Chan Dung Pham xuan An - 9

Chân dung Ph?m Xuân ?n - K? 9: Ch?t chính nghia hai m?t

Các nhà báo phuong Tây không tìm th?y di?u gi? d?i nào ? ?n. Và h? cho r?ng n?u 
nhu bây gi? m?i bi?t ?n là m?t agent c?a Quân d?i Nhân dân Vi?t Nam
thì chính ?n là m?t thí d? ch?ng minh, m?t ?n d? v? cu?c chi?n tranh ? Vi?t Nam.

................................

Bây gi? khi dã ngh? huu, làm nghiên c?u t?i thành ph? H? Chí Minh, ông ?n th?nh 
tho?ng ti?p lo?i khách "th? h? sau"; m?t ngu?i b?n cu nay là giáo su d?i
h?c M?, g?i con sang Vi?t Nam mu?n vi?t lu?n án v? d? tài ký gi? th?i Ngô Dình 
Di?m.

Là m?t nhà nghiên c?u, phân tích th?i cu?c, ông ?n quá rõ làng báo lúc dó ra 
sao. Nhung h?u nhu ông ít quen gi?i báo chí Vi?t Nam. Vì nhi?m v?, ông ph?i
né h?. Nhung là ngu?i làm ngh?, ông v?n bi?t nhi?u nghi?t ngã c?a hoàn c?nh các 
nhà báo: ch? d? ki?m duy?t. T?ch thu, dình b?n báo chí, dua nhà báo vào
tù, chu?ng c?p, dua v? Mzzi?n Trung dày d?a trong các bi?t phòng c?a Chín h?m 
khét ti?ng - l?ch s? báo chí s? còn ghi tên nh?ng ký gi? nhu Tr?n Ng?c Son
b? dày và ch?t ? Côn D?o, ký gi? Anh Tín b? b?t giam ? Phú Qu?c.

Có c? m?t th?i b? ki?m duy?t d?c b? nhi?u quá, báo chí ph?n ?ng l?i b?ng cách 
ch? nào ki?m duy?t b?, h? c? d? tr?ng h?c d?n n?i Di?m ra l?nh c?m báo d?
tr?ng. Thì h? "c?m báo d? tr?ng ch? dâu c?m d? den" th? là ký gi? tìm cách xóa 
den làm cho t? báo nhi?u hôm gi? ra d?y m?ng den ngòm th?m h?i. L?i v?i
tính trào l?ng, ông ?n nh?n xét v? ngh?. Ông b?o cô phóng viên M? tr? tu?i: 
"Làm vi?c ít thôi. Làm lâu, d?i tan nát. Ph?i vi?t sách, nghiên c?u, ch? ch?y
theo ngh? báo 10 nam là ph? n? m?t h?t s?c d?p. Ch?y theo tin t?c quá m?t 
thu?ng th?c cái d?p thiên nhiên xung quanh  mình. Lúc nào cung tu?ng ngày mai
tr?i s?p. Làm d?n n?i m?t tr?i m?c hay l?n không thèm d?  ý. Ph? n? làm m?t 
giai do?n thôi, ch? t?t c? thành Pito Acnet. thì ch?t!"

Câu chuy?n d? t? ch?i ngu?i d?n vi?t v? ông bao gi? cung du?c th? hi?n trong 
ti?ng cu?i. Ch?c ông dang nghi d?n cái ngh? su?t ngày ch?y theo tin t?c, su?t
d?i s?ng ch?y theo các deadline, h?n chót c?a ngh? báo. V?y mà ông dã làm cái 
ngh? "san tin" theo nhi?u dích khác nhau, su?t d?i: san tin d? làm m?t nhà
báo th?c th?, san tin cho d?t nu?c dánh th?ng quân xâm lu?c, giành D?c l?p - T? 
do. Cái ngh? san tin c?a ông m?i vi d?i và thiêng liêng cao quý làm sao!

Nó d?y ngh?ch c?nh.

Chính ông, v?i tu cách phóng viên hãng phuong Tây vi?t bài v? s? ki?n Bác H? 
m?t nam 1969 d? dang trên báo Time. Làm báo không ph?i ch? ch?y qu?n qu?t v?i
tin t?c thoáng qua, mà ph?i di?u nghiên, vi?t sâu. T? Time có khi s? d?ng nh?ng 
bài ng?n t?ng h?p c?a c? ch?c ngu?i vi?t. S? ki?n Bác H? m?t, c? th? gi?i
vi?t: Moscow, B?c Kinh - di nhiên r?i, lúc dó dang là nh?ng nu?c anh em. C? 
Nicaragoa, Mêxico, Italia. Nhung Time yêu c?u Sài Gòn, x? s? Vi?t Nam c?a C?
H?, ph?i là noi vi?t ch? y?u. Ông ?n k? r?ng ti?u s? C? H? thì hãng nào cung có 
d?y d?. Ông ch? du?c vi?t g?n trong 4 - 5 trang gi?y và phân tích khách
quan.

Ngu?i D?ng viên C?ng s?n ?y không th? b?c l? h?t xúc d?ng và tình c?m c?a mình, 
ông ph?i "khách quan", dùng phuong pháp khai thác c?a báo chí, d?n c? tho
chúc T?t c?a Bác "Dánh cho M? cút, dánh cho ng?y nhào", suu t?m tu li?u t? th?i 
k? H? Chí Minh hu?ng d?n quân d?i Vi?t Nam du?i th?i Võ Nguyên Giáp. Ông
cung tranh th? ph?ng v?n dân chúng Sài Gòn khi nghe tin C? H? m?t. N?u gi? 
trong t?p chí Time ngày ?y, s? th?y dây là d? tài l?n du?c dua trong nhi?u 
trang.
S? th?y hình nh?ng ngu?i d?p xích lô d? ch? khách ? c?a ch? B?n Thành dang cham 
chú d?c tin t?c v? C? H?. Bài báo c?a ông ?n ch? là m?t trong hàng ch?c
bài t? các noi g?i v? du?c tòa so?n báo Time dúc k?t l?i thành m?t bài d? in ra 
cho d?c gi?.

Ông không th? quên tình c?m c?a d? m?i t?ng l?p ngu?i kh?p noi trên th? gi?i - 
l?a ngu?i trong Th? chi?n th? hai d?u bi?t r?t nhi?u v? C? H?. Hon th? n?a,
có c? m?t master M? làm vi?c ? phòng thông tin M? t?i Sài Gòn trong m?t d?t rút 
lui t? ?p chi?n lu?c B?n Súc v? Bình Duong d?nh cu, t?i dây anh ta k? ra
vanh vách v? C? H? cho chính ?n nghe. Anh ta còn dám nói: "T?t nhiên tôi bi?t 
v? C? H? nhi?u hon anh".

Ông ?n còn nh? t?i tr?i Bình Duong, các ký gi? dang an com. Chàng phó ti?n si 
?y thì say sua nói toàn chuy?n v? Bác H? và t? hào r?ng mình nhu thu?c lòng
các tài li?u v? Bác H? cung ph?i thôi, là vì anh làm lu?n án MA v? chính tr?, 
chuyên d? v? Ch? t?ch H? Chí Minh. Anh b?o r?ng dó là cua h?c m?c ti?n  nh?t
v? xã h?i h?c, v? ch? nghia Mác. Không ph?i ai cung có th? h?c du?c vì ti?n 
n?ng.

Làm vi?c chính th?c cho Time t? 1969 - 1975 nhung tru?c dó là các co quan báo 
chí khác, ông ?n không bao gi? quên nguyên t?c c?a ngh?, cung chính là nguyên
t?c c?a m?t di?p viên. Ông b?o, báo nào cung dòi tin t?c nhanh, chính xác, 
khách quan. Ông ?n thu?ng k? chuy?n vui v?i các nhà báo tr?. Làm tr?t vài tin
là nó du?i li?n. Ví d? nói ông A di ly d? bà B - khi chua bi?t rõ ai ph?i ai 
trái và tòa án chua x? là sai, nhung ph?i nói A và B ly d? nhau. M?t s? ngu?i
Hoa ? H?i Nam di vu?t bi?n xu?ng phía Nam, qua R?ch Giá b? d?t vào d?t li?n. 
Ông ?n, ký gi? duy nh?t du?c vào ph?ng v?n và "bài h?c" v? ngh? báo du?c phong
phú thêm hàng ngày. Tin du?c biên t?p l?i và in ra sau dó s?p c?a tòa so?n t? 
Singapore bay qua phê bình "B?n nhân viên dánh cá d?o H?i Nam thu?c Trung
C?ng di tìm t? do, b? sóng dánh d?t vào R?ch Giá". "Vi?t di tìm t? do ph?i dua 
vô ngo?c kép. C?n th?n v?y cho tôi, n?u không Trung Qu?c s? du?i c? phóng
viên c?a chúng tôi ? B?c Kinh" - s?p nh?c.

Nhanh an thì ph?i ch?c. N?u bài dua sau ngu?i ta thì ph?i nhi?u tin hon, "m?p" 
hon. Vi?t v? s? ki?n Bác H? m?t, s? di du?c khen vì tài li?u phong phú. Có
bài, ?nh dám tang C? H? t?i Hà N?i, có hình các v? d?ng d?u các nhà nu?c Liên 
Xô, Trung Qu?c t?i tang l?. Có c? bình lu?n d? báo ai s? thay C? H?. Có dang
?nh b?n v? lãnh d?o lúc dó là Ph?m Van D?ng, Võ Nguyên Giáp, Lê Du?n, Tru?ng 
Chinh v?i l?i phân tích v? s? k? th?a các tinh hoa c?a C? H?. Ông ?n cung
trích m?t câu nói c?a C? mà ông thích, d?i ý: Tôi là ngu?i già r?i. Ngu?i già 
nào cung thích gi? m?t cái gì bí ?n v? d?i mình. Tôi cung mu?n gi? m?t s?
bí ?n riêng c?a tôi.

S? phong phú c?a báo Time d? di c? tháng bài li?n v? d? tài C? H?. Ch? truong 
c?a t? báo: d? tài du?c c? th? gi?i chú ý, do dó vi?t sâu. Ngu?i d?c vi?t
thu cho báo, nói v? C? H?, du?c dang lên cùng v?i hình ?nh ngu?i ? Vacsava khóc 
C? H?, còn ngu?i Hà N?i thì m?i ngu?i làm vi?c b?ng hai, bi?n dau thuong
thành hành d?ng. Ông ?n cung là ký gi? vi?t bài v? cái ch?t anh dung c?a ngu?i 
thanh niên ngoài 20 tu?i Nguy?n Van Tr?i. Ông theo tin t?c su?t t? lúc anh
Tr?i b? b?t, th?i gian b? giam và khi b? gi?c b?n trong bãi b?n Chí Hòa. Ngày 
nay, ngu?i Vi?t Nam ch? bi?t m?t do?n phim tài li?u ng?n lúc b?n anh Tr?i
v?i d?y c?nh sát và ký gi?. Do?n phim và b?c hình duy nh?t du?c in thêm dòng 
ch? g?y c?a Bác H?. Nh?ng tài li?u hi?m hoi ?y dù bao nhiêu nam qua r?i, m?i
khi nhìn l?i, m?i th? h? ngu?i Vi?t Nam v?n roi nu?c m?t.

Chính trong nam 2001 d?u th? k? này, trong "kho" sách quý c?a ông ?n, ông cho 
bè b?n xem nh?ng hình ?nh khác chúng ta chua t?ng du?c th?y v? giây phút anh
Tr?i b? b?n. Ch?c ch?n s? làm xúc d?ng m?i th?i: ngu?i thanh niên tr? mang, m?c 
b? d? tr?ng, b? b?t m?t, d?ng bên cái c?c, l? loi gi?a dám quân d?y súng
?ng, to m?p, mu s?t. Xung quanh là khu bãi hoang vu v?ng v? c?a phía sau nhà 
tù. Hình ?nh anh Tr?i non tr? th?, nh? bé và anh hùng th?, cái don d?c m?t
mình anh làm dau nhói trong tim và làm d?y lên lòng cam gi?n s? hèn h? gi?u 
gi?m c?a ch? d? M? - ng?y tráo tr?.

Trong cu?n War in the Shadows in r?t d?p ?y có bài c?a Douglas Pike tiêu d? My 
friend An v?i t?m hình chàng ký gi? ?n tr? mang ng?i v?i ba ngu?i ph? n?
M?, Vi?t t?i m?t quán an ? ngo?i thành Sài Gòn nam 1963. Có th? nh?ng nam dó ?n 
dã ph?i s?ng hai m?t r?t nhi?u: gi?u di m?i dau d?n trong lòng d? vi?t
v? n?i dau lòng ?y v?i m?t phong cách khách quan c?a ký gi? phuong Tây v?n du?c 
d?y r?t k? r?ng không du?c l? cái tôi trong tin t?c.

Ch? c?n các ?n tu?ng c?a Douglas Pike v? ngu?i d?ng nghi?p ?n, cung d? th?y 
du?i m?t các nhà báo phuong Tây - nh?ng nhà báo v?n r?t nh?y trong xem xét con
ngu?i và s? ki?n - h? không tìm th?y di?u gi? d?i nào ? ?n. Pike vi?t r?ng v?n 
nh? hình ?nh c?a ?n lúc dó, luôn có ngu?i b?n thân tên là Vu?ng ? bên c?nh
và n?u Pike có m?i ?n t?i nhà choi thì ph?i m?i c? Vu?ng, ho?c là không. Sau 
n?a ?n không bao gi? c? g?ng in d?u tuyên truy?n di?u gì v? tu tuong chính
tr? lên Pike. ?n s?ng d?o d?c, có nguyên t?c v?i b?n bè, và Pike cho r?ng n?u 
nhu bây gi? anh m?i bi?t ?n là m?t agent c?a Quân d?i Nhân dân Vi?t Nam thì
chính ?n là m?t thí d? ch?ng minh, m?t ?n d? v? cu?c chi?n tranh ? Vi?t Nam.

Ch?t "hai m?t" c?a công vi?c chính nghia và c?ng thêm v?i tu ch?t m?t ngu?i 
Vi?t Nam khá di?n hình, dã giúp ông s?ng th?t v?i t?t c? các m?t c?a cu?c d?i
d?c bi?t mà ông ph?i d?m trách.

Gi? dây ông v?n gi? nh?ng t?m hình quý. Hình den tr?ng v?n còn t?t, tuy r?ng 
"có t?m dã bay màu, ngu?i thì ch?t b?t". Ông ch? cho tôi xem kho ?nh quý ?y,
ch? m?t l?n, làm sao tôi nh? hoàn toàn du?c. Tôi không s?ng ? Sài Gòn nh?ng nam 
tháng ?y. Tôi ch? m?i là d?a tr? lên mu?i khi ?n dã d?ng trong v? trí d?c
bi?t. V?y mà nghe chuy?n c?a ông, xem nh?ng hình vàng ? dã g?i c?m mùi c?a l?ch 
s?.

"Tôi này, Có này", ?n ch? vào ông Nguy?n H?u Có, ch? huy tru?ng c?a m?t trong 
sáu su doàn d?u tiên. Nguy?n Van Minh tu l?nh vùng 3. Nguy?n Van Bang, t?nh
tru?ng Buôn Mê Thu?t. D? d?c Chung T?n Cang tu l?nh h?i quân. Nguy?n Ng?c Huy 
lý thuy?t gia D?ng D?i Vi?t, giáo su chính tr?. Ti?n si Huy là m?t trong
nh?ng lãnh t? D?i Vi?t và là tru?ng trung tâm nghiên c?u Dông Duong c?a Havard, 
ch?t r?i. Du?i ngón tay xuong x?u c?a ông, nh?ng hình ?nh khác l?n lu?t
hi?n ra: Dám này tình báo. Dây tu?ng 4 sao. Ch? này ? trong dinh D?c lý. Còn 
dây, d?ng trong van phòng Reuters. Dây là Neil Sheehan (tác gi? S? l?a d?i
hào nhoáng) h?i 25 tu?i m?i ra kh?i quân d?i, làm cho UPI t?i d?o chính Di?m 
m?i v? làm cho The New York Time, thành nhà van. Lúc dó ?n ? Reuters. C?nh
tranh theo "tinh th?n th? thao" thôi, còn thân nhau l?m. Ông ?n còn nh? tác gi? 
S? l?a d?i hào nhoáng sau này du?c gi?i báo chí Pullitzer, ngày ?y còn
g?p kh?n d?n vì dua tin d?o chính. Anh ta b? coi là ngu?i vi?t quá tr?n, trong 
lúc tình hình r?t kh?n c?p. L? Xuân công khai dòi "nu?ng m?y th?ng nhà báo
xúi b?y Ph?t giáo d?u tranh". Lúc d?o chính b?t d?u, ?n dánh tin di. Dêm tru?c 
d?o chính ?n dã dua cho David Halberstam m?u tin m?t c?a m?t d?i tá d? g?i
qua bên kia cho Neil Sheehan. Ngu?i tr?c dêm ? Tokyo không bi?t dó là tin quan 
tr?ng nên không dua ngay cho Neil Sheehan.

K? d?n dây, ông ?n l?i t? cu?i b?n thân: "B?nh ngu?i già hay nói chuy?n cu. Ông 
ch?ng thèm d? ý d?n các lý l? r?ng dó là tu li?u l?ch s? và m?i m?t ngu?i
mang trong mình nh?ng d?n ch?ng c?a l?ch s?. Mà có ph?i ai cung có cu?c d?i nhu 
ông d? k? dâu - nhu l?i Peter Ross Range?

Ông s?p x?p t?p ?nh l?i thì tôi k?p nhìn th?y và h?i v? m?t t?m hình l?:?n m?c 
áo len, d?p xích lô ? M?. "À, ngu?i ng?i trên xích lô là ti?n si Elon Earl
Hildreth, giám d?c co quan Vi?n tr? M? v? giáo d?c, lo gi?y t? cho tôi di h?c. 
Ông mua c? m?t chi?c xích lô, k? ni?m Vi?t Nam dem v? M? cho d?a cháu n?i
ch? ông di choi". ?nh ch?p ? Cali nam 1958 khi ?n dang h?c ? d?i h?c bên dó.

"Dáng l? tôi l?y cô này" - ông ch? vào hình m?t cô gái M?, nhung ông không k? 
chi ti?t v? m?i tình ?y.

(còn ti?p)

NGUY?N TH? NG?C H?I

Other related posts: