[SMCC] Cuoc khoi Nghia Bay Thua

Sơn Nam

Nói Về Miền Nam

Cuộc khởi nghĩa Bảy Thưa (1873)
Giáo hệ Bửu Sơn Kỳ Hương nêu những nguyên tắc thiết thực gắn liền đời và đạo, 
cá nhân và gia đình, gia đình với đồng bào nhân loại và đặc biệt là với Tổ
quốc (ân đất nước). Người tu hành tham gia sản xuất, cày cấy như bao nhiêu 
người khác. Khi người sáng lập viên tịch, Bửu Sơn Kỳ Hương đã có sinh lực mạnh,
lý thuyết và thực hành đi đôi nhau. Thực dân Pháp đến, chiếm trọn Nam Kỳ Lục 
Tỉnh. Những sự xáo trộn về chánh trị, kinh tế, xã hội diễn ra. Dưới mắt người
nông dân miền Nam thuở ấy, rõ ràng là thực trạng nhân tâm ly tán của thời Mạt 
pháp: “Hạ ngươn giáp Tý đầu tiên. Gẫm trong thiên hạ không yên chỗ nào:.
Giáp Tý tức là 1864, hai năm sau khi miền Đông Nam Kỳ chánh thức nhương cho 
Pháp. Theo truyền thuyết của giáo hệ, Bửu sơn tức là núi quí báu, tức là Thất
Sơn mà đỉnh linh thiêng nhứt là núi Cấm; Kỳ Hương tức là mùi thơm lạ. Hội Long 
Hoa sau thời Mạt pháp sẽ thành lập tại đó. 
Người tín đồ tin tưởng rằng; cõi Tiên ,cõi Thiên đường sẽ hiện ra tại thế gian 
này, trong thời rất gần trên lãnh thổ của tỉnh An Giang gần biên giới. Một
đệ tử của Phật Thầy Tây an là Trần Văn Thành (về sau được tôn xưng là đức Cố 
Quản) tích cực vận động tín đồ và đồng bào khởi nghĩa với qui mô khá lớn và
liên tục. Ông là quản cơ đời Tự Đức, từng đóng vai trò tích cực trong cuộc khởi 
nghĩa của Nguyễn Trung Trực ở Rạch Giá năm 1868. Thoạt tiên, ông chiếm
cứ, đóng đồn ở chung quanh đồng Láng Linh. Năm 1871, lần đầu tiên thực dân cho 
tên đốc phủ Trần Bá Lộc truy nã. Sau đó, ông bố trí những cơ sở phòng thủ
hiểm trở hơn. Bọn do thám cho biết hình dáng ông Trần Văn Thành: “Vóc to lớn, 
mạnh khỏ, gương mặt nghiêm nghị, nhìn thấy làp hải kính trọng và ngưỡng mộ,
hăng hoạt động, rất thông minh. Ông lập ra một đạo gọi là đạo Lành. Trong hầu 
hết các tỉnh ở đất Gia định đều có tín đồ. Tín đồ từ các nơi vì tôn kính
ông nên tới mật khu, mang theo nào lúa gạo, sắt (để rèn khí giới). . . 
. . .Dân ở làng lân cận bảo vệ ông bằng cách giữ bí mật và không ai đi lọt vào 
vùng cấm địa” Tháng 2 dương lịch 1872, một môn đệ của ông đi trong tỉnh
(Long Xuyên) để phát bùa và một thêm tín đồ. Tháng 4 năm 1872, chủ tỉnh Long 
Xuyên ra lịnh cho cai tổng Lý Mul (người Miên, làm việc cho Pháp) theo dõi
những người tới lui câu cá hoặc đặt lờ đặt lọp ở ngọn Mạc Cần Dung, rồi chín 
tên chủ tỉnh này phối kiểm các tin tức, ra lịnh bí mật, tránh những hành động
quá non có thể làm cho đối phương đề phòng trước. Nhưng cai tổng Lý Mul không 
được yên tâm, hắn sợ tình thế trở nên rối rắm vì ở mật khu xảy ra quá nhiều
cuộc tụ họp đông đảo mà bọn do thám của hắn không tài nào len lỏi vào được. Ở 
Bảy Thưa, ngày như đêm, để đối phó, lo rèn khí giới, ây đặp đồn lũy, dự trữ
thêm nào gạo muối, lương thực. Tri huyện Trần Bá Tường nóng lòng muốn lập công, 
nên đích thân len lỏi đến gần mật khu rồi báo cáo là đồn lũy đã xây đắp
khá kiên cố, tuy nhiên chỉ cần vài người lính mã tà đi với ông ta là có thể dẹp 
được. Nhưng cai tổng Lý Mul lại can gián. 
Chủ tỉnh Long Xuyên là Emile Puech lo bố trí cuộc tảo thanh. Hắn xin quân tiếp 
viện thêm 40 người từ Cần Thơ, dưới tay hắn đã có chừng 60 lính mã tà. Ngày
19-3-1873, bọn lính mã tà lên đường, mỗi đưa mang theo bốn ngày lương thực và 
40 viên đạn. Tên chủ tỉnh chia lính ra từng toán nhỏ, tiếp tay với hắn có
đại uý Guyon. Trần Bá Tường lãnh một cánh quân, phó quản Hiếm (phó quản lính mã 
tà) cũng lãnh một cánh. Hiếm trước kia từng chiến đấu bên cạnh ông Trần
Văn Thành thời đàng cựu, rồi đầu thú bọn Pháp. 
Khoảng 6 giờ sáng ngày 20-3-1973, bọn Pháp đến cách đồn chánh của mật khu Bảy 
Thưa chừng hai cây số ngàn, lính mã tà nạp đạn sẵn và được lịnh không nổ
súng vô cớ, trừ khi nào đối phương chống cự. Trong đồn, nghĩa quân đã sẵn sàng 
chờ đợi, tiếng tù và vang lên và nghĩa quân bắn trước. Đến sát đồn, tên
chủ tịch tỉnh Puech mới giựt mình vì đối phương quá đông và chiến đấu với phong 
độ cao. Để đề phòng sự thất bại, chủ tỉn hra lịnh cho hai cánh quân nhỏ
(trong đó có huyện Trần Bá Tường) phải tập trung lại. Trần Bá Tường thú nhận là 
đối phương có khí giới tương đối đầy đủ. Theo lịnh của chủ tỉnh, phải tiết
kiệm đạn dược, chờ dịp tốt hãy xung phong. 
Ông Trần Văn Thàn vẫn bình tĩnh đối phó, tuy đang bị vây. Ông đứng sau phòng 
tuyến làm bằng ván với những bao gạo chồng chất. Ông thách thức bọn Pháp,
dùng ống loa mà chửi rủa thậm tệ. Đồng thời ông day về phía quân sĩ của mình mà 
khích động tinh thần; quân sĩ hò reo vang rân, chửi rủa bọn Pháp, trống
đánh liên hồi. Ông Trần Văn Thành cắt từng lọn tóc nhỏ của mình mà phân phát 
cho các tín đồ. 
Bọn Pháp được lịnh đánh tràn vào. Ông Trần Văn Thành mặc áo màu đo sậm, đốc 
thúc chiến sĩ, ra hiệu lịnh, bên ạnh ông là đứa con ruột đang tiếp tay và đích
thân ông bắn súng. 
Chừng hai giờ sau (9 giờ sáng), cuộc chiến như kết thúc, quân Pháp chiếm đồn. 
Viên cai tổng Lý Mul, huyện Trần Bá Tường bấy lậu đã từng ra trận vẫn kinh
ngạc trước sự gan lì của đối phương và giải thích: đó là ảnh hưởng tinh thần 
của ông Trần Văn Thành đối với tín đồ. 
Bọn Pháp thấy tại trận 10 xác chết của nghĩa quân , 5 người bị thương và bắt 
sống được 2 người, tịch thâu khá nhiều súng, gươm giáo, lúa gạo, ghe xuồng.

Chúng ước lượng lực lượng nghĩa quân chừng 400 hoặc 500 và than phiền là không 
thắng trận hoàn toàn. Nghĩa quân chạy thoát quá nhiều vì cánh quân tiếp
viện của tỉnh Châu Đốc không chịu tới kịp thời. 
Một chi tiết đáng chú ý là phó quản Hiếm và bọn mã tà của y bắt thêm được 13 
nghĩa quân: tất cả những người này đều là dân từ Bến Trẻ, từ Trà Vinh đến
hưởng ứng chánh nghĩa của ông TRần Văn Thành. 
Bọn pháp còn tịch thâu một số giấy tờ, xác phận rằng ông có liên lạc với nhiều 
tỉnh ở Nam Kỳ để khởi nghĩa, ông đã từng ở Rạch Giá (vụ Nguyễn Trung Trực)
và ở Vũng Liêm (có lẽ vụ giết chết tên chủ tỉnh Salicetti). 
Rõ ràng là khi người Pháp đến, giáo hệ Bửu Sơn Kỳ Hương đã gây được sự tin cậy 
của đồng bào và trở thành nơi nương tựa tinh thần cho nghĩa quân từ các
nơi muốn tiếp tục chiến đấu chống ngoại xâm. 
Tháng sau, ngày 22-4-1873, một nghị định được ban hành do đô đốc Dupré nghiêm 
cấm không cho dân chúng được theo đạo Lành vì đạo này xúi giục dân đi lạc
khỏi đường ngay nẻo chánh. Nghị định nói trên cũng cho biết còn nhiều người đi 
truyền giảng đạo này ở toàn Nam Kỳ, hàng giáo phẩm của đạo cũng như tín
đồ sẽ bị phạt theo luật đàng cựu, xem như là gian đạo sĩ, phiến loạn. 
Tại sao gọi Bửu Sơn Kỳ Hương là đạo Lành? 
Vài tài liệu của Pháp dịch là đạo dạy việc làm lành (làm lành lánh dữ). Có 
người cho là đạo của ông Trần Văn Thành nhưng người Pháp nói trại ra đọc theo
giọng Pháp? Nhưng chúng tôi đã thấy nhiều công văn của Pháp lúc sau cũng ghi là 
đạo Lành. Nên nhớ lúc bấy giờ người Pháp đã mua chuộc được một số nho sĩ
thân hào để làm cố vấn cho họ trong việc nội trị, lẽ nào người Việt lại lầm 
lẫn? Theo thiển ý chúng tôi, đương thời ông Trần Văn Thành được gọi là ông
quản Thảnh. Có lẽ đồng bào lúc bấy giờ gọi trại ra, vì cử tên ông nên Thành đổi 
ra Lành. Hoặc đó là danh xưng riêng mà người trong đạo cố ý đặt ra để che
mắt nhà cầm quyền, khiến chúng khó có lý do đàn áp hoặc ngăn cấm; vô đạo chỉ là 
để làm điều lành thôi, chớ không phải để chống Pháp như ông Trần Văn Thành
của phải Bửu Sơn Kỳ Hương.

Other related posts: