Chan dung Pham Xuan An - 10

Chân dung Ph?m Xuân ?n - K? 10: ?n gi?a cu?c chi?n tranh

Không ph?i ch?t cao siêu thánh th?n mà chính vì ch?t ngu?i, chính ch?t ngu?i 
d?m ch?t khôn ngoan, chân thành c?a ngu?i Vi?t dã giúp ông thành công...

Nhà báo Ph?m Xuân ?n k?t thân v?i nhi?u ngu?i có th? l?c. D? Cao Trí là m?t 
trong s? dó. Thân d?n n?i Trí là tu l?nh vùng 3 có l?n r? nhà báo ?n vi?ng ti?n
d?n dang b? bao vây ? Tây Ninh. Trí h?i có s? ch?t không, nhà báo di tr?c ti?p 
chi?n tru?ng? Mình nhu ngu?i lính dù treo toòng teng trên tr?i, th?ng nào
nó ng?m b?n cung ch?t. Ch?t là h?t. Vô quân d?i là dã ch?p nh?n hòn tên mui d?n 
còn gì. D?n tránh anh ch? anh tránh du?c d?n dâu.

V?i ý nghi dó, ông ?n hành ngh? báo chí, hay ông là m?t si quan Quân d?i Nhân 
dân Vi?t Nam, hai cái hòa làm m?t. Ông dã t?ng mu?n xe c?a Ph? T?ng th?ng
th?i Ngô Dình Di?m di tham các khu trù m?t, trên xe mang bi?n s? ?n t?, d? 
phòng b? phát hi?n và V.C ph?c kích. Tuy?n du?ng x?u l?m. Sau M? qua m?i có
s?a l?i, m? r?ng, không còn quang c?nh du?ng di Buôn Mê Thu?t nh? xíu. ?n cung 
dã t?ng lái xe ra t?n Vi tuy?n 17.

Sau này, ông theo c? tr?c thang M? di hành quân. Dã có lúc ông tính ph?i t?p 
nh?y dù, ch? huy c?a ta ngan l?i, s? nguy hi?m quá. Trong tr?n m?c, quân d?i
và du kích ta thu?ng b?n t?a b?n nh?y dù và dó là cách di?t d?ch khá hi?u qu?. 
Cung dã có l?n tr?c thang ch? ông b? l?a d?n nh?m b?n. Sau m?t ngày ta th?ng
l?n tr?n ?p B?c, ?n dã theo tr?c thang M? lên t?n noi. S? l?a d?i hào nhoáng 
c?a Neil Sheehan miêu t? ch? y?u v? tr?n ?p B?c này. Không m?t d?ng nghi?p
nu?c ngoài nào ng? cái ngu?i di cùng v?i h? v?i tu cách ký gi? di vi?t tin 
chi?n tru?ng ?y - Ph?m Xuân ?n - là ngu?i góp công l?n cho chi?n th?ng ?p B?c
v?i tu cách m?t chi?n si di?p báo Quân d?i Nhân dân Vi?t Nam. Chính ông ?n và 
ngu?i ti?u doàn tru?ng quân ta ch? huy tr?n dánh này du?c thu?ng Huân chuong
Chi?n công h?ng Nhì.

Nh?ng cu?c hành quân noi xa nhu Cà Mau, Tây Ninh, ông d?u di theo v?i tu cách 
ký gi? chi?n tru?ng b?ng tr?c thang M?.

Trong chuy?n di D? Cao Trí t? ch?c, ông suýt g?p nguy hi?m m?t m?ng. N?u không 
nhu?ng ch? cho ký gi? Franscoi's Sully c?a t?p chí Newsweek thì ông dã ch?t
trong chuy?n ?y r?i. Chi?c máy bay dó b? b?n r?t và nhà báo Franscoi's Sully dã 
ch?t trong chuy?n di dó.

Trong các chuy?n di vi?t tin chi?n tru?ng nhu th?, v?i nhi?m v? ký gi?, chua 
bao gi? ông dua tin th?t thi?t ho?c tin "d?u d?c" theo ki?u tình báo. Ông ch?
d?ng ? v? trí phóng viên d? m? quan h? r?ng, thu th?p tin t?c ch? không dùng t? 
báo làm công c?. Không có m?t bài vi?t nào c?a ?n làm h?i cho t? báo ho?c
vi?t di?u gì không dúng. Ch?c ch?n là t? Time dã ki?m tra toàn b? nh?ng bài 
vi?t c?a ông sau khi Vi?t Nam th?ng nh?t, ông ?n du?c bi?t t?i là m?t anh hùng,
m?t v? tu?ng tình báo C?ng s?n.

Các nhà báo phuong Tây tr? l?i Sài Gòn sau gi?i phóng, vào nh?ng d?p k? ni?m 
30-4 c?a các nam ch?n, h? v?n nh? d?n tham ngu?i d?ng nghi?p cu. Ngoài tình
c?m kính tr?ng mang tính ch?t cá nhân, h? v?n luôn kh? vì ph?i tìm cho ra câu 
tr? l?i vì sao nu?c M? thua cu?c t?i x? s? nh? bé l?c h?u này. H? càng mong
m?i hon n?a tìm du?c l?i gi?i, thuy?t ph?c t? con ngu?i, t? chi?u sâu truy?n 
th?ng van hóa. Mà hon ai h?t, ngu?i m?u c?a h? c?n nghiên c?u chính là anh
b?n d?ng nghi?p ?n.

?n có th? tr? l?i cho h? hi?u nhi?u di?u, ông có tu duy phân tích khách quan 
c?a ngh? báo, có tính ch?t sâu s?c và nghiêm c?n c?a ngu?i si quan tình báo,
b?n thân ông l?i mang nhi?u d?c trung c?a cu?c s?ng Vi?t Nam. Còn gì hon th?! 
Không ch? là chuy?n nh?n d?nh nh?ng gì dã x?y ra, mà chính ông có th? nói
v? hôm nay, v? du?ng hu?ng phát tri?n c?a d?t nu?c này, có th? gi?i thích các 
ngh?ch lý t? du?i t?ng sâu c?a s? ki?n.

D?n ngôi nhà c?a ông hôm nay, b?n bè th?y ngu?i chi?n binh k? c?u ?y không 
ngh?. Không ph?i vì ông còn giúp ích r?t nhi?u cho nghiên c?u, gi?ng d?y, so?n
tài li?u, mà vì dó là m?t l?i s?ng: ung dung t? t?i, không tham d? nhi?u nhung 
l?i luôn hi?u bi?t. Ông vào ngh? tình báo t? lúc 25 tu?i - nhu t?t c? nh?ng
ngu?i yêu nu?c ph?i làm m?t công vi?c c?a Cách m?ng, không th? có l?a ch?n nào 
khác, khi dân t?c m?t D?c l?p - T? do, dân nu?c nô l?.

Nhìn vào nét l?n c?a nh?ng bu?c phát tri?n kháng chi?n ta s? th?y d?i ông Ph?m 
Xuân ?n tr?i qua t?t c? các giai do?n. T? th?i ch?ng Pháp 1945-1954; t? 
1954-1960
mi?n Nam du?i ch? d? Ngô Dình Di?m; t? 1961-1965 giai do?n Chi?n tranh d?c 
bi?t, dùng quân ng?y v?i vi?n tr? M? càn quét, d?n ?p chi?n lu?c 10 tri?u d?ng
bào. Nh?ng chuong trình và k? ho?ch l?n do Staley - Taylor (giáo su kinh t? 
Eugene Staley và D?i tu?ng Maxwell D. Taylor) xây d?ng nh?m bình d?nh Mi?n
Nam trong m?t tháng và k? ho?ch b? sung c?a Johnson - Mac Namara bình d?nh Mi?n 
Nam trong 2 nam 1963-1964 hoàn thành 16 ngàn trong t?ng s? 17 ngàn ?p xã
Mi?n Nam.

Chính th?i gian dó, M? thay Di?m và quân ta chi?n th?ng ?p B?c và Bình Giã vang 
d?i - k?t qu? c?a ba mui giáp công c?a quân dân Mi?n Nam. Giai do?n Chi?n
tranh c?c b? 1965-1968 M? dua quân ? ?t vào v?i ý d? gi?i quy?t nhanh trong 4 
nam, hon m?t tri?u quân, trong dó 50 v?n lính M? d? vào. Dây cung là giai
do?n các chi?n th?ng V?n Tu?ng, Playme, B?u Bàng, Núi Thành, Chu Lai, Du?ng 9. 
M? diên cu?ng ném bom h?y di?t Mi?n B?c h?u phuong l?n. Nh?ng chi?n d?ch
khét ti?ng quy mô tàn k h?c và do dó cung thành l?y l?ng chi?n công c?a quân 
dân ta nhu: Chi?n d?ch Xêda phôn (Cedar Fall), Birmingham, Giônxôn City (Johnson
City) v?i nh?ng cu?c hành quân l?n kinh kh?ng, t?i 45 ngàn quân d? xu?ng m?t 
huy?n.

Dây chính là giai do?n mà T?ng ch? huy quân s? D?i tu?ng William Westmoreland 
b? cách ch?c và B? tru?ng Qu?c phòng Robert S. Mac Namara t? ch?c sau T?t
M?u Thân. T? 1969-1973 M? rút quân, th?c hi?n h?c thuy?t Nixon, m? r?ng chi?n 
tranh Dông Duong. Ta l?i có chi?n công Du?ng 9 Nam Lào. M? diên cu?ng phong
t?a H?i Phòng và dem B.52 r?i th?m bom vào Hà N?i. Sau 1973-1975 là giai do?n 
cu?i cùng Vi?t Nam hóa chi?n tranh và d?n t?i chi?n th?ng d?nh cao 30-4-1975
d?t nu?c Vi?t Nam hoàn toàn d?c l?p.

Nh?ng s? phân chia giai do?n chi?n lu?c c?a kháng chi?n ?y, nhu m?t cu?n s? tóm 
t?t, ngu?i Vi?t Nam dã thu?c. Còn nh?ng con s? kh?ng khi?p cung du?c t?ng
k?t: M? chi 720 t? dô la cho chi?n tranh ? Vi?t Nam và dã huy d?ng 70% l?c 
lu?ng l?c quân, 60% lính th?y dánh b?, 60% không quân và 40% h?i quân, cùng
v?i 22 ngàn xí nghi?p ph?c v? chi?n tranh.

Các hãng truy?n hình nu?c ngoài cho nh?ng con s? khác n?a. 1 kilômét vuông ? 
Vi?t Nam dã ph?i ch?u 6 t?n bom M? ném xu?ng. 1/3 r?ng Vi?t Nam b? tàn phá
do bom d?n và ch?t d?c r?i xu?ng. Bom Napalm là m?t trong nh?ng th? vu khí tai 
ti?ng nh?t v?i s?c nóng 2.000 d? và nh?ng chi?c máy bay chi?n d?u C.47 có
súng máy, d?i liên và 600 qu? bom, m?i qu? bung ra 300 viên bi gi?t ngu?i. Ký 
gi? M? dã th?t lên "nam 1968 làm b?m d?p m?t th? h? chúng ta". Nam 1969 có
hon 54 v?n lính M? t?i Vi?t Nam và có 50 ngàn tr? lai M? sau chi?n tranh. Có 
t?i 2 tri?u cu?c hành quân tìm di?t trong su?t cu?c chi?n và 36 tri?u phi
v? chi?n thu?t b?ng tr?c thang. Cu?i nam 1969 ký gi? nu?c ngoài g?i Vi?t Nam là 
m?t n?m m? t?p th? c?a d?i quân nu?c ngoài dã m?t h?t lý trí. 58 ngàn lính
M? dã ch?t trong cu?c chi?n tranh Vi?t Nam.

Trong giáo trình d?y v? nghi?p v? báo chí c?a các D?i h?c M?, ngu?i ta d?y các 
sinh viên,  các nhà báo tuong lai r?ng không nên làm báo theo ki?u "nh?i
banh" (mush ball) la li?t con s?, s? ki?n. Nhung có th? nào ngu?i ta l?i quên 
di du?c nh?ng con s? - dã r?t tóm lu?c, trên dây?

T?t c? cu?c chi?n tranh dài dau thuong và anh dung ?y, ?n th?c s? ?n mình trong 
 m?t v? trí chi?n d?u l? lùng và cam go không bi?t có th? so sánh v?i hàng
tri?u tri?u s? ph?n và câu chuy?n d?c bi?t c?a dân Vi?t Nam không? Ch? bi?t 
r?ng hôm nay, con ngu?i ?y v?n ti?p t?c m?t cu?c s?ng m?i cùng dân t?c. Nguyên
t?c s?ng và tính ch?t con ngu?i c?a ông v?n là c?a "mùa thu cu" nhu tho Xuân 
Qu?nh dã nói v? tình yêu. Mùa thu dã vàng hoa cúc, dã ra bi?n c? v?i dòng
nu?c trôi, dã di theo lá v? r?ng. T?t c? dã trôi qua, ch? còn em và anh, là c?a 
mùa thu cu th?y chung. Ch? có tình yêu là không thay d?i. V?y là nó m?i
hay cu? So sánh v?i tình yêu nhu th? không h? sai v? s? th?y chung c?a con 
ngu?i dã du?c miêu t? là "ngu?i y?u ?t cong xu?ng nhung không d? b? dánh g?c
gi?ng cái cây trong giông bão". Không d? b? dánh g?c, hay là con ngu?i trung 
kiên không d? d?i thay?

Vài l?n, khi d?n nhà, tôi th?y ông dang nh?t nh?nh d?ng d? choi mà d?a cháu n?i 
d? vuong vãi. Chú bé dã di nhà tr? m?u giáo. Còn ngu?i ông, không gi?ng
nh?ng ngu?i ông ch? vui v?i cháu ch?c lát ch? không ch?u du?c nh?p s?ng d?ng 
c?a tr? nh?. Ông ?n t? nh?n mình là "vú em" vì tham gia r?t nhi?u vào vi?c
nuôi n?ng d?a cháu thi?t thòi vì xa m?. Ông nhu chính chú bé r?t th?o "D? choi 
D?c m?c nh?t nhung b?n và chính xác". Ông c?m lên chi?c ô tô nh?. Gi? dây
ông thu?c d? choi hon b?t c? ông già và ngu?i l?n tu?i nào. Tàu h? làm c? qu? 
s?ng. khôn l?m, m?t nam thu l?i m?t t? dô. Tàu b?t chu?c nhanh, bán r? thôi,
do ti?p c?n th? tru?ng. Th?ng Macao b?t chu?c. Dây, cây sáp d?t hình con kh? 
tu?i Thân. Ông c?m chi?c xe l?a: b? d?p lên d?p xu?ng hoài v?n ch?y. "D? choi
thì Nh?t v?n là s? m?t. Bán cùng th? gi?i h?t. R? nh?t, m? day gi?, dây chuy?n. 
R?, mau hu. D?c, Anh, M? làm d? b?n ch?t. Tàu b?t chu?c, bán chi?c xe l?a,
7,80 ngàn. Nó ki?m ti?n t? nh?ng ngu?i nhu tôi. Nh?t thua d? Tàu vì d?t hon". 
Ông cu?i nhu nh?n l?i: "Tôi hay d? ý l?m. Làm báo ph?i bi?t nh?ng gì con
ngu?i quan tâm. D?c gi? thu?ng thích cái l?, cái chua quen thu?c. Có ba lo?i d? 
tài luôn du?c ngu?i ta dón d?c, dó là vi?t v? các v?n d? xã h?i, vi?c gia
dình, và vi?t v? b?n thân mình, câu chuy?n cu?c d?i cá nhân."

Ông dang nghiên c?u nh?ng v?n d? m?i c?a kinh t? th? tru?ng, cho nên "cái nhìn 
d? choi" c?a ông cung có màu s?c tìm hi?u thuong tru?ng theo cái liên tu?ng
m?i v?t m?t cách t? nhiên. Ph?i xây d?ng m?t t?ng l?p ngu?i m?i qua kinh t? th? 
tru?ng. Có nh?ng ngu?i d? ?ng khi dùng ch? Tu b?n. Nhung th?t ra th? tru?ng
là s?n xu?t theo nhu c?u con ngu?i, không d?t cao giá tr? s?n xu?t mà chú tr?ng 
vào giá tr? s? d?ng và th? hi?u. Còn tu b?n thì m?t xu nó cung tính, l?i
nhu?n là trên h?t.

Ông nói choi choi nhu tâm s? v?i b?n bè v? nh?ng di?u quan tâm chung. Ph?i xây 
d?ng nh?ng l?p ngu?i m?i có trình d? khoa h?c - k? thu?t. Còn tác gi? Thang
tr?m quy?n l?c nói ti?ng Tàu gi?i, nó b?o tài nguyên cung l?n nhung tài nguyên 
l?n nh?t v?n là con ngu?i. Vi?t Nam nhìn l?i cung s? rõ: Hai cu?c kháng
chi?n ch?ng Pháp, ch?ng M? v?a qua dã th?ng l?i trong các di?u ki?n không ai 
làm n?i. Không có m?t nu?c thu?c d?a nào giành du?c d?c l?p theo cách nhu
v?y. Toàn là ch?u thu?c d?a ki?u m?i. Dánh thi?n chi?n nhu chúng ta là ph?i có 
con ngu?i. H?u c?n theo ki?u du?ng mòn H? Chí Minh, x? d?c Tru?ng Son di
c?u nu?c, ch? có Vi?t Nam làm. Do con ngu?i sáng t?o.

Bây gi? c? th? dòm trên ti vi là s? li?n: mâu thu?n ly khai, s?c t?c các noi 
tri?n miên. Vi?t Nam v?n làm theo cách c?a mình. Theo ông, ph?i v?n d?ng tinh
th?n du?ng mòn H? Chí Minh vào kinh t? xây d?ng d?t nu?c thì không th? l?c nào 
"an" n?i. Kinh t? th? tru?ng là khách quan, có t? tru?c Ch? nghia tu b?n.
Bây gi? th? tru?ng là chi?n tru?ng, chúng ta xây d?ng Ch? nghia xã h?i trên nó. 
Còn Tu b?n xây d?ng Ch? nghia tu b?n b?o v? quy?n l?i d?i tu b?n. D?u tranh
này c?c, c?c vô gi?i h?n. Nh?ng suy nghi có tính "vi mô" này, ông nói ra r?t 
tâm tình, nhu là dang t? nghi.

Ông v?n thu?ng b? ký gi? phuong Tây ph?ng v?n v? dân ch?, t? do, v?i tu cách là 
m?t ngu?i dã n?m tr?i c? nh?ng cay d?ng ngay trong ch? d? mà ông dã h?t
lòng.

Th?t ra b?n h? không hi?u - Morley dã vi?t: "?n ch?ng ph?i là ngu?i bi?n h? cho 
nh?ng nguyên do mà anh ph?c v?. không gi?ng Athur - Koestler và nh?ng ngu?i
say mê ch? nghia Mác, tôi nghi ?n chua bao gi? sùng tín. Di?u mà tôi nghi ng? 
là anh dã không phân bi?t rõ ràng dâu là chính b?n thân, dâu là chính tr?
và x? s? anh. Tôi nghi r?ng anh dã hành x? m?t cách t? nhiên, ch? không ch? vì 
can d?m. Không ph?i tính ch?t thánh th?n mà chính vì ch?t con ngu?i dã khi?n
anh th?t b?i". Cái nhìn riêng bi?t ?y dã cho r?ng ?n dã không du?c tin c?y do 
vi?c ông ?n dã di "h?c t?p c?i t?o" dành cho nh?ng ngu?i c?a D?ng c?n du?c
u?n n?n v? tu tu?ng.

Ông cung không suy xét v? vi?c dó lâu. Ông lý gi?i v? dân ch? m?t cách sáng s?a 
nhu m?t s? h?p lý hi?n nhiên. Ông nói v?i ký gi? M? r?ng dân ch? ki?u M?
ch? là dân ch? c?p th?p: co ch? d? ki?m soát da nguyên ch? là co ch? giúp không 
n?i lo?n. La hét k?, c? tri?u ngu?i cung không sao. Cho nó la mà bi?t d?
s?a. Công doàn M? cung bi?u tình la hét m?nh m? nhung h? không bao gi? du?c 
tham gia vào du?ng l?i chính sách. Dân ch? ch? là du?ng l?i d? cai tr? dân.
Còn dân ch? xã h?i ch? nghia m?i là dân ch? c?p cao. "C? l?y cái thí d? kinh t? 
chia ph?n cái bánh - Dân ch? xã h?i ch? nghia vì da s? dân chia ph?n bánh
l?n. Ch? tu b?n: chia d?u thì tao di an mày à. Chuy?n dó không có". V?n gi?ng 
hài hu?c và di?n gi?i lý lu?n cao siêu ra thành hình ?nh don gi?n. Ông ?n
thu?ng chinh ph?c ngu?i khác b?ng s? uyên bác nhung r?t gi?n d? và hóm h?nh.

Ch?c ph?i s?a l?i câu nói c?a Morley: không ph?i ch?t cao siêu thánh th?n mà 
chính vì ch?t ngu?i, chính ch?t ngu?i d?m ch?t khôn ngoan, chân thành c?a ngu?i
Vi?t dã giúp ông thành công.

(còn ti?p)

NGUY?N TH? NG?C H?I

Other related posts: