh trái hay nháng tiám nÄng
mang cÃc khuynh hÆáng khÃc nhau chá khÃng nÃn hiáu nhÆ nháng háng sá
phán Ãnh mát tÃnh cÃch tuyát Äái, bát di bát dách.
Trong sÃch du kÃ HÃnh trÃnh Xá ÄÃng Trong nÄm 1621 cáa cá Äáo
Alexandre de Rhodes cÃ thuát lái trái nghiám cáa mát thÆÆng nhÃn Bá
ÄÃo Nha. Ãng ta Äán ÄÃng Trong (vÃng Hái An) vÃ ÄÆác nhiáu ngÆái nÆác
ngoÃi khÃc cánh bÃo vá mát thÃi xáu cáa ngÆái bán Äáa lÃ hay xin xá.
Ráng ngÆái ÄÃng Trong rát chuáng cáa lá, tháy ai cÃ cÃi gÃ cÅng ngá
lái "Xin mát cÃi", do váy ai cÃ gÃ thÃ chá Äá lá ra káo há lái xin. Sá
viác dián ra ÄÃng nhÆ váy. NhÆng mát lán, Ãng thÆÆng gia nÃy quyát
Äánh thá xem cÃ ÄÃng hoÃn toÃn nhÆ váy khÃng, bÃn Äán mát gia ÄÃnh
thuyán chÃi nghÃo vÃ Äá tay lÃn cÃi rá Äáy cÃ rái nÃi báng tiáng bán
Äáa "Xin mát cÃi!". Äiáu bát ngá lÃ ngÆái thuyán chÃi cháng nÃi cháng
ráng ÄÆa luÃn cá cÃi rá cÃ cho ngÆái ngá lái xin mác dÃcÃ thá ÄÃ lÃ cá
báa Än cáa gia ÄÃnh mÃnh. Thá lÃ Ãng thÆÆng gia ngÆái Bá lái phÃt hián
mát tÃnh cÃch Äái láp vái nháng thiÃn kián vá ngÆái ÄÃng Trong...
CÃn hián nay thÃ sao?
- Ãng VÆÆng TrÃ NhÃn: Vá chuyán ngái ngÃng thÃ khÃng phái nÃi nhiáu.
Sá thác lÃ khi bát tay vÃo cÃng viác tÃm hiáu ngÆái Viát xáu xÃ, bán
tÃi nhÃn chung quanh ÄÃ tháy nán lÃng. CÃ ngÆái báo thiáu gÃ viác cán
lÃm sao lái Äi vÃo bái lÃng tÃm vát thá nÃy. CÃ cá nháng ngÆái rát tát
cÅng nÃi ráng khÃng nÃn lÃm. NÃi chung mái ngÆái nhÃn mÃnh hÃnh nhÆ
khÃng ÄÆác thián cám lám. ÄÃi lÃc chÃng tÃi cám tháy hÃnh nhÆ mÃnh cÃ
lái.
Tuy nhiÃn, gán ÄÃy tÃnh hÃnh cÃ khÃ hÆn, dÃn tÃnh thÃng cám hÆn vÃ Äá
tÃi cÃng ngÃy cÃng ÄÆác mái ngÆái cho lÃ cán thiát. TÃi nghÄ ÄÃy lÃ
mÃnh lÃm mát viác khÃng ngÆái nÃy lÃm thÃ ngÆái khÃc phái lÃm.
Tái sao lái náy sinh cÃi tÃm lÃ ngái ngÃng nÃy vÃ nÃ bát rá sÃu vÃo
lÃng ngÆái nhÆ váy?
Thái Äái ngÃy nay khÃng thá tÃnh khÃn vát nhÆ trÆác ÄÆác náa. LÃm Än
muán lÃu dÃi phái sÃng pháng
NhÃ phÃ bÃnh VÆÆng TrÃ NhÃn
- Ãng VÆÆng TrÃ NhÃn: CÃ thá cÃ nhiáu lÃ do. TrÆác tiÃn phái thÃng cám
vái nhau, ÄÃy ká ra cÅng lÃ mát nÃt tÃm lÃ thÃng thÆáng cáa con ngÆái.
NhÃ vÄn Triáu BÃn cÃ lán ká vái tÃi: Nguyán Minh ChÃu viát mát truyán
hÆi yáu, Triáu BÃn viát bÃi chÃ vÃ nhán ra ngay lÃ Ãng ChÃu gián,
khÃng muán nhÃn mát ngÆái phÃ mÃnh náa. Tái buái hai ngÆái gáp nhau
trong nhÃ tám (trÆác nÄm 1975, tÃa soán VÄn Nghá QuÃn Äái chá cÃ mát
cÄn phÃng tám chung, Äát bÃn cánh cÃi bá to). Triáu BÃn báo: "Cháng
nhá tÃi nÃi thá khÃng ÄÃng sao?". Nguyán Minh ChÃu mái tháng tháng trá
lái: "ÄÃng, nhÆng ngÆái bá ÄÃn Äau bá má, ai mÃ cháu nái!".
Äáy, vái mát cÃ nhÃn lÃ thá, vái cá xÃ hái lái cÃng nhÆ thá. Tán ÄÃ
táng ÄÃc kát: "DÃn hÄm lÄm triáu ai ngÆái lán â NÆác bán ngÃn nÄm ván
trá con".
- Ãng DÆÆng Trung Quác: Tá nháng cÃu chuyán vá bÃ chá thám má vián vÃ
thÆÆng nhÃn Bá ÄÃo Nha, suy cho ráng ra thÃ phái trá vá cÃi nguyÃn lÃ
"nhÃn chi sÆ, tÃnh bán thián". Nháng cÃi xáu,nháng cÃi Äi ngÆác lái
vái thián tÃnh cáa con ngÆái khÃng thuác vá tÃnh cÃch cáa mát dÃn tác
mÃ chá yáu chá lÃ biáu hián cáa nháng con ngÆái trong nháng hoÃn cánh
cá thá ÄÃ Äá mát cÃi thián cÄn cáa mÃnh. Biát nhán thác cÃi xáu, biát
tá phÃ phÃn lÃ thÃi Äá khÃn ngoan khÃng chá vái mát cÃ nhÃn, mát cáng
Äáng hay mát dÃn tác. VÃ ÄÃ cÅng lÃ Ã niám cát lÃi cáa hai chá "giÃo
dác" nhÆ bÃi thÆ Náa ÄÃm (Dá bÃn) cáa Cá Há:
"Ngá thái ai cÅng hián lÆÆng
Tánh ra mái rách hai phÆÆng dá lÃnh
Dá lÃnh bÃ tÃnh trái sanh
ThÆáng do giÃo dác mÃ thÃnh thÃi quen"
(Bán dách cáa QuÃch Tán)
ÄÃu lÃ thÃi xáu ÄÃng sá nhát?
- Ãng VÆÆng TrÃ NhÃn: XÃt trong lách sá, sá ngán ngái nÃi trÃn lÃ mát
tÃm lÃ hÃnh thÃnh tá lÃu. DÃn gian ai cÅng thuác cÃi cÃu: Tát Äáp phÃ
ra xáu xa Äáy lái. Trong thÃm tÃm ta tháa biát mÃnh khÃng thiáu gÃ
thÃi xáu. Song ta nhÃt, khÃng muán nhÃn tháng vÃo bán thÃn. CÃi gÃ bÃ
bái chá tÃnh chuyán giáu nhám chá khÃng muán giái quyát. Bái bán báu,
mát mái. Bái quen dá dÃi vái mÃnh, khÃng cÃ nhu cáu hÆáng thÆáng,
khÃng cán Äát tái trÃnh Äá hoÃn háo. Sau hát bái cám tháy hÃnh nhÆ
khÃng bao giá giái quyát nái. Tác lÃ cÃ phán tá ti nám rát sÃu trong
ta mÃ ta khÃng biát. Tá ti trong lÃng, tá tÃn ngoÃi miáng, cá hai Äáu
thÃm cÄn cá Äá!
- Ãng Nguyán SÄ DÅng: CÃ ai ÄÃ trong sá nháng ngÆái ngoái quác ÄÃ táng
nhán xÃt: "Mát ngÆái Viát thÃ hÆn mát ngÆái Nhát. Hai ngÆái Viát thÃ
khÃ lÃng hÆn hai ngÆái Nhát. Ba ngÆái Viát thÃ chác chán thua ba ngÆái
Nhát". ÄÃy cÃ lá lÃ mát lái khen Äá chÃ cho dá. Bái vÃ ráng cÃ bao giá
ngÆái Viát chÃng ta sáng riÃng rá táng ngÆái mát nhÆ RÃbinxÆn CruzÃ
trÃn hoang Äáo ÄÃu. HÆn thá náa, chÃng ta lái rát chuáng tinh thán táp
thá. MÃ táp thá thÃ ba ngÆái chá lÃ con sá tái thiáu. VÃ nghÄa lÃ,
chÃng ta cháng cÃ máy cÆ hái Äá cánh tranh vái ngÆái Nhát cá.
Viác mát ngÆái Viát cÃ hÆn mát ngÆái Nhát hay khÃng lÃ chuyán cÃn phái
bÃn. Thá nhÆng, viác "tam nhÃn bát Äáng hÃnh" giáa ba ngÆái Viát thÃ
khÃng khÃo lÃ chuyán cÃ thát. Äiáu nÃy xáy ra do nhiáu nguyÃn nhÃn,
trong ÄÃ cÃ cá nháng Äác tÃnh nám trong "gien" di truyán vÄn hÃa cáa
ngÆái Viát chÃng ta.
Tuy nhiÃn, "tá ti trong lÃng, tá tÃn ngoÃi miáng" cÅng ÄÃ táng phÃt
huy tÃc dáng trong quÃ khá?
- Ãng VÆÆng TrÃ NhÃn: Vá chÄng, Äái vái mát dÃn tác, khá nÄng biát nÃi
vá mÃnh mát cÃch chÃnh xÃc phá thuác rát nhiáu vÃo khÃu tiáp xÃc vái
nÆác ngoÃi. MÃ á ta thÃ lách sá Äái ngoái quÃ náng ná. Sáng vái nháng
ngÆái hÃng xÃm mánh, viác giá nÆác Äát ra cÃi nhu cáu tÃm lÃ phái
kháng Äánh mÃnh, phái kháng Äánh cÃi sá cÃ quyán tán tái cáa mÃnh. NÃi
quÃ nhiáu Äán cÃi dá cáa mÃnh cÃ khi khÃng cÃn sác mÃ ÄÃnh giác.
Ngay cá sau chián tranh, bÆác vÃo lÃm Än kinh tá vÃ thác thÃ muán lÃm
bán vái mái nÆác trÃn thá giái, nhÆ nháng ngÃy nÃy, thÃ cÅng khÃng dá
Äá sÃng pháng ngay ÄÆác. Ta á vÃo thá xuát phÃt quÃ kÃm. Thám chÃ cÃ
ngÆái nghÄ mÃnh khÃng bao giá Äuái káp ngÆái. Váy phái Äáng viÃn nhau,
nhán mánh cÃi phán thuán lái ván cÃ cÃng nhau. Sá láng trÃnh khuyát
tát giáng nhÆ mát nhu cáu tá vá.
ChÃng ta ÄÃ táng háp tÃc ÄÆác vái nhau rát chát chá trong chián
tranh... Sá háp tÃc nhÆ váy chÆa chuyán giao ÄÆác cho sá nghiáp xÃy
dáng hÃa bÃnh
Tián sÄ Nguyán SÄ DÅng
- Ãng Nguyán SÄ DÅng: TrÆác hát, ÄÃ lÃ cÃi tÃm lÃ "TrÃc xinh trÃc mác
Äáu ÄÃnh. Em xinh em Äáng mát mÃnh cÅng xinh". Kiáu gÃ thÃ kiáu, cá
Äáng mát mÃnh mái xinh. NhÆ nháng cÃy "trÃc" riÃng rá, ngÆái Viát
chÃng ta thát sá cÃ nháng phám chát trÃ tuá khÃ cao siÃu. Cá nhÃn vÃo
nháng giái thÆáng quác tá mÃ ngÆái Viát giÃnh ÄÆác trong cÃc ká thi
olympic quác tá vá toÃn, lÃ, hÃa... thÃ chÃng ta sá rÃ. Thá nhÆng cá
gom nháng cÃy "trÃc xinh" nÃy lái vái nhau thÃ chÃng ta sá cÃ cá mát
khÃm trÃc mát mÃng, rái rám: Mái lÃ lá,mái cá gáng Äáu bá vÃ hiáu hÃa
trong sá bÃng nhÃng cáa cÃc mái quan há.
Cha Ãng ta ÄÃ táng dáy "Xáu Äáu hÆn tát lái". Khá nái khÃng háp tÃc
ÄÆác vái nhau thÃ "xáu" cÅng rát khÃ mÃ Äáu. Thác ra, nÃi ngÆái Viát
chÃng ta khÃng háp tÃc ÄÆác vái nhau lÃ chÆa thát hoÃn toÃn chÃnh xÃc.
ChÃng ta ÄÃ táng háp tÃc ÄÆác vái nhau rát chát chá trong chián tranh.
CÃng bom rÆi, Äán ná, ngÆái Viát cÃng cá kát chát chá vái nhau hÆn.
Rát tiác, sá háp tÃc nhÆ váy chÆa chuyán giao ÄÆác cho sá nghiáp xÃy
dáng hÃa bÃnh.
ThÃi xáu ÄÃng sá nhát ván lÃ sá khÃng dÃm nhÃn tháng vÃo nháng thÃi
xáu cÃ thác cáa mÃnh. NÃ lÃ thÃi xáu má cÃ khá nÄng Äá vÃ nuÃi dÆáng
mái thÃi xáu kinh kháng khÃc?
- Ãng VÆÆng TrÃ NhÃn: NgÆái Trung Quác xáu xÃ ÄÆác nÃi nhiáu nÆi chá
khÃng chá trong sÃch BÃ DÆÆng. CÃ lán qua tiáng Nga tÃi tháy nÃi mát
nhÃ xuát bán á London cÃ chá trÆÆng cá mát xÃ-ri sÃch ngÆái mái dÃn
tác tá viát vá thÃi xáu cáa mÃnh, riÃng hai bán tiáng Anh vÃ tiáng Nga
cuán Nháng ngÆái Nga ká các cÃng lÃc ÄÆác phÃt hÃnh á London vÃ
Moskva. SÃch ngÆái Anh ngÆái Má tá nÃi vá tát xáu cáa mÃnh cÃng nhiáu.
Váy thÃ tái sao ta khÃng tÃm Äá dách?
NghÄ ká thÃ tháy chÃnh nhu cáu chung sáng vái mái ngÆái, bán bÃ vái
mái dÃn tác trÃn thá giái lái Äang ÄÃi hái chÃng ta tánh tÃo nhÃn lái
mÃnh. XÆa cÃc cá cÃ thá theo chÃnh sÃch "nái Äá ngoái vÆÆng", ÄÆa vua
giá Äi triáu cáng. Thái Äái hián nay khÃng thá tÃnh chuyán khÃn vát
nhÆ trÆác ÄÆác náa. LÃm Än muán lÃu dÃi phái sÃng pháng. Ngay Äái vái
quÃ khá cÅng phái sÃng pháng. Do kÃm nÃn phái hác, khÃng cÃ gÃ lÃ
ngÆáng náu ham hác hái. Chá khÃng cháu hác khÃng biát hác vÃ chÆa hác
ÄÃ lÃn mát thÃnh tháo mái ÄÃng xáu há.
- Ãng DÆÆng Trung Quác: Khi cÃn bánh bÃt cho tá bÃo quác ngá ra Äái
sám nhát á Bác Ká ÄÄng cá tÃng bÃo, Nguyán VÄn VÄnh dÆái bÃt danh giá
ná lÃ ÄÃo Thá Loan, Ãng ÄÃ viát nháng bÃi phÃ phÃn vá tác Äát vÃng mÃ,
thÃi hÆ danh, nán cá bác... Äán khi trá thÃnh chá bÃt tá ÄÃng DÆÆng
Táp chÃ trong 2 nÄm 1913 vÃ 1914, Ãng má mát chuyÃn mác láy tÃn lÃ
"XÃt tát mÃnh" láy cám háng tá mát cÃu cáa vÄn hÃo PhÃp Emile Zola:
"NÃi hát, Äá biát hát, Äá cháa hát" (Tout dire pour tout connaitre,
pour tout guÃrir) vÃ giái thÃch thÃm ráng: "CÃc nát xáu, cÃc há tác
cáa ngÆái Viát Nam ta, cán nÃi hát ra, Äáng cÃ giáu giám, ai cÅng biát
thÃ mái sáa ÄÆác. LuÃn lÃ lÃ phái dáy ngÆái ta biát gác rá Äiáu Ãc Äá
tá nguyán trÃnh, mám máng Äiáu thián Äá tá giÃc lÃm Äiáu thián".
Lán lán vÃ ngá nhán
Nguyán Ngác Äián
SÃi GÃn tiáp thá
TÃi ÄÃ vá nÆác ÄÆác 8 nÄm. Äiáu ÄÃ thá nÃi, tá ÄÃy lÃng, lÃ tÃi chÆa
bao giá cám tháy hái tiác vá quyát Äánh trá vá cáa mÃnh dÃ tÃi ÄÃ
khÃng thá thác hián ÄÃng mong muán cÃc dá Ãn, ká hoách mÃ tÃi ÄÃ áp á
vái nhiáu tÃm huyát trong thái gian hác táp á nÆác ngoÃi vÃ dÃ nháng
khÃ khÄn, trá ngái phái ÄÆÆng Äáu phác táp hÆn tÃi táng nghÄ. TÃi quÃ
tráng nháng niám vui vÃ cá nháng nái buán trong cuác sáng.
Trá vá nÆác: sá láa chán sÃng pháng chá khÃng phái sá hy sinh.
Trong háu hát trÆáng háp, ngÆái tát nghiáp á nÆác ngoÃi, dÃ vái thá
háng cao, khÃng ÄÆác ngÆái ta trái thám Äá mái á lái. Mát sá ngÆái
thác sá giái, náu cÃ nguyán váng á lái, sá ÄÆác nhÃ chác trÃch nÆác sá
tái táo Äiáu kián thuán lái Äá Äánh cÆ, nhÆng há cÅng phái thánh cáu,
phái xáp hÃng, phái trÃng cáy vÃo cÃc cÆ hái, nhÆ bao nhiÃu ngÆái. á
lái nÆác ngoÃi, há cÅng phái ÄÆÆng Äáu vái sá ghen tá, Äá ká cáa cÃc
Äáng nghiáp vÃ cÅng phái ná lác Äá vÆÆn lÃn trong khÃ khÄn, chÆa ká
nháng khÃ khÄn riÃng dÃnh cho mát cÃng dÃn cÃ nguán gác nháp cÆ.
KhÃng phái khÃng cÃ trÆáng háp mát ngÆái dÃ ÄÆác mái ÄÃch danh, ÄÃ tá
bá cuác sáng án Äánh, sung tÃc á nÆác ngoÃi Äá trá vá phác vá Äát nÆác
vÃ cháp nhán cuác sáng vát chát thiáu thán. Nhung Äái Äa sá ngÆái
quyát Äánh trá vá lÃ do thác sá cÃ nhu cáu lÃm viác Äá kiám sáng vÃ
xÃy dáng sá nghiáp á quÃ nhÃ. Náu mát ngÆái cÃ khá nÄng Äánh cÆ á nÆác
ngoÃi quyát Äánh trá vá, thÃ ÄÃ lÃ vÃ há cÃ nhu cáu lÃm viác á quÃ
nhÃ, cÅng nhÆ há cÃ nhu cáu lÃm viác á xá ngÆái vÃ, thay vÃ chán xá
ngÆái, há ÄÃ chán quÃ nhÃ. NÃi nhÆ thá khÃng phái Äá tám thÆáng hoÃ
viác trá vá phác vá Äát nÆác cáa ngÆái Viát <st1:country-region
w:st="on">Nam</st1:country-region> hác táp á nÆác ngoÃi hoác ngÆái
nÆác ngoÃi gác Viát. ÄÆn gián, há ÄÃ láa chán giáa cÃc con ÄÆáng cÃ
nháng khÃ khÄn vÃ thuán lái khÃng khÃc nhau vÃ phái tá cháu trÃch
nhiám vá sá láa chán cáa mÃnh.
KhÃ khÄn trong giao tiáp giáa Äáng bÃo: tÃm lÃ váng ngoái
Mát tá bÃo ká ráng cÃ mát Viát kiáu khÃ thÃnh Äát á nÆác ngoÃi, trá vá
nÆác Äá tÃm kiám cÆ hái Äáu tÆ, chá nhán ÄÆác sá ÄÃn tiáp lánh nhát
lán thÃi Äá ngá vác cáa ngÆái trong nÆác. Anh trá ra nÆác ngoÃi, thÃnh
láp mát CÃng ty, giá chác Chá tách hái Äáng quán trá vÃ thuÃ mát ngÆái
nÆác Sá tái lÃm giÃm Äác, rái cÃng vái ngÆái nÃy trá lái Viát Nam. Lán
nÃy, ÄoÃn Äái biáu cáa CÃng ty ÄÆác ÄÃn tiáp rát tráng thá.
Náu ÄÃng lÃ cÃ mát vá phÃn biát Äái xá nhÆ mÃ tá trong bÃi bÃo, thÃ
tÃi khÃng há ngác nhiÃn. TÃi ÄÃ cháng kián viác ÄÃ á nhiáu nÆi: trÃn
mÃy bay, trong nhÃ hÃng, khÃch sán, tái cÃc khu du lách... NÃi chung,
trong nhiáu trÆáng háp mÃ mát ngÆái Viát vÃ mát ngÆái nÆác ngoÃi cÃng
thác hián mát giao dách, thÃ ngÆái nÆác ngoÃi thÆáng ÄÆác phÃa Äái tÃc
Viát dÃnh cho sá chÄm sÃc tán tÃnh, chu ÄÃo hÆn. ThÃi Äá coi thÆáng
cáa ngÆái Viát Äái vái ngÆái Viát lÃ mát trong nháng nguyÃn nhÃn chÃnh
khián cho ngÆái Viát, khi giao tiáp vái nhau trong Äiáu kián khÃng
quen biát trÆác, thÆáng khÃng cÃ thÃi Äá chinh phác, chan hoÃ, cái má,
mÃ chá cÃ thÃi Äá phÃng ngá, Äái phÃ, dÃ cháng.
Nháng cÃ va Äáp: háu quá cáa sá nÃng cán.
Trong giao tiáp, áng xá hÃng ngÃy, ngÆái trá vá cá chÃ Ã thá hián cÃc
quy tác, lá thÃi cáa cuác sáng vÄn minh trÆác mát ngÆái trong nÆác, tá
cÃch Äi Äáng, Än mác, nÃi chuyán... Mái khi tháy Äiáu gÃ khÃng hÃi
lÃng, ngÆái trá vá phÃ phÃn báng cÃch tián hÃnh so sÃnh giáa cuác sáng
á nÆác ngoÃi vÃ cuác sáng á trong nÆác, tát nhiÃn, trong sá so sÃnh
áy, cuác sáng trong nÆác giá vai trÃ mát phán dián. Vái thÃi Äá áy,
ngÆái trá vÃ dá bá coi lÃ ká lai cÄng, hám hÄnh.
Trong cÃng viác, ngÆái trá vá nÆác mong muán thay Äái nhÅng cÃi Äang
cÃ trong nÆác báng cÃch giái thiáu vÃ Ãp dáng nháng Äiáu mÃnh biát
ÄÆác, hác ÄÆác á nÆác ngoÃi, Äá xÃy Äáng cÃi mái. NgÆái trá vá sá bá
coi lÃ ká cáp tián vÃ vÃ Æn mát khi tá thÃi Äá coi thÆáng nháng cÃi
Äang cÃ vÃ thá hián nái khao khÃt Äái mái mát cÃch quÃ mác cán thiát.
Vát cán Äái vái sá tián bá: kÃm vá ká luát vÃ tÃnh tá giÃc
ChÃng ta chÆa cÃ thÃi quen sáng theo cÃc chuán mác cáa xÃ hái cÃng
dÃn. Trong mát xÃ hái ÄÆác tá chác tát, cÃc quan há giao tiáp, xá sá
giáa ngÆái vÃ ngÆái Äáu dáa trÃn Ã thác vá quyán chá thá. Trong cuác
sáng dÃn sá tán tai nhiáu loái lái Ãch vát chát vÃ phi vát chát, khi
mát lái Ãch nÃo ÄÃ thuác vá mát ngÆái, thÃ nÃ khÃng thá thuác vá mát
ngÆái khÃc. XÃ hái chá cÃ trát tá, náu trong Äiáu kián mát lái Ãch
thuác vá mát ngÆái, tát cá nháng ngÆái khÃc phái tÃn tráng viác ngÆái
ÄÃ thá hÆáng lái Ãch thuác vá mÃnh.
Viác mát ngÆái"cÃ" trong khi nháng ngÆái khÃc "khÃng cÃ" táo ra mát
tÃnh tráng mÃ thoát trÃng cÃ vá khÃng cÃng báng. Song, tÃnh cÃng báng
cáa giái phÃp thá hián á chá ngÆái cÃ lái Ãch, Äán lÆát mÃnh, phái tÃn
tráng viác mát ngÆái khÃc thá hÆáng mát lái Ãch khÃc thuác vá ngÆái
ÄÃ. Mát ngÆái cÃ quyán Æu tiÃn vÆát ngÃ tÆ khi ÄÃn xanh, bái vÃ chÃnh
ngÆái nÃy phái dáng lái á ngay ngÃ tÆ ÄÃ khi ÄÃn Äá, Äá nhÆáng quyán
Æu tiÃn vÆát ngÃ tÆ cho ngÆái khÃc. Khi cÃ nhiáu ngÆái cÃng xáp hÃng
mua vÃ xem ÄÃ bÃng, thÃ ngÆái Äán sau phái nhÆáng quyán Æu tiÃn mua vÃ
cho ngÆái Äán trÆác báng cÃch xáp hÃng chá Äán lÆát mÃnh, náu chÃnh
ngÆái nÃy Äán trÆác thÃ quyán Æu tiÃn ÄÃ thuác vá há. Xuát phÃt tá suy
nghÄ áy, ngÆái ta nÃi ráng ngÆái vÆát ÄÃn Äá coi nhÆ ÄÃ cÃ hÃnh vi Än
cáp quyán sá dáng ÄÃn xanh cáa ngÆái khÃc, ngÆái khÃng cháu xáp hÃng
mÃ chen lán giÃnh mua trÆác lÃ ngÆái cÃ hÃnh vi Än cáp lÆát Æu tiÃn
cáa ngÆái Äán trÆác.
á Viát <st1:country-region w:st="on">Nam</st1:country-region>, nhÃ
trÆáng vÃ gia ÄÃnh thÆáng khÃng dáy nhÆ thá. Äiáu ÄÃ giái thÃch sá phá
bián cáa cÃc hÃnh vi áng xá rát kÃm vÄn minh dián ra cÃng khai vÃ vÃ
tÆ: Äiáu khián xe vÆát ÄÃn Äá hoác cháy ngÆác chiáu quy Äánh, chen
lán, giÃnh lÆát á cÃc quáy vÃ, xá rÃc, tiáu tián, khác nhá á nÆi cÃng
cáng.
Vát cán Äái vái sá tián bá: mác cám tá ti.
NgÆái viát thÆáng nÃi vá mÃnh nhÆ mát giáng ngÆái rát thÃng minh,
nhÆng lái cÆ xá, hÃnh Äáng dÆái sá Äiáu khián cáa nháng suy nghÄ nái
tÃm Äáy mác cám tá ti. Mác cám áy luÃn khián cho ngÆái Viát, khi giao
tiáp vái ngÆái nÆác ngoÃi, khÃng cÃ ÄÆác sá tá tin, ÄÄnh Äác cán thiát
vÃ thÆáng nhanh chÃng án Äánh vá trÃ cáa mát ká thua thiát. Sau mát
trán Äáu bÃng ÄÃ vái HÃn Quác trong khuÃn khá vÃng loái World Cup
2006, trán Äáu mÃ Viát Nam thua 1-2 trÃn sÃn nhÃ, mát tá bÃo cháy tÃt
"Há dá!" khi ÄÄng mát bÃi bÃnh luán Äáy hoa vá trán Äáu nÃy. TÃi cám
tháy xÃt xa khi Äác dÃng tip ÄÃ vÃ bÃi bÃnh luán kÃm theo. ChÃng ta cÃ
thá bát buán khi tháy ngÆái Viát khÃng cÃn bá hÃnh há trong nháng trán
Äáu thá thao Äái khÃng, nhung há hái, há dá vái mát trán thua thÃ ÄÃng
lÃ quÃ nhÆác tiáu.
á nÆác ngoÃi, Äái Äa sá ngÆái Viát chá cÃ nháng mÆ Æác nho nhá, chá
khÃng cÃ tham váng lán. NgÆái Viát á nÆác ngoÃi thÆáng dá dÃng tá báng
lÃng vái vá trÃ cáa mát ngÆái lÃm cÃng Än lÆÆng hoác cáa mát tiáu chá,
nÃi chung lÃ cáa mát ngÆái thuác táng láp trung lÆu hoác trung lÆu cáp
tháp trong xÃ hái cáa nÆác sá tái. Mác cám tá ti cÃng vái sá thiáu gán
bÃ giáa cÃc thÃnh viÃn cáa cáng Äáng ngÆái Viát xa xá vÃ nhiáu yáu tá
khÃc ÄÃ khián Äa sá ngÆái Viát chá Äát ÄÆác thÃnh cÃng trung bÃnh á
cÃc nÆác khÃc, bÃn cánh nháng ngÆái Viát khÃng thÃnh cÃng. Cho Äán
nay, chÆa cÃ cáng Äáng ngÆái Viát nÃo táo ÄÆác ánh hÆáng Äác biát Äái
vái sá phÃt trián kinh tá, vÄn hoÃ, xÃ hái cáa nÆác sá tái, nhÆ cÃc
cáng Äáng ngÆái Hoa.
Bánh khÃ cháa trá: hoang tÆáng vá phám chát trÃ tuá vÃ nÄng lác
TrÃ thÃng minh cáa ngÆái Viát khÃng Äán nái nÃo, nhÆng khÃng hán vÆát
trái so vái cÃc dÃn tác khÃc. Ván Äá lÃ, nhÆ ÄÃ nÃi, ngÆái Viát thÆáng
tá nÃi vá mÃnh nhÆ mát giáng ngÆái cÃ phám chát trÃ tuá vÆát trái. CÃ
thái gian , mát tá bÃo ná má mát chián dách Äáng viÃn thá há trá hÄng
hÃi lao Äáng, sÃng táo Äá xÃy dáng, phÃt trián Äát nÆác. Phán khÃch
vái Ã tÆáng Äáy tÃm huyát cáa nhÃ bÃo, tÃi theo dÃi rát sÃt chián dách
ÄÃ. Trong suát mát thái gian dÃi, tÃi tháy bÃo liÃn tác ÄÄng nháng bÃi
viát cá vÅ cho viác phÃt huy tinh thán Äái Viát. Thám chÃ, cÃ bÃi viát
cÃn kÃu gái láp trá phái biát há thán vá viác chÆa phÃt huy ÄÆác tinh
thán Äái Viát vÃ gái ÄÃ lÃ nái há thán cao cá. TÃi cám tháy rát Ãi
ngái khi Äác nháng bÃi viát nhÆ thá, Äác biát Ãi ngái vá tÃc dáng táo
ra sá ngá nhán nguy hiám cáa nÃ.
ÄÃng lÃ láp trá phái biát há thán vá viác Äát nÆác cho Äán bÃy giá ván
nám trong nhÃm cÃc nÆác nghÃo vÃ phái tÃch các hác táp, lÃm viác Äá
gÃp phán ÄÆa Äát nÆác ra khái cánh nghÃo ÄÃi. Thá cÃn phÃt huy tinh
thán "Äái Viát"? Suy cho cÃng, tinh thán ÄÃ chá lÃ sán phám cáa trÃ
tÆáng tÆáng, cÅng nhÆ sá tÆáng tÆáng vá cÃc nguán lác tá nhiÃn dái dÃo
cáa Äát nÆác. ChÃng ta khÃng cÃ nháng phÃt minh khoa hác cÃ tÃc dáng
ÄÃnh dáu nhÆ cÃc Äiám mác phÃt trián trong lách sá vÄn minh nhÃn loái,
cÅng khÃng cÃ nháng siÃu tÃc phám vÄn hoÃ, nghá thuát cÃ ánh hÆáng sÃu
ráng Äái vái sá phÃt trián vÄn hoÃ, nghá thuát cáa thá giái.
ÄÃng lÃ ra, ngÆái Viát chá nÃn kÃu gái lÃn nhau cÃng nhau ÄoÃn kát
chung tay xÃy dáng Äát nÆác, lao Äáng theo khá nÄng vá trÃ tuá vÃ sác
vÃc cáa mÃnh. NgÆái Viát (vÃ nÃi chung mát dÃn tác khÃng cÃ nháng Æu
Äiám vÆát trái vá trÃ lác, thá lác) cÃ quyán tá hÃo vá nháng thÃnh
tÃch trung bÃnh cáa mÃnh, náu ÄÃ thác sá lÃ Äiáu há ÄÃ cÃ thá lÃm ÄÆác
báng tát cá sác lác, trÃ tuá vÃ báng thÃi Äá lao Äáng nghiÃm tÃc, cÃ
ká luát. Con ngÆái ván cÃ thá trá nÃn vÄ Äái tá viác cháp nhán nháng
Äiáu bÃnh thÆáng, lÃm nháng viác bÃnh thÆáng Äá thu ÄÆác nháng kát quá
bÃnh thÆáng. NhÆng chác chán ngÆái ta khÃng bao giá trá nÃn vÄ Äái tá
sá hoang tÆáng vÃ nhát lÃ tá viác gÃn cho mÃnh nháng tÃnh cÃch vÄ Äái
hoác phám chát Æu viát khÃng cÃ thát, náu khÃng muán nÃi lÃ chá cÃ thá
trá nÃn lá bách vái nháng thá ÄÃ.
--
Khi mÃ NgÆái chá lÃ ngÆái
Ngá rái mái biát trong ngÆái cÃ Ta
Khi mÃ Ta chá lÃ ta,
Ngá rái mái biát trong ta cÃ NgÆái !
Khi mÃ bÃn chá lÃ bÃn
Ngá rái mái biát trong bÃn cÃ sen .
Khi mÃ Tián chá lÃ tián,
Ngá rái mái biát trong tián cÃ TÃm


 ------------------------------------------------
- To post messages on SMCC mailing list, simply send email to
smcc@xxxxxxxxxxxxxx

- You can subscribe to SMCC mailing list by sending email to
smcc-request@xxxxxxxxxxxxx
with 'subscribe' in the Subject field with your subscriber list.

- You can unsubscribe from SMCC mailing list by sending email to
smcc-request@xxxxxxxxxxxxx
with 'unsubscribe' in the Subject field

This list is managed by Dang Hoai Phuc
Please click this link
http://dhp.p9.org.uk
to visit his own website!

Fw: Nhung tinh cach tri niu dan toc Viet

Other related posts: