[SMCC] Dan tovc va huyen thoai

Dân t?c và Huy?n tho?i
 Lê H?i*  
 
T?i sao l?ch s? Vi?t Nam l?i b?t d?u b?ng huy?n tho?i? Câu h?i này có th? du?c 
tr? l?i b?ng cách tranh lu?n có nên b? truy?n thuy?t Âu Co - L?c Long Quân ra 
kh?i chính s? hay không. Cung có th? bàn d?n d? dáng tin c?y c?a câu chuy?n dó, 
hay các phiên b?n c?a nó theo th?i gian. Ho?c có th? bàn v? m?i quan h? c?a câu 
chuy?n huy?n tho?i du?c cho là dã x?y ra trong quá kh? v?i hi?n t?i, nhu giáo 
su s? h?c chuyên v? Dông Á ngu?i Ba Lan Krzystof Gawlikowski [1] dã làm, khi so 
sánh các m?i quan h? này ? Vi?t Nam v?i Trung Qu?c, Do Thái và Ba Lan quê ông.

 

"M?i con ngu?i ph?i xác d?nh mình v?i m?t nhóm, và m?i nhóm ít nhi?u du?c huy?n 
tho?i hóa. Các c?ng d?ng l?n và ?n d?nh c?n huy?n tho?i hóa nhi?u hon do phuong 
ti?n th?ng nh?t: "các trung tâm và các h? th?ng h?i nh?p", c? hai d?u có lõi 
thuy?n tho?i. Các ph?n t? th?ng nh?t dó d?a trên m?t "h? th?ng huy?n tho?i dân 
t?c" t?o ra khung tu tu?ng cho s? th?ng nh?t dân t?c. M?i cá nhân thu?ng xác 
d?nh b?n thân v?i m?t vài c?ng d?ng cùng lúc, và t?t c? các m?i quan h? dó liên 
h? qua l?i. Vì v?y mà khi phân tích thì "b?n s?c dân t?c" có th? du?c tách ra 
m?t cách gi? t?o, nhung không th? hi?u m?t cách tách r?i. Hon v?y, nhi?u b?n 
s?c khác nhau d?u có th? du?c coi là "dân t?c", dao d?ng qua l?i và c?nh tranh 
v?i nhau. Nhi?u lo?i b?n s?c quan h? ch? y?u v?i m?t qu?c gia, tôn giáo và tu 
tu?ng xã h?i nh?t d?nh, và ph?n nào phi dân t?c n?u xét riêng n?i dung, dù là 
ph?c v? m?c tiêu doàn k?t dân t?c." (Gawlikowski 1983)

 

GS Gawlikowski nh?n th?y truy?n thuy?t là co s? cho th?ng nh?t dân t?c và vi?c 
t?o ra huy?n tho?i hi?u theo nghia r?ng là co ch? cho quá trình th?ng nh?t này 
cùng di?n ra v?i các quá trình v?t th? hóa và liên h? qua l?i. Theo ông, m?t 
dân t?c du?c sinh ra chính vào th?i di?m t?o ra nh?ng huy?n tho?i d?ng nu?c dó.

 

B?n s?c c?a m?i cá nhân cung chính là m?i quan h? tình c?m v?i m?t nhóm xã h?i 
xung quanh mình, cho nên có th? ? m?c d? gia dình, làng xã, cho d?n t?nh thành 
và qu?c gia, l?n khu v?c nhu Trung Hoa xua t?ng là th? ch? Kh?ng giáo da qu?c 
gia. Có dân t?c xây d?ng b?n s?c trên thu?c tính s?c t?c nhung cung có dân t?c 
d?nh nghia b?n s?c là ti?n b?, van minh, hay th? ch? công dân. 

 

"Trong khi gia dình, dòng t?c và c?ng d?ng làng xã v?n ?n d?nh, thì s? th?ng 
nh?t trong các khu v?c và qu?c gia van hóa l?i dao d?ng, m?nh lên và y?u di. 
Dân t?c không ph?i là v?t ch?t, là "s? v?t" t?n t?i "mãi mãi" sau khi du?c t?o 
ra, mà ch? là m?t tr?ng thái nh?t d?nh c?a xã h?i. M?t xã h?i có th? d?t tr?ng 
thái h?i nh?p trong m?t hoàn c?nh nh?t d?nh, và thay d?i theo hoàn c?nh. Có th? 
so sánh dân t?c nhu m?t thanh nam châm hút h?t t?t c? các m?nh s?t xung quanh 
dó. Có di?u trong xã h?i thì s?c hút c?a trung tâm (t?c là "thanh nam châm") dó 
là do dám dông t?o ra: các h? th?ng khái ni?m c?a h?, c?m xúc, thái d? dâng 
hi?n và s?n sàng hành d?ng d?u liên quan d?n trung tâm h?i nh?p dó." 
(Gawlikowski 1983)

 

Và kh?i trung tâm k?t dính này có th? du?c th?c hi?n qua các giá tr? van hóa 
(chu?n m?c cu x?), qua th? ch? ch?c nang (nhu là noi h?i h?p dình làng), qua 
liên l?c xã h?i (ví d? nhu giáo d?c và tuyên truy?n) và cung có th? là h?i nh?p 
qua bi?u tu?ng d?i di?n cho b?n s?c c?a nhóm. Theo dó thì m?t dân t?c có th? 
du?c hình thành qua vi?c thi?t lâp m?t h? th?ng qui t?c ?ng x? gi?a các thành 
viên, hay m?t bi?u tu?ng du?c truy?n bá r?ng rãi và duy trì b?ng h? th?ng co 
quan ch?c nang. Dân t?c có th? du?c hình thành qua các bu?c l?ch s? l?n lu?t là 
co ch? hóa r?i t? ch?c hóa c?ng d?ng, ti?p theo là bi?n chuy?n và r?i là th?ng 
nh?t van hóa, và liên k?t các trung tâm van hóa khác nhau d? di d?n m?t bu?c 
hình thành truy?n thuy?t d?ng nu?c. Truy?n thuy?t hóa ? dây du?c hi?u theo 
nghia r?ng, t?c là t?o d?ng ý nghia van hóa d?c bi?t gán cho các d?i tu?ng v?t 
ch?t và van hóa, chuy?n thành giá tr?, hay v?t th?. Các y?u t? b? dánh giá tiêu 
c?c s? b? lo?i tr?.

 

Nhu v?y, phuong pháp s? c?a GS Gawlikowski m? ra m?t con du?ng phân tích d?y 
thú v? v?i l?ch s? m?t dân t?c nhu Vi?t Nam [2] trong m?i quan h? liên quan 
gi?a nhi?u thành ph?n co s? l?n gi?a các qu?c gia v?i s?i dây xuyên su?t là 
truy?n thuy?t d?ng nu?c nhu h? th?ng chuy?n th?i Vua Hùng hay di s?n huy?n 
tho?i nhu chuy?n T?m Cám, không ch? d? hi?u hon c?i ngu?n l?ch s? dân t?c trong 
quá kh? mà ngay c? nh?ng tranh cãi và l? nghi trong hi?n t?i. Trong nhi?u 
tru?ng h?p nh?ng gì ngu?i ta "bi?t" v? nh?ng câu chuy?n dó không b?ng nh?ng gì 
ngu?i ta "tin" t? nh?ng câu chuy?n nhu v?y, và luôn l?p lu?n b?ng tình c?m (c?m 
tính) hon là lý tính. Nhân v?t "t?t" luôn du?c d? cao và nhân v?t "x?u" luôn b? 
h? th?p, nhung v?n d? ai t?t ai x?u dã du?c d?nh nghia t? tru?c và n?m ngoài 
vòng tranh lu?n, ví d? v?y.

 

Tham kh?o:

Gawlikowski, Krzystof 1983, [Dân t?c: Th?c t?i huy?n tho?i] Nation: A 
mythological being, in Wolfram Eberhard & Krzysztof Gawlikowski & Carl-Albrecht 
Seyschab ed. East Asian Civilizations - New Attempt at Understanding 
Traditions, vol.2 Nation and Mythology,

Simon&Magiera p.10-18

 

[1] GS Krzystof Gawlikowski hi?n là chuyên gia t?i Trung tâm Dông Á do ông sáng 
l?p thu?c Vi?n nghiên c?u chính tr? thu?c Vi?n hàn lâm khoa h?c Ba Lan 
(www.isppan.waw.pl), có gi? gi?ng d?y t?i Tru?ng cao h?c Tâm lý h?c xã h?i ? 
Warszawa (www.swps.pl) d?ng th?i là t?ng biên t?p t?p chí do ông sáng l?p 
chuyên nghiên c?u Châu Á-Thái Bình Duong (www.azja-pacyfik.pl), l?y b?ng th?c 
si tâm lý h?c nam 1967 r?i sang Trung Qu?c nghiên c?u và v? b?o v? b?ng ti?n si 
v? chính tr? h?c nam 1971, sau dó là ti?n si khoa h?c v? l?ch s? nam 1977.

 

[2] GS Gawlikowski cho bi?t lý thuy?t c?a ông cung du?c gi?i khoa h?c t?i 
Phillippines áp d?ng r?t thành công vào nghiên c?u van hóa và l?ch s? dân t?c 
t?i dó. D?c gi? mu?n d?c toàn van lý thuy?t g?c b?ng ti?ng Anh có th? liên h? 
v?i ông t?i trang

nhà 
http://www.swps.pl/uczelnia/centrum-cywilizacji-azji-wschodniej/prof-krzysztof-gawlikowski

 

 
 
Lê H?i*

Other related posts:

  • » [SMCC] Dan tovc va huyen thoai - Nguyen Hong Van