Dem Truoc Doi Moi - Khi Cho Troi Bi Danh Sap

"Dêm tru?c" d?i m?i:
Khi ch? tr?i b? dánh s?p


TT - Chuy?n mua bán th?i bao c?p v?i c?nh ngan sông c?m ch?, giá du?i d?t giá 
trên tr?i, mua không du?c bán không xong... là k?t qu? c?a quá trình si?t
ch?t quá nóng v?i, m?nh tay. Ông Hà Dang (nguyên t?ng biên t?p báo Nhân Dân) 
g?i dó là "m?t dêm dánh s?p ch? tr?i".

Th?i c?a tr?m gác

M?t chi?c xe t?i l?m d?y bùn d?t x?t khói den ch?y ?m ?m qua du?ng. Thùng xe 
b?t m?t t?m b?t l?n d?p ph?n ph?t. Di ngu?c nó là doàn xe công tác c?a cán
b?. Và l?p t?c ông cán b? cho quay xe du?i theo. D?n ngang ch?ng chi?c xe t?i, 
ông rút súng ng?n chia lên tr?i b?n ba phát d?n danh giòn r?n tóc gáy.

Chi?c xe t?i s? hãi d?ng l?i. Ngu?i ru?t du?i là m?t ông phó ch? t?ch UBND t?nh 
mu?n ki?m tra hàng l?u. Ông Chín C?n (Nguy?n Van Chính), nguyên bí thu T?nh
?y Long An, k? l?i câu chuy?n mà ông du?c ch?ng ki?n t?i t?nh mình vào th?i k? 
bao c?p v?i m?nh l?nh c?m buôn bán t? do nhu th?.

Chi?c xe t?i dó th?t ra gi?ng nhu b?t c? phuong ti?n nào. C? có d?u hi?u ch? 
du?c th? gì dó thì s? b? cán b? ki?m tra. B?i t?t c? m?i th? hàng hóa không
ph?i c?a ngành thuong m?i thì d?u là hàng l?u. Trong khi cu?c s?ng dang c?n 
càng nhi?u hàng thì ngu?n cung t? qu?c doanh ch? dáp ?ng du?c m?t ph?n r?t
nh?.

Chính vì v?y mà g?o, th?t, bánh k?o, b?t gi?t, áo qu?n, mu dép... d?u có th? là 
hàng l?u ? b?t c? noi nào, lúc nào... Th?i dó, ngu?i dân nào cung có th?
là "con phe" (dân buôn l?u) nên cán b? ch?ng buôn l?u r?t nhi?u. Công an, thu? 
v? có th? ki?m tra xét h?i b?t c? chi?c bì, thúng, s?t, túi... c?a ai, ?
dâu.

Ngoài hai l?c lu?ng này, m?i cán b? nhà nu?c d?u có th? b?t hàng l?u. Ông Chín 
C?n k?: "M?t do?n du?ng vài cây s? nhung có t?i hon ch?c tr?m gác ki?m soát
hàng hóa. Nh?ng tr?m gác này thu?ng b?t du?c nh?ng ông cán b? m?c qu?n hai l?p 
d? d?ng g?o, ch? hàng th?t cu?n quanh ngu?i nh?ng t?ng m? heo r?i m?c áo
trùm bên ngoài.

Và d?c bi?t nh?t là chuy?n ch? heo tr?n qua tr?m gác. M?t con heo 60kg dã m? 
th?t l?y di lòng, ti?t ch? ra ch? b?ng cách ch?ng sau yên xe v?i tu th? ng?i
ch?ng chân sang hai bên. Áo mua trùm kín "ngu?i" r?i d?i cho chú "heo ngu?i" 
m?t cái nón l?p m?t.

Khi qua tr?m gác, tr?i m?i tang t?ng sáng, ngu?i "m?" v?a d?p xe v?a quàng tay 
ra phía sau v? v? và nh?c nh? "con" dóng gi? m? ch? con di h?c. Tuy nhiên
cái c?nh "gia dình d?m ?m" ?y sau cung b? cán b? phát hi?n.

Và ngu?i dân l?i tìm nh?ng cách khác d? d?i phó v?i m?ng lu?i ch?ng buôn l?u. 
M?c dích cu?i cùng c?a ngu?i dân ch? là mong bán du?c nh?ng th? mình làm ra
d? lo cho cu?c s?ng.

ImageView

Bà Tu Tây (? ?p Hòa Th?nh, xã Hòa Bình Th?nh, Châu Thành, An Giang) cùng các 
cháu n?i ngo?i trong kho lúa gia dình. Ngày xua làm du?c chút lúa bà ph?i chôn
gi?u, nay thì mua bán tùy thích - ?nh: Q.Thi?n
Mua nhu cu?p

Th?i ?y, bà Tu Tây, nông dân ?p Hòa Th?nh, xã Hòa Bình Th?nh, huy?n Châu Thành 
(An Giang) có 50 công ru?ng. M?i nam thu ho?ch hon tram gi? lúa. Theo qui
d?nh c?a Nhà nu?c, nhà bà ch? du?c gi? l?i kho?ng 60% (d? d? an), s? còn du 
bu?c ph?i bán cho Nhà nu?c.

Giá bán th?p hon ti?n v?n b? ra nên nhà bà cung nhu t?t c? nh?ng nông dân trong 
vùng d?u c? g?ng tìm cách gi?u lúa không cho chính quy?n bi?t. Cu?i v? t?ng
doàn cán b?, có khi c? du kích deo súng vào t?ng nhà do b? (ki?m tra lúa).

Ai th?a d?nh m?c b? bu?c ph?i bán t?i ch?. Có v?, nhà bà ph?i xay thành g?o và 
gi?u trong t? th?. D?n khi m? ra thì chu?t an h?t quá n?a. Có nhà, v? gi?u
g?o, c?m chìa khóa di v?ng, ch?ng con ? nhà ph?i nh?n dói...

D? gi?u lúa qua tr?m th?i dó bà con thu?ng làm ghe, xu?ng có hai dáy, khi v?n 
chuy?n thì d? tr?u lên dáy trên, d?ng lúa ? dáy du?i. Trong nhà thì h? khoét
r?ng d?ng rom r?i th? lúa vào gi?a... Ngu?i dân B?n Tre thu?ng di xu?ng xu?ng 
Cà Mau mua lúa.

M?i chuy?n di c? tram cây s? nhung cung ch? có th? mua 1 t? tr? xu?ng. D?c 
tuy?n du?ng d?c d?o này có r?t nhi?u tr?m gác. Có l?n m?t bà nông dân b? cán
b? phát hi?n ch? lúa. Cán b? bê bao lúa lên thì bà ta ng?t x?u. "H? u?t ?c quá, 
gia dình dói kh?, qu?n áo te tua, di m?y ngày m?i t?i Cà Mau, c? tu?n l?
m?i mua du?c bì lúa. C? nhà trông vào dó...".

Chuy?n thu mua lúa hay thu mua v?i d?u gi?ng nhau c?. Nam 1978 giá thành 1m2 
v?i calicot s?n xu?t t?i xu?ng c?a Công ty D?t Thành Công là 1,5 d?ng. Th?
nhung t?t c? lu?ng s?n ph?m có du?c, công ty d?u ph?i bán cho Nhà nu?c v?i giá 
1,2d/m2.

Giá thành 1m2 v?i d?t theo ki?u oxford h?t 10d nhung công ty ph?i bán cho Nhà 
nu?c giá 9d/m2. Giá c?a hai th? v?i trên n?u bán ? th? tru?ng t? do thì cao
g?p 10-12 l?n. Tuong t? nhu v?y, t?t c? m?i s?n ph?m công ty s?n xu?t du?c d?u 
chung tình c?nh trên.

"Sau bao nhiêu ca lao d?ng c?t l?c d? vu?t qua nh?ng khó khan mà Nhà nu?c không 
th? h? tr? nhu máy h?ng, nguyên nhiên li?u, v?n... thi?u thì nhà máy m?i
ra d?i du?c m?t lu?ng hàng ít ?i. Th? nhung nhìn c?nh dóng hàng xu?t cho n?i 
thuong v?i giá th?p hon v?n b? ra, cán b? công nhân roi nu?c m?t...".

Ông Tr?n D?c Nguyên, nguyên tru?ng Ban nghiên c?u c?a Th? tu?ng, cho r?ng cái 
t? "thu mua" (v?a thu v?a mua) du?c hình thành t? th?c t? này. Còn dân gian
g?i dó là: mua nhu cu?p. Và chuy?n "thu mua" t?n t?i du?i nhi?u hình th?c: mua 
theo giá nghia v?, mua theo giá khuy?n khích, bán theo co ch? có thu?ng...

M?c dích là lo?i b? th? tru?ng t? do nhung c? v? th?c t? (Nhà nu?c không d? 
hàng) l?n lý thuy?t (giá Nhà nu?c ph?i can c? theo giá ch? d? hình thành) thì
h? th?ng th? tru?ng chính th?ng l?i b? ph? thu?c vào th? tru?ng t? do.

ImageView
Bán nhu cho

Nhà có con r? m?i t? chi?n tru?ng tr? v?, b? v? mu?n mua t?ng con m?t dôi dép 
nh?a và s?m thêm dôi chi?u cói. Ông di b? 18km d? lên c?a hàng mua bán c?a
huy?n. T?i noi, cô m?u d?ch viên v?a c?m cúi thêu khan v?a nói v?ng lên: "H?t 
hàng!". "V?y dôi này thì sao?". H?i d?n ba l?n ông m?i du?c cô ta g?t lên:
"M?t ông d? dâu v?y? Không nhìn th?y b?ng "hàng m?u không bán" à?".

V? nhà có ngu?i mách ông ph?i g?p k? môi gi?i và tr? thêm ti?n m?i mua du?c. 
Ch?y v?y m?y ngày, tr? thêm g?p dôi ti?n cùng r?t nhi?u l?i c?m on, c?m t?
cu?i cùng ông cung mua du?c dôi dép và c?p chi?u cói. Câu chuy?n trên c?a ông 
Nguy?n Dình Kiên, xã Gia Trung, huy?n Gia Vi?n (Ninh Bình) v? tình tr?ng
quá bình thu?ng c?a b?n thân ông cung nhu c?a t?t c? m?i ngu?i s?ng trong th?i 
bao c?p.

Ai mua th? gì cung ph?i d?n h?p tác xã mua bán hay c?a hàng m?u d?ch qu?c 
doanh. Mua cây kim cu?n ch? hay cái b?c dèn cung c?c k? khó khan. Nhà nu?c bán
hàng du?i giá thành và cung th?p hon giá ch? (bán phân ph?i), hàng hóa không d?

1/10 nhu c?u nên nhân viên thuong nghi?p kênh ki?u, xem thu?ng khách hàng vô 
cùng. "Bán nhu cho" là l?i c?a mi?ng d?y xót xa c?a th?i ngan sông c?m ch?
lúc b?y gi?.

Các chuyên gia kinh t? bao c?p nghi r?ng Nhà nu?c bán r? (du?i giá thành) cho 
dân nh?ng m?t hàng thi?t y?u thì Nhà nu?c cung ph?i mua s?n ph?m c?a h? v?i
giá r? (du?i giá thành). Ph?n chênh l?ch s? du?c tính tuong duong nhau, không 
bên nào b? thi?t mà v?n ?n d?nh du?c nhu c?u c?a mình.

C? xã h?i lúc ?y tr? thành m?t th? tru?ng mua không du?c bán cung không xong. 
Và khi không d? hàng hóa d? cung c?p, s? th?t thoát gi?a các khâu phân ph?i
trung gian quá l?n thì thuong m?i qu?c doanh tr? thành m?t th? ân s?ng d?i v?i 
ngu?i tiêu dùng. Vì th? th? tru?ng t? do không th? b? xóa b? tri?t d? nhung
cung không ng?ng b? bóp ngh?t. Nó dã d? ra môi tru?ng màu m? cho nh?ng th? do?n 
tiêu c?c nhu móc ngo?c, chà d?p, tham ô, d?u co. Hàng hóa dã khan hi?m
l?i b? d? th? trò mánh mung, thi?t thòi nh?t v?n là k? mua mà m?t mày thu?ng c? 
nhu ngu?i "m?t s? g?o".

XUÂN TRUNG - QUANG THI?N

Other related posts: