[SMCC] Don

Nghiêm Luong Thành

D?n

     Ngày tru?c, dúng ra là cách dây chua lâu, vào nh?ng c? giáp h?t, lúa c?a 
v? này m?i ng?m s?a, thóc c?a v? tru?c dã hao c?n, n?u c? d? g?o vào n?i theo
ti?t t?u và cao d? nhu h?i d?u v? g?t thì các nông gia có nguy co d?t b?a dài 
dài. Mà không an thì d?n hèn nhu m? cung phi?n, hu?ng h? con ngu?i, là hoa
c?a d?t, d? b? t?n thuong, l?i n?i hàm m?t cái d? dày có dung lu?ng không thua 
kém gì cái ?m tích s?t vòi d?ng m?, d?t g?n ba ông d?u rau l?p lánh tình
yêu c? tích trong nh?ng can b?p s?p x? tho?ng mùi phân l?n phân gà. Vì v?y d? 
duy trì b?a an cho d? no, ngu?i ta l?y khoai, s?n, ngô ... cho thêm vào,
theo nh?ng t? l? vô cùng t? do, n?u l?n v?i g?o và g?i là com d?n. Nh?ng nhà 
nghèo khó, s?ng trong "d?i thu?ng", h?u nhu quanh nam, d?u an theo ki?u nhu
th?. Lúc thiên tai m?t mùa, khi chi?n tranh ho? h?i, th?i xã h?i úa tàn, ngu?i 
khôn c?a khó, ngu?i ta cung không kén cái d?n n?a; Ôi dào ... c? ráy, c?
mài, c? chu?i, c? nâu,... ho?c rau d?i c? m?m gì gì cung du?c, quý h? có chút 
sinh ch?t, không ch?t ngu?i và dánh l?a du?c cái d? dày su?t ngày nhèo nh?o
khi?u n?i là du?c. So v?i dân Trung qu?c th?i D?i nh?y v?t
[1] -
ph?i bóc d?n c? v? cây mà an, ngu?i ch?t dói nhu d?ch; d?n n?i th?i gian v? sau 
không ai bu?n khóc n?a - v?n còn sang chán ! Tuy th?, dù sao, dây cung là
l?i an b?t d?c di, không du?c gia dình nào ni?m n? ti?p nh?n.

N?u thi?u áo ?m, thì l?y nh?ng cái áo cu dã rách, th?m chí rách nhu t? d?a, d?n 
thêm vào bên trong cho d? ?m. T?t dèn thì không phân bi?t du?c nhà ngói
nhà tranh, nhà m?t tram t?ng không ch?c dã b?ng nhà m?t t?ng; ? nhà m?t t?ng 
tuy không du?c cái oai phong c?a k? hu?ng th? thành qu? k? ngh? hi?n d?i nhung
không ph?i c?n cá khôn nguôi v? ch?t lu?ng xây d?ng, không ph?i nom n?p v? n?i 
ho? ho?n, d?ng d?t và kh?ng b?. Khi di dêm, tuy?t nhiên, không có ai m?c
áo g?m, vì d? làm gì ? Ch? t? chóng cu, phí di. M?c nhu? m?c nhoá cho có là 
du?c. Mà l? có g?p ph?i b? nào c?m dèn di dêm r?i ph?i thì cung không b? mang
ti?ng là k? loã th? d? hoi, thô l?, mông mu?i. Di dêm ch? c?t trong ngu?i nhi?u 
ti?n, ch? không coi tr?ng m? h?c.

Nông thôn Vi?t Nam có kinh nghi?m "Chó treo mèo d?y". Các bà các cô d?t cái 
niêu th?c an vào m?t cái quang mây nh?, kéo cái vòng, cung b?ng mây, ôm tr?n
c? b?n gióng quang mà thít ch?t xu?ng, r?i treo lên cái móc tre gai lo l?ng 
gi?a không gian nhà b?p, khi?n chó ta c? loanh quanh ra vào, ?m ?c ngu?c nhìn,
loay hoay b?t l?c, b?t tru d?n ai oán. Nhu th? g?i là nh?t c? lu?ng ti?n: V?a 
an toàn cho th?c an, l?i t?n d?ng du?c không gian nhà b?p. ? Th? dô, khi
con cái d?n tu?i tru?ng thành, cha m? không có ti?n ho?c không có d?t làm nhà, 
bèn ph?ng theo mô hình chi?c quang treo dó mà sáng ki?n ra c?u trúc gác
xép; nghia là v?n trong cái không gian và di?n tích dã b? gi?i h?n nghiêm ng?t 
?y, ch? ph?i b? ra có ít ti?n mà di?n tích l?i du?c tang lên d?n g?p ru?i,
th?m chí còn hon, gi?i quy?t m?t cách không t?i ch? h?c hành, ngh? ngoi, ch? 
yêu nhau say d?m cho các thành viên gia dình. Gi?i pháp này có th? g?i là
? d?n chang ? M?t vài gã th? dân rách chuy?n, ch?ng hi?u gì v? b? môn Ki?n trúc 
h?c d?i cuong, còn d? r?ng, ngoài ba tram nam n?a, có th? các nhà kh?o
c? h?c s? d?t tên cho th?i d?i chúng ta là N?n van minh gác xép ! Nhung t?i sao 
l?i b?o là "không gian và di?n tích dã b? gi?i h?n nghiêm ng?t" ? Qu? có
th?, d?t không sinh ra d?t, d?t sinh ra ngu?i, ngu?i cung sinh ra ngu?i; Hon 
n?a, ngu?i là gi?ng hi?u sinh, có kh? nang nhanh chóng làm cho "ph? phu?ng
ch?t h?p" l?i m?t cách tuong d?i. Do dó m?i có tình tr?ng ngu?i khôn d?t khó, 
t?c không gian là t?c b?c, t?c d?t là t?c vàng. Dù vô tình hay h?u ý, n?u
ai dó ph?m ph?i không gian ho?c d?t c?a ai dó thì, d?u là anh em ru?t ... Ôi, 
không dám nói n?a, tàn kh?c l?m ! G?n dây, thiên h? r? tai nhau: K? khôn
ngoan, th?c th?i thì nên hu?ng cho con cái thi vào các ngành d?i h?c mà trong 
tên c?a chúng có ch? chính: D?a chính, Hành chính, Tài chính và . vân vân
chính.

            Ch?ng kho?ng b?n muoi, nam muoi nam v? tru?c, h?u h?t ph? n? nu?c 
ta d?u v?n tóc. Nh?ng ngu?i tóc chua d? dày thu?ng làm thêm m?t v?t b?ng v?i
có hình thù nhu con luon to d? thêm vào khoanh tóc, v?n trên d?u cho d? coi. 
V?t dó có tên là cái d?n tóc. Bây gi? không ai v?n tóc nhu th? n?a, ngu?i
ta bèn h?c theo châu Âu l?i Phidê tóc xù d? c?u nguy cho nh?ng cái d?u tóc 
thua. Cùng th?i ?y, gi?ng nhu thói quen hút thu?c lào ? li?n ông, thói quen
an gi?u ? li?n bà cung là m?t cái sinh thú; ch?ng rõ có ph?i là hành vi van hoá 
không, nhung c?m ch?c là v?a sát trùng, s?ch mi?ng, ch?c rang v?a làm d?p
cho xóm làng b?ng nh?ng c?p môi h?ng d?m dà hi?n th?m. Ch?ng có bà nào, cô nào 
ph?i áy náy vì cái n?i dôi môi c?a mình kém tuoi so v?i làn môi c?a các
ti?u thu "D?i gia khuê tú"; "Ti?u gia" mà v?n "bích ng?c" m?i là ngoan!

            Dói quá thì duong nhiên là kh?. Nhung no quá cung ch?ng sung su?ng 
gì. Trong d?i ngu?i, ít nh?t m?t l?n, ai cung b? chót d?i vì ngon mi?ng quá,
vui quá mà an d?n cang c? r?n, d?n khó ch?u; khó ch?u d?n m?c ph?i "n?m khoèo". 
Nhung khi "th?y gi?c tr?ng chèo" cung ph?i c? "b? b?ng" mà háo h?c "di
xem". T?i sao v?y ? Tích chèo thì d? lo?i bu?n vui, nhung dù có là tích bu?n, 
trong dó v?n có nh?ng do?n vui; cu?i d?n v? b?ng, vui d?n x? láng. D?y là
nh?ng do?n ra trò c?a các vai h? nghêu ngao ng? ngá... ch? nghia d?y mình, n?i 
dung nhi?u khi không h? an nh?p gì v?i tích di?n. Té ra, t? ngày x?a ngày
xua, cái s? nghe nhìn cung dã có d?n r?i !

            V?y thì d?n, xét theo m?t nghia nào dó, là dùng th? này (ph?) thêm 
vào th? kia (chính) d? làm cho lu?ng tang lên, nh?m dáp ?ng m?t nhu c?u còn
thi?u h?t nào dó. T?t nhiên, cái s? tang lên v? lu?ng này cung không th? thoát 
kh?i vòng ki?m soát c?a lu?t lu?ng d?i ch?t d?i trong b? môn tri?t h?c tr?u
tu?ng, thâm thuý và d?y b?t tr?c. Dây là sáng ki?n t?t y?u n?y sinh ra t? th?c 
t? khách quan và ch? quan, nguyên nhân gây nên nh?ng thi?u h?t trong cu?c
t?n sinh: an, m?c, ? ... và làm d?p. Gi?i quy?t nh?ng thi?u h?t v? an, m?c, ? 
ch? don gi?n là d? ti?p t?c t?n t?i và phát tri?n. Gi?i quy?t nh?ng thi?u
h?t v? cái d?p là d? c? vu d?c t? tin cho chúng sinh, t? tình tôn tr?ng d?i v?i 
thiên nhiên và nh?ng ngu?i d?ng bào. Nh?ng vi?c làm dó d?u du?c coi là
thu?c v? ho?t d?ng nhân van can b?n. Tho?t d?u ch? là d? gi?i quy?t nh?ng cái 
thi?u h?t m?t cách luong nang, lâu d?n, nó phát tri?n thành m?t khoa h?c
h?n hoi và ngày nay dã tr? thành b? môn D?n h?c, dang l?m lui sánh vai, dàn 
hàng ngang cùng v?i các b? môn Tri?t h?c, Y h?c, Th?c v?t h?c, Ch? nghia h?c,
Kinh t? h?c, Van h?c, Ngh? thu?t h?c, M? h?c, Tâm lý h?c, Chi?n tranh h?c, H?i 
duong h?c, Vu tr? h?c, Kh?ng b? h?c,... cùng ra quân, ti?n th?ng vào th?
k? hai muoi m?t tràn d?y ánh sáng huy hoàng. N?u Tri?t h?c dã làm du?c nghi?p 
D? thì th?c ra D?n h?c dã d? du?c nghi?p Bá. Sao l?i không ? Thì dây, nó
dang chi ph?i m?t lô xích xông nh?ng ?m th?c h?c, Th?i trang h?c, Trang di?m 
h?c, Giáo d?c h?c,... và Nghe nhìn h?c. Chí c?a D?n h?c th?c không nh?, không
d?ng ? nghi?p bá và, du?ng nhu, nghi?p d? dã thành t?u du?c c?a Tri?t h?c dang 
b? de do? khá nghiêm tr?ng.

            Nh?c tru?ng D?n h?c, m?t gã tâm tính nang d?ng, chua ch?u ng?i 
không bao gi?,  m?t khi dã c?t cây dua lên thì nh?ng âm thanh dào d?t, nh?ng
h?p âm ch?c n?ch li?n c?t lên, thi nhau chát chao bay b?ng. Dàn nh?c này, cung 
là di?u l?, m?t khi dã du?c v?n hành thì du?ng nhu khó có th? d?ng l?i du?c
n?a.

            B? môn ?m th?c h?c c?n d?i và hi?n d?i ra d?i nh? s? k?t h?p c?a 
các ngành Nông - lâm - ngu h?c và K? ngh? hoá th?c ph?m. Nh? có các lo?i ánh
sáng r?i vào, trên co s? v?n bám sát cuong linh là tang v? lu?ng d? bù vào 
nh?ng thi?u h?t, b? môn này dã có nh?ng bu?c ti?n dài theo ti?n trình phát tri?n
không gì ngan c?n n?i c?a l?ch s?. Gi? dây, ngu?i ta không an d?n m?t cách co 
h?c, thô thi?n nhu tru?c n?a. Thay vì nghi?n khoai tây (lu?c) thành b?t,
tr?n v?i lòng tr?ng, dánh d?u d? ch? ra món tr?ng rán, ngu?i ta l?i nghi ra 
cách làm cho qu? tr?ng to lên, nhi?u lên ngay trong chính b?ng con gia c?m.
T?t nhiên, nh?ng qu? tr?ng này không th? h?i d? các ph?m ch?t theo thi?t k? ban 
d?u c?a ông T?o, nhung l?i chan ch?a ch?t nhân van. Tr?i sinh voi, còn
bình dân thì nuong theo tr?i mà loay hoay sinh c?. Bình dân cung g?i là th?o 
dân. Th?o dân d?t nát, chém to kho m?n, không bi?t du?ng dùng voi làm nguyên
li?u d? n?u nu?c xáo.

            Th?i trang h?c và trang di?m h?c có v? g?n nhau hon. Chúng gi?ng 
nhau ? ch? d?u ph?ng s? cái d?p cho con ngu?i. L?y s? làm d?p d? tôn vinh cái
d?p. L?y s? làm d?p d? che d?u, nâng d? cái khi?m khuy?t, cái chua d?p. Th?i 
trang l?y s? phô di?n các du?ng nét t? nhiên c?a thân th? con ngu?i làm tôn
ch? m?c dích. Nh?ng ngu?i du?c tr?i phú cho m?t thân hình d?p d?, ngày nay dang 
có xu hu?ng dùng ít v?i trên ngu?i. S? còn l?i, n?u chua b?ng lòng v?i
thành ph?m c?a mu?i hai Bà m? dành cho mình, ph?i dùng thêm nhi?u v?i, nhi?u 
mút x?p, nhi?u xilicôn ... d? b? sung, kho? l?p ho?c ?m ? t?o nên cái kích
thu?c c?n có ? nh?ng v? trí ch?ng ai mu?n phô ra tru?c bàn dân thiên h?. N?u 
dùng ngôn ng? d?i s? d? di?n d?t thì ki?u này có lu?ng d?n mang tr? s? duong.
Ngu?c l?i, n?u kích thu?c hình h?c t?i m?t s? vùng nào dó l?i ? trên m?c c?n 
thi?t thì dã có M? vi?n h? tr? b?ng dao kéo ho?c các bài t?p Erôbích trên
n?n các lo?i nh?c nh?p hai, ch? v? phô di?n các phách d?u ô nh?p b?ng b? gõ; 
lu?ng d?n c?a ki?u này mang tr? s? âm. Nhi?u c? già, sinh ra t? n?a d?u th?
k? tru?c, l? có vô tình nom th?y thì li?n l?c d?u xua tay, nhan m?t qu? trách: 
"Ph?i gió nhà chúng mày !"

Trang di?m h?c l?i l?y s? mô ph?ng cái d?p t? nhiên làm lý tu?ng. Cái d?p cung 
r?t bi?n ch?ng, th?i nào có cái d?p c?a th?i dó, nhi?u khi hoàn toàn d?c
l?p v?i cái d?p c?a môn Nhân tu?ng h?c. Quý cô c?n có nu?c da tr?ng hay nu?c da 
nâu giòn ? Hãy d?n c?a hàng m? ph?m d? mua kem mua ph?n và nh?n du?c t?
hu?ng d?n s? d?ng. Nang l?c tu? h?ng dã du?c ch?p thêm cánh. Hôm nay lông mày 
là lá li?u thì, n?u thích, ngày mai s? là tia sét ... Hôm qua là m?t lá ram
thì, n?u h?ng lên, hôm nay chuy?n sang b? câu và, n?u c?n, thêm tý ph?t den ? 
my trên cho thêm ph?n n?i tâm suy tu sâu l?ng. Các gi?ng v?t trong thiên
nhiên, khi d?n tu?i thành th?c, d?u có nh?ng bi?u hi?n d?c bi?t: Gi?ng gà thì 
mào d?ng lên d? tuoi, toàn thân lông óng ? ... Gi?ng b?n chân cung v?y, thân
hình tr? nên g?n gh?, ch?c kho?, nhanh nh?n; lông cung tr? nên óng mu?t, co th? 
toát ra m?t th? mùi d?c bi?t ... t?t c? nh?ng cái dó là nh?ng d?u hi?u
khi?n cho tr?ng mái, d?c cái say mê l?n nhau. Còn con ngu?i ? Vào th?i k? này, 
nu?c da b?t d?u sáng r?, cái nhìn b?t d?u ánh lên nh?ng tia long lanh khác
l? mà tru?c dó chua h? có; Các cô gái thì làn môi tr? nên d?m dà, và dôi má 
cung tr? nên ?ng h?ng tuoi th?m. T?t c? nh?ng cái dó là do thiên nhiên ban
t?ng và loài ngu?i dã d?ch th? ngôn ng? c?a t? nhiên dó sang ngôn ng? c?a mình 
thành nh?ng tính t?: Mê h?n, xinh d?p, duyên dáng, ... ho?c th?ng th?n hon
là quy?n ru, g?i tình ho?c t? m?t chút là l?ng lo, lúng li?ng ... còn các nhà 
sinh h?c thì g?i dó là nh?ng tín hi?u sinh h?c ngo?i m?o c?a giai do?n sinh
s?n. Và cái say mê, s? ham mu?n mo h? b?t phát khi nh?n du?c nh?ng tín hi?u 
ngo?i m?o dó du?c d?t tên là s? ph?i lòng, là tình yêu ... Và môn trang di?m
h?c, v?n chúa sáng su?t, dã ch? d?ng ch? ra b? m? ph?m và các th? khác d?i lo?i 
nhu v?y, d? d?u tu tr?c ti?p lên m?t mui, co th?, c? g?ng ph?ng chép l?i
nh?ng d?u hi?u d?c bi?t, không ph?i lúc nào cung có dó, d? khoi d?y - Th?c ra 
là dánh l?a (thu?ng khá ngo?n m?c) - s? say mê c?a nhau. Tuy v?y, cung có
l?m bà l?m cô, ch? vì quá nóng lòng "làm d?p cho xã h?i", quên ph?t, không "d?c 
k? hu?ng d?n tru?c khi dùng", d?n n?i làm cho ngu?i quen không nh?n ra
h? n?a mà n?i da gà, rùng mình l?ng tránh. Dã t?ng có chuy?n m?t chàng r?, là 
chính m?t ngu?i b?n c?a tôi, lúc trao hoa cho cô dâu b?ng h?t ho?ng cho r?ng
mình dã b?t c?n, vào nh?m nhà !

     Tr?i sinh ra huong s?c cho hoa là d? quy?n ong g?i bu?m. Không th?y huong, 
th?y s?c, ong bu?m nh?t d?nh không d?n. Thiên nhiên mà nhu v?y, cung có
ph?n c?ng nh?c. Có l?n, trong quán cà phê, vô tình nghe du?c hai gã thanh niên 
nói chuy?n v?i nhau: "D? hoi à ! Trông mày ng?i ng?i nhu th?, sao l?i di
yêu cái con d? hoi nhu th? ?". Anh chàng b? h?i cu?i h? h?, phô ra hai cái rang 
c?a cái dài cái ng?n, r?i bí hi?m thì thào: "Nó d? hoi nhung b? nó "d?p
giai" !". Rõ ràng là cái anh chàng rang c?a không d?u và cái cô có "ông bô" 
"d?p giai" kia tuy?t d?i không h? d? hoi; k? d? hoi ? dây, n?c cu?i thay, l?i
chính là cái ngu?i dua ra câu h?i có ph?n tinh tu?ng kia.

*

      ? Vi?t Nam, m?i khi d?n các dám hi?u, thu?ng nghe th?y con cháu c?a ngu?i 
x?u s? khóc: "?i ông oi, sao ông n? b? chúng con mà di nhanh th?, ch?ng
cho chúng con l?y m?t ngày d? h?u h?, cúc cung báo hi?u. Bây gi? ông v? theo 
tiên t?, ch?ng bao gi? chúng con còn du?c bung com rót nu?c cho ông n?a ...".
Còn ? Trung Qu?c, v? chuy?n này, Gi? Bình Ao chép l?i m?t câu khóc nhu sau: 
"Nói m?t ti?ng ch?t là ông ch?t, b?n bè thân thích không ai bi?t, b?n bè thân
thích bi?t thì ngu?i ch?t dã di qua c?u N?i Hà ... t? dó âm duong hai du?ng 
cách bi?t. Ch? nghia xã h?i t?t nhu th? này, t?i sao ông l?i ch?t s?m ?!"

Là nh?ng ngành kinh t?, d?u d?i nhi?m v? chính tr?, chân d?ng trong vi mô xã 
h?i, ngành nào ch?ng mu?n du?c là mui nh?n ? Mu?n ngu?i ta bi?t d?n thì ph?i
có cái gì d?y, n?u không su?t s?c thì, chí ít, cung ph?i gây du?c ?n tu?ng. V?y 
là, t?t c? các con du?ng d?u d?n d?n co quan thông tin d?i chúng. ? nu?c
ta, co quan thông tin d?i chúng là c?a Nhà Nu?c. Nhà nu?c là c?a dân. Dân là 
h?u du? c?a Dân, là ngu?i nuôi n?ng d?y d? nên nh?ng anh hùng ghi trong sách
l?ch s? và cung là ngu?i s? d?ng thành th?o li?m, búa, bút gi?y và roi mây.
Là ngu?i, d?ng trong tr?i d?t, ai ch?ng mu?n du?c m?i ngu?i xung quanh bi?t d?n 
mình ?  M?t s? cá nhân, tu ch?t thì ph? thông, lao d?ng rèn luy?n tu du?ng
thì ng?i nên tài nang và k?t qu? chua d?n, nhung khát v?ng n?i b?t l?i cháy 
b?ng quá, dâm sinh ra bí bách, bèn sáng ki?n ra l?i choi "qu?" d?n, ch?n phuong
pháp "âm thanh h?c": hét váng lên, ho?c dùng thu?t "t?c d? h?c": làm nh?ng di?u 
h?t s?c k? qu?c tru?c dám dông. V? chuy?n này, nh?ng ngu?i di?m d?m, nhi?u
van hoá, say mê nhu d?o, ch? dùng thu?t "marketing" nh? nh? mà thôi.
       Tay này c?m cái ?ng di?u, tay kia c?m cái dóm dang cháy, m?y chú lính 
binh nhì vui v? tr? trung cu?i toét mi?ng, t? gi?u cái th?p nghèo c?a mình:
"Hút di?u thu?c lào nâng cao s? di?n". M?y gã c?o gi?y công s?, v?a m?i h?t 
tu?i thanh niên, cái khoanh b?ng còn xoi m?i b? lùm lùm, l?i mu?n th? hi?n
cái s? "phát phúc phì nhiêu"
[2]
c?a h?ng d?i gia cát tu?ng d? gi?i quy?t khâu oai hình h?c, bèn b? trí cái vòng 
th?t lung l?ng to?t tr? xu?ng phía du?i r?n. Con ta không gi?ng ta thì ta
ph?i tìm cách gi?ng nó, v?n hãnh di?n ch?ng kém ai mà thiên h? l?i h?t du?ng 
ngh? lu?n. Ngành giáo d?c h?c thì l?y các t?p k? gi?i bài t?p, t?o ra cái
khó khan c?a s? thi c? mà làm dáng, khi?n dám h?c trò cùng b? m? chúng ph?i 
khi?p d?n vãn c? vía. Còn dã là bác s? thì, ngoài các ki?n th?c y h?c ra, di?u
ki?n t?i c?n là ch? vi?t không du?c d?p d?, càng không d?p càng hoàn h?o, càng 
hoàn h?o càng bí hi?m. Bí hi?m là cây dua th?n thành t?u ra s? cao quý.
Còn dám chân d?t m?t toét, n?u không lu?n ra du?c, doán x?ng tên thu?c thì dó 
là t?i cái phúc nhà chúng nó dã b? b?c ph?ch t? bao gi?. M?t s? nhà nh?c,
phát hi?n ra các n?t nh?c c?a mình chua d? công l?c d? có th? dìu ca t? bay 
lu?n du?c, bèn vi?n d?n cu?ng d? âm thanh nh?n, cu?ng d? ánh sáng cao d? làm
cho khán gi? "phê", phê d?n m? mãn và chuong trình bi?u di?n ngh? thu?t dã luôn 
thành công t?t d?p ! "Phê" là gì ? Là tr?ng thái chúng sinh thoát t?c,
là hình th?c "l?y m? nó rán nó", dùng cái t?c d? thoát t?c. Mi?ng an tuy cung 
có lúc là mi?ng nh?c, nhung l?i luôn luôn là co s? h? t?ng c?a tri?t h?c.
Vì v?y, thoát t?c là d?nh cao c?a ngh? thu?t cao siêu, là tr?ng thái thang hoa 
c?a các lo?i tu tu?ng có cánh.

*

       Tru?c dây, tr? thành ngu?i cao quý là vi?c vô cùng khó khan. Bây gi? thì 
khác r?i. Ch? c?n vào m?t nhà hàng sang tr?ng (ch? có vào nh?m thu vi?n),
kéo gh? r?m r?m; khi m?i ngu?i cùng quay d?u nhìn ta, ta ch? vi?c ng?i xu?ng, 
ch?ng cùi tay ng? ng?n, li?c xéo gã ch?y bàn, h?t hàm ngo?c tay, véo von
cao gi?ng: "Cho Heineken m?i l?i rau lang xào t?i di!". N?u gã dó dám c? gan 
l?ng nh?ng "Thua, quý khách g?i thêm món gì không ?; nhà hàng có món nh?t
tuy?t Chân giò nh?i n?m t?n b?ng nu?c nhân sâm Cao Ly d?y ? !" thì, ch?ng c?n 
bi?t Cao Ly ? dâu, nh?t tuy?t là gì, ch? c?n qu?c m?t l?nh lùng, c?t gi?ng
sang s?ng, d?p bàn kiên d?nh: "V? v?n, th?t thì b? ai mà nu?t n?i ch? !" là dã 
có th? tr? thành quý nhân r?i.

        Còn trong d?i ngu trùng di?p c?a gi?i qu?n lý "m?u d?ch", có m?t (ch? 
m?t thôi d?y nhá!) Hoành Tráng Di?u Hành Gia dã n?i doá tru?c dám bình dân
nhu th? này: "Chúng bay hùa theo dám báo chí, b?o ông dây nàm qu?n ný mà ch?ng 
h?c hành gì s?t ph?ng ?! D?i d?y, no?i b?ng c?p gì thì chúng bay cho nà
du?c ? Bets?n?
[3]
h? ? V?y ông dây choi th?ng D?ct? k?ch du?ng tàu nuôn cho mà sáng m?t ra ! A 
... chúng bay b?o b?ng c?a ông nà b?ng d?n à ? ... Thì ông d?n d?y ! B?ng c?a
ông có ch? ký tuoi, dóng d?u tuoi h?n hoi, có gi?i thì c? vi?c hành hung k?t 
qu? thi hành công v? c?a nh?ng co quan c?p b?ng c?a Nhà lu?c ! Ha . B?o v?
dâu, x? ný cái b?n quá tr?n lày cho ông ! Cái n?i ? dâu ra n?i c? di t? ngu?c. 
D?i no?n ! Náo toét !"

    Ngày xua, nh?ng ông vua t?t thu?ng t? ch?c c?u t? cho dân chúng ? nh?ng 
vùng b? thiên tai ho? h?i. Nh?ng v? quan th?c thi thi?n ý c?a vua, không b?
l? co h?i trình di?n lòng trung quân, bèn sáng su?t b?o dân: "D?c kim thu?ng là 
thuong con dân l?m, cái ân mua móc c?a Ngài lúc nào cung tu?i nhu?n kh?p
c? thiên h?; th?i xua, ch?ng có tri?u d?i nào bì du?c. Dã là con dân, ph?i có 
cái nghia kính tín và ghi lòng t?c d? muôn d?i, muôn muôn d?i!". Câu này
r?i cung d?n tai ngài, nhung ngài không nói gì, ch? âm ? cu?i th?m. Sao l?i 
cu?i ? B?i ngài bi?t rõ hon ai h?t, nh?ng th? d? c?u t? dó là l?y t? nh?ng
vùng dân cu mua thu?n gió hoà, mùa màng t?t tuoi mà dem d?n san x?. N?u không, 
dân chúng s? ngao ngán b?c b?i, không dóng thu? n?a, th?m chí, l?i dùng
dùng tuy?n d?ng k? quét chùa m?i thì có mà ... m?t ?n d?nh. Nhung cung không 
th? trách ngài sao không nói th?ng ra r?ng d?y là nhi?m v? c?a ngài, r?ng
dân d?t ngài lên ngai vàng, nuôi ngài b?ng ti?n dóng thu? là d? làm vi?c dó. 
Trách c? nhu v?y là thi?u quan di?m duy v?t l?ch s?, là thô b?o dánh d?ng
hai hình thái xã h?i Phong ki?n và Kinh t? toàn c?u. N?u có trách thì ph?i 
trách m?y v? "ph? m?u" kia dã dùng cái thu?t d?n d? hoá phép, làm cho nhi?m
v? bi?n ph?t thành ân d?c. Th?c ra, sâu xa hon, l?i là ? phép c?ng sinh quan 
tru?ng, là t?i dân trí th?i phong ki?n còn mông lung, ngu?i dân chua hi?u
mình dóng thu? cho nhà vua d? làm gì và dinh ninh cho r?ng cái mà mình nh?n 
du?c trong c?u t? nh?t d?nh là ân s?ng, là mua móc c?a vua. Dù sao, d?y là
ông vua t?t. Mà cung t?t th?t, b?i, th?c t?, nh?ng ông vua thu?c lo?i này r?t 
không ua cái l?i hành x? "S?ng ch?t m?c bay" và ch? hi?u ch? chính tr? theo
cái nghia thu?n phác c?a nó: Phép tr? dân ngay th?ng và có h?c v?n. Tuy v?y, 
ngay th?ng mà nói, nh?ng ông vua ki?u này không nhi?u. Hôn quân thì ch?ng
nói làm gì, d?i v?i nh?ng ông vua sáng, khi xây d?ng d?t nu?c: Vua và dân cùng 
làm; lúc có n?n gi?c dã, ngo?i xâm: Vua và dân cùng dánh gi?c. Khi tan gi?c:
Vua xây cung di?n, lang t?m tráng l? d? nh?t trái tim cô qu? c?a mình, dúc d?nh 
l?n d?t tru?c công di?n bi?u th? quy?n uy tuy?t d?i, b?n v?ng muôn d?i
và ngày dêm canh cánh nh?c nh? ngu?i dân ph?i muôn nam nh? on mình; còn ngu?i 
dân thì l?i th?i dem trái tim vàng c?a mình v? noi mái nhà gianh trong lu?
tre xanh cham lo cày c?y và th?nh tho?ng l?i tung hô d?c kim thu?ng anh minh 
v?n v?n tu?. T?i sao v?y ? R?t don gi?n: Nhà nu?c phong ki?n là nhà nu?c tu
nhân.

*

     M?t l?n, cách dây kho?ng hon ch?c nam, xem phim trên truy?n hình th?y: M?t 
dôi v? ch?ng già cô qu?nh, dang cùng nghe m?t b?n nh?c c? di?n. Không khí
ban dêm mu?t nhu nhung, chi?u sâu c?a giai di?u và ánh sáng huy?n ?o c?a ng?n 
n?n trong can phòng c?a h? khi?n ngu?i xem phim nhu cung chìm theo vào cõi
u hoài sâu l?ng c?a tru?ng do?n. D?t nhiên m?t gói xà phòng to t? b? v?t hi?n 
trên màn hình, kèm theo dó là m?t gi?ng nam nhi ph?n ch?n ? cu?ng d? cao:
Dã có Ômô m?i !!! - Tôi gi?t b?n mình, bàng hoàng tê d?i ... và hàng tháng tr?i 
sau mà v?n không sao quên n?i du?c cái c?m giác hãi hùng chua bao gi? tr?i
nghi?m ?y.

      G?n dây, "Du?i hình b?t ch?" - là m?t chuong trình gi?i trí - v?i nh?ng 
câu d? b?ng hình v?, dã lôi cu?n du?c r?t nhi?u khán gi? c?a m?i l?a tu?i.
M?t t?i th? b?y, d?n choi nhà m?t ngu?i b?n, nhân có "Du?i hình b?t ch?" tôi 
cung ng?i xem luôn v?i c? nhà. T?t c? cùng tham gia, cùng cang d?u ra mà suy
mà doán, cùng phá lên cu?i vì nh?ng l?i gi?i hóm h?nh, ng? nghinh và b?t ng? 
d?n thú v?. Th? r?i: Chuong trình qu?ng cáo ! ... các khuôn m?t th?n ra nhu
nh?ng th?c khách kho? m?nh và háu dói dang an ngon mi?ng thì món an dã ... b? 
dem di. V? b?n tôi kh? khàng d?ng d?y: "Hai anh em nói chuy?n ti?p di. Em
xin l?i m?t lát". Nhìn ch? di vào trong nhà, tôi ng?c nhiên: "Bà ?y không xem 
n?a sao ?". B?n tôi nói nh?: "Di t?m d?y ! Bà ?y có cái quý là luôn ch? d?ng
và vui v?".
- Qu?ng cáo gì mà lâu th? ! - Bé gái con b?n tôi s?t ru?t, bu?n thiu th? dài 
dánh su?t, v? d?y b?t mãn.
- Dã xem không ph?i tr? ti?n l?i còn kêu ca ! - Cháu trai, là anh cháu gái, 
ch?ng ch?c gi?i thích và tr?n an cô em. C?m cái di?u khi?n lên, nó chuy?n t?m
sang kênh khác.

       M? hai d?a tr? di ra v?a lúc h?t qu?ng cáo, chuong trình v?n hành tr? 
l?i. Quý d?ng chí MC v?n vô cùng hào h?ng. Cung may, MC không ph?i ch?ng ki?n
nh?ng di?u x?y ra t? phía ngu?i xem. N?u ph?i ch?ng ki?n thì e r?ng cái tâm h?n 
ngh? s? nh?y c?m, d? b? t?n thuong c?a anh không ch?c còn d? công l?c d?
ti?p t?c "em xi" hào h?ng nhu tru?c n?a. D?ng ý là kinh doanh, cái lý không ai 
ph? nh?n du?c, nhung có còn cách nào khác không ? Trong tru?ng h?p này,
ngu?i làm truy?n hình và khán gi?, ai là ngu?i có van hoá ? Câu h?i này hoàn 
toàn không c?n thi?t, b?i, nghi cho d?n h?t nh? th?c ti?n khách quan, c? hai
bên, bên nào cung có van hoá c?a mình. Trong ?m th?c, ngu?i ta luôn quan tâm và 
r?t h?ng thú v?i các hoà v?. Khoa h?c ?m th?c và Ngh? thu?t ?m th?c là
quá trình không ng?ng t?o ra các hoà v? m?i.

     Rau không d? ra sâu. Nhung có rau thì có sâu. "Rau nào sâu ?y". Sâu tuy có 
an lá rau, nhung m? nó, là con bu?m (chính nó cung s?p hoá thành bu?m),
l?i giúp cho hoa c?a rau th? ph?n, t?o h?t gi?ng cho nh?ng mùa sau. Có di?u, 
n?u nhi?u sâu quá e s? m?t mùa, và do dó, cung không lo?i tr? kh? nang m?t
luôn c? gi?ng !
Xét cho cùng, tinh th?n c?a D?n h?c, v? co b?n, là dánh l?a.
Ông b? tr? tay vào bát cà mu?i b?o d?y là tr?ng voi, làm cho th?ng bé con, v?n 
lu?i an, an ngon lành d?n no b?ng là ông b? t?t.
Ông b? ngày nào cung g?i cà mu?i là tr?ng voi là ông b? hu !

  10/2005 - 02/2008

Other related posts: