[SMCC] Don Ca Tai tu Nam Bo

:::( Suu T?m ):::

D?n Ca Tài T? Nam B?

? Nam B?, k? c? dân g?c gác t?i ch? ho?c nh?ng ngu?i t? x? xa "t?i dây thì ? 
l?i dây" d?u n?m lòng câu tán duong khi nghe d?n ca tài t? v?ng c? sáu câu:
Ca xu?ng x? nghe "ng?t" quá! D?n nghe "mu?i" quá! Hai tính t? bi?u c?m mang d?c 
thù Nam B? này du?c chuy?n hóa t? tr?ng thái v? giác sang tr?ng thái thính
giác ? c?p d? cao, nói lên s? khoái c?m d?n say mê, cái "dã" c?a ngu?i thu?ng 
th?c, cái tài ngh? c?a ngh? si và ch? xu?t hi?n kho?ng 80 nam nay, t?c sau
khi bài D? C? Hoài Lang (nay là V?ng c?) - bài nòng c?t trong 20 bàiT? c?a d?n 
ca tài t? ca nh?c C?i luong: Nh?c si tài hòa Cao Van L?u sáng tác bài D?
C? Hoài Lang t?i quê huong B?c Liêu (1919) - lan nhanh ra ? Nam B?, nay ph? 
bi?n c? nu?c. Ngh? si nhân dân út Trà Ôn du?c tôn vinh là "D? nh?t danh ca
mi?n Nam", "Vua v?ng c?" n?i danh t? n?a th? k? nay t? bài V?ng c?.

T?i sao ngu?i ta mê V?ng c?, C?i luong? V? l?ch s?, vào kho?ng nam 1885, khi 
Vua Hàm Nghi xu?t bôn, m?t nh?c quan c?a tri?u dình Hu? là Nguy?n Quang D?i
(Nam B? g?i là Ba D?i) vào Nam K? ? vùng Da Kao, Sài Gòn, r?i xu?ng mi?t C?n 
Du?c, C?n Giu?c (t?nh Ch? L?n) r?i l?i tr? lên s?ng và qua d?i t?i H? 16 (qu?n
8, TP.HCM) ngày nay. Ôn d?y, ph? bi?n nh?c l?, nh?c tài t?, có c?i biên. Các 
th? h? h?c trò c?a ông r?t dông ? nhi?u noi, nhi?u ngu?i n?i danh nhu: Sáu
Th?i (th?y giáo c?a Giáo Thinh), Nam Xem (ông ngo?i nh?c si Hai Bi?u), Ba D?ng 
(Ch? L?n), út Lang (Bình Duong), l?p sau dó: Tu Huy?n, B?y Hàm, T? T?i,
Van Vi, Sáu Thoàn...

Cu?i th? k? 19 d?u th? k? 20, ? Nam B? dã hình thành 2 nhóm ca nh?c tài t? và 
tranh dua v?i nhau v? ngh? thu?t, ra s?c c?i ti?n, nâng cao sáng tác thêm
nhi?u bài b?n m?i b? sung vào. Tru?ng nhóm mi?n Tây là ông Tr?n Quan Qu?n (Ký 
Qu?n), tru?ng nhóm mi?n Dông là ông Ba D?i (Nguy?n Quang D?i). Ông Ba D?i
có công l?n, dã cùng các van nhân và h?c trò gi?i ra s?c nghiên c?u, c?i biên 
các bài b?n g?c c?a ca nh?c Cung dình hu?, b?ng cách gi?n d? hóa l?i ?n nh?p
(nh?p h?i, nh?p ngo?i, nh?p loi) song v?n tôn tr?ng lòng b?n, d? t?o m?t nh?p 
di?u hòa h?p v?i ngôn ng?, phong cách c?a dân Nam B?, d? thâm nh?p vào qu?n
chúng. Ông Ba D?i thu?ng nh?c nh? h?c trò:"L? ph?i có Nghi. Nh?c ph?i có Hòa. 
Ti?ng dàn ph?i d? tr?m, b?ng, nh?t, khoan".

N?u nh?c l? Cung dình bi?u trung cho n?n van minh, van hóa Phú Xuân, thi ca 
nh?c tài t?, c?i luong bi?u hi?n cho van minh, van hóa Nam B?. Các nhà nghiên
c?u: Son Nam, Giáo su Hu?nh Minh D?c, nh?c si Vuy Ch?, lu?t su nh?c si T?n 
Nhì... d?u cho r?ng nh?c tài t? Nam B? d?a theo h?c thuy?n Âm - Duong ngu hành
v?i ngu cung: Gi?c: Hò (M?c), Ch?y: X? (H?a), Cung: Xang (Th?), d?a trên n?n 
t?ng l? nghia, d?o d?c phuong Dông mang trong mình cái g?c luân lý, m?c tiêu
dào t?o cung cách làm ngu?i. Nó v?a mang nét trang tr?ng cung kính c?a nh?c l? 
v?a d?u êm ng?t ngào d? hòa vào tâm h?n nh?ng con ngu?i v?a d?nh cu ? vùng
d?t m?i mà lòng không nguôi thuong nh? quê cu làng xua. Nó phù h?p vì r?t da 
d?ng dáp ?ng du?c m?i khía c?nh tình c?m con ngu?i, hoàn c?nh cu?c d?i. Có
d? 4 di?u: B?c, H?, Nam, Oán, 4 hoi: Xuân, Ai, Dào, Ng?, chia ra 3 Nam, 6 B?c, 
4 Oán, 7 Bài (Ng?)... V?n b?n nh?c dó, ngu?i ta ch? c?n thay l?i m?i là
sát h?p trong m?i hoàn c?nh: quan, hôn, tang, t?, bi?t ly, th?t tình, th?t 
s?ng... nên r?t d?c d?ng, nên t?n t?i và phát tri?n hàng th? k? nay và s? luu
truy?n mãi mãi. Vì nó là ti?ng lòng.

M?c dích c?a các b?n d?n ca tài t? là ph?c v? vô tu cho các l? h?i, dình ám, 
dám cu?i, dám gi?, bu?i ti?n dua tân binh, don v? b? d?i lên du?ng dánh gi?c...
không v? l?i, không c?n thù lao, g?i là "giúp vui", mang tính c?ng d?ng sâu 
s?c, bình d?ng gi?a m?i ngu?i. Ai bi?t d?n thì d?n, bi?t ca thì ca, m?t bài
cung du?c, th?m chí d?n ca có l? "r?t" nh?p cung ch?ng ai chê cu?i mà còn d?ng 
viên c? g?ng. Nh?ng ngu?i không bi?t d?n ca, d? c? tr? già trai gái, c?
ngu?i di du?ng thích thì tham gia, cung t? nhiên d?n ng?i nghe v?i thái d? cham 
chú thu?ng th?c càng d?ng viên các tài t? ca d?i càng hay hon, n?u lâu
lâu có bánh trái, trà lá b?i du?ng cho ban tài t? càng t?t. Ban tài t? nào, ? 
?p, xã nào cung có dông d?o khán, thính gi? trung thành. Cu?c choi không
h?n d?nh gi? gi?c. D?n khuya, khi m?i ngu?i c?m th?y th?a mãn thì chia tay ra 
v?, h?n l?i vào bu?i t?i hôm sau.

C? nhu v?y thành l?. Không ai b?o ai, hàng ngày làm l?ng v?t v? trên d?ng 
ru?ng, ho?c có chuy?n di xa, d?n chi?u ph?i tranh th? v? d? k?p có m?t tham gia
ho?c thu?ng th?c bu?i d?n ca tài t?. Nam này tháng n? cung l?p l?i nh?ng bài 
b?n c? - lâu lâu m?i có l?i ca m?i - nhung ngu?i d?n l?n ngu?i nghe v?n không
ai th?y chán, mà trái l?i h? nhu b? ghi?n (nghi?n) không có không du?c. Th?nh 
tho?ng, d? "thay d?i không khí" vài ngu?i gi?i ch? nghia, n?m v?ng bài b?n
v?a sáng tác v?a ca, g?i là "Van s?ng" r?t du?c hoan nghênh. Nhi?u nam, n? 
thanh niên sáng d? nghe ri?t thu?c l?i, thu?c gi?ng, du?c vào ca, du?c truy?n
ngh?. Ông Tru?ng - Tiên B?u, Bùi Ki?m - Nguy?t Nga, Lan - Di?p, Tôn T?n gi? 
diên... là nh?ng bài v? lòng. M?i ngu?i t? giác rèn luy?n ti?ng d?n, l?i ca
cho thêm trau chu?t ng?t ngào.

? C?n Giu?c, xóm ?p nào cung có ban d?n ca tài t?, nòng c?t t? nh?ng ngu?i gi?i 
d?n ca t?p h?p l?p tr? làm th?y truy?n ngh? tr?c ti?p. Khi có l?c lu?ng
d?n ca khá, ai cung mu?n thi th? tài nang b?ng cách m? r?n giao luu v?i ban 
nh?c các ?p, xã khác. Bí quy?t ch?c th?ng là ph?i v?ng nh?p m?i tránh du?c
"nh?p l?t" kh?i b? r?t khi g?p d?i th? có b?n linh d?n nh?, d?n phá. ? C?n Du?c 
có Sáu N?a n?i ti?ng d?n nh?p l?t.

Thú choi d?n ca tài t? còn vì phong c?nh h?u tình, g?i c?m, g?n v?i thiên 
nhiên. Ngoài s? cu?c choi ? các l? h?i dình dám ng?i b? ván tr?i chi?u bông 
nghiêm
trang, ph?n nhi?u các ban ca nh?c tài t? thích choi gi?a c?nh tr?i trang mây 
nu?c. Có th? du?i bóng mát g?c me, g?c xoài, gió l?ng, trên gò d?t cao c?nh
ao làng du?c bao b?c b?n b? là d?ng lúa xanh tuoi, vàng r?c. Hay trên chi?c 
thuy?n trôi xuôi êm ? theo dòng nu?c l?ng l?ng trang r?m, nên tho tinh m?ch,
ti?ng lá d?a nu?c hai bên b? rì rào d?u êm nhu n?n nh?c d?m làm tang v? h?u 
tình cho bu?i d?n ca tài t? trên sông.

Hò oi!... Gió dua con bu?n ng? lên b?, Mùng ai có tr?ng (xin) cho ng? nh? m?t 
dêm!

Câu hò huê tình nh? nhàng có ý trêu ch?c bâng quo c?a chàng thanh niên nào dó 
thu?ng cung là câu m? d?u dánh giá cho bài ca Van Thiên Du?ng, Tru?ng Tuong
Tu, hay v?ng c? Tình anh bán chi?u... Ti?ng d?i, l?i ca ngân nga hòa quy?n vào 
làn gió lan t?a mãi trên m?t sông d?y.

? nông thôn Nam B?, vi?c bi?t d?n ca tài t? nhu là l? duong nhiên. Trên du?ng 
di càu, di c?y g?t lúa, nh?t là khi chèo xu?ng m?t mình trên sông r?ng, hay
ch?ng cu?ng ba lá thanh thoát gi?a r?ng r?m U Minh ho?c trong mênh mông d?ng 
nu?c Tháp Mu?i, không ai gi?u n?i tình c?m tr?c ?n riêng tu. Nh?ng bài ca
v?ng c? n?m lòng, bài ru?t s? du?c trào dâng, th?m chí có bài n?i dung không 
dính dáng gì v?i hoàn c?nh th?c t?i v?n ca "chay" (không có d?m d?n) v?n phóng
khoáng l?i ca có s?c truy?n c?m l? lùng. Không có ai nghe thì ca cho "mình ên" 
nghe cho dã. Vì "ngh? si" tru?c tiên là ngu?i thu?ng th?c s?n ph?m c?a chính
mình.

[.......]

B?i v?y, không ch? gi?i công, nông, binh mà c? gi?i trí th?c g?n th? k? nay ? 
Nam B? r?t yêu thích và tham gia h?c d?i ca tài t?, c?i luong. Nh?ng h?c trò
n?i danh c?a th?y Ba D?i, th?y Sáu L?u có nhi?u th?y thông, th?y ký, d?c h?c, 
huong ch?c h?i t?. Vì d?n ca tài t? v?a bình dân, v?a cao c?p, v?a g?n gui,
v?a thâm sâu, l?i ca nguy?n ch?t ti?ng d?n, ti?ng nâng b? l?i ca mang theo c? 
tâm h?n ngh? si, ngu?i thu?ng th?c. Tôi dã du?c nghe các ban, các CLB d?n
ca tài t? c?a các huy?n, th? ? Long An, CLB d?n ca tài t? th? xã Cà Mau, CLB 
d?n ca tài t? Cao Van L?u - th? xã B?c Liêu... cây d?n ghi ta di?n phím lõm
có xôm t?, nhung không thay du?c các cây d?n: Cò, Kìm, Tranh, S?n c? truy?n v?n 
luôn là ch? d?o.

Giáo su Tr?n Van Khê dã có nh?n xét r?t chính xác: "... chân phuong hoa lá 
trong bài v?ng c? dã du?c áp d?ng m?t cách th?n tình. Hoa ch?ng nh?ng d?p mà
còn thom. Lá ch?ng nh?ng xanh mà còn tuoi. Thành ra b?n V?ng c? có cái tuoi 
máy, cái d?p d?, có cái phong phú, cái d?n dào mà s?c s?ng, s?c dóng góp c?a
t?t c? nh?ng ngu?i ngh? si, t? d?a con c?a bác Sáu L?u sáng t?o, nuôi du?ng cho 
nó l?n lên m?nh m?, nó d?p d?..." Dó chính là ma l?c, s?c h?p d?n, làm
say mê lòng ngu?i, ai bi?t qua r?i khó lòng b? du?c. Vì nó là b?n s?c van hóa 
Nam B?, van hóa Vi?t Nam.

(Th? thao Van hoá s? 33, 23/4/1999)

Other related posts:

  • » [SMCC] Don Ca Tai tu Nam Bo