Chan Dung Pham Xuan An - 7

Chân dung Ph?m Xuân ?n - K? 7: Chàng ký gi? "nhi?u tít"

Tu?i thanh xuân c?a ông v?t l?n v?i nh?ng cam go, v?i s?ng còn, v?i lòng can 
d?m hy sinh, s? l?a ch?n con du?ng. Gay go kh?ng khi?p, c?n s? qu?t cu?ng...

Nh?ng nam 60, khi ông Ph?m Xuân ?n b?t d?u tr? thành phóng viên c?a Vi?t Nam 
Press Reuters; 1964-1965 là phóng viên c?a the New York Herald Tribune, r?i
tu?n báo Time t? 1965-1976; xã h?i mi?n Nam d?y nh?ng bi?n c?. Hàng ch?c v?n 
lính M? và chu h?u d? vào. N?n di di?m "bùng phát" d?n n?i thu?ng ngh? si
M? J. William Fulbright, tru?ng ban d?i ngo?i Thu?ng vi?n Qu?c h?i Hoa K? di 
Nam Vi?t Nam nam 1966 v? nu?c dã nói r?ng: M? dã bi?n Sài Gòn thành m?t nhà
ch?a kh?ng l?.

Trên t? Le Monde c?a Pháp có bài vi?t v? m?t Sài Gòn ng?p ng?a trong ba làn 
sóng: bán dâm, tham ô và n?n ch? den. Ngu?i ta nói r?ng chính ph? th? tu?ng
Nguy?n Cao K? thành l?p m?t công ty kinh doanh ngh? m?i dâm. Còn t?ng tru?ng B? 
Xã h?i thì khoe: Ngh? gái di?m phát tri?n t?i m?c tr? thành m?t trong nh?ng
ngh? có t? ch?c t?t nh?t.

Sài Gòn, noi luong tâm và lòng yêu nu?c không bao gi? l?ng, dã có c? m?t phong 
trào d?u tranh ch?ng van hóa d?i tr?y và nô d?ch c?a M?, b?o v? thu?n phong
m? t?c Vi?t Nam.

Trong tình hình ?y, riêng ch? là m?t nhà báo, ông ?n ph?i "l?n sâu" vào m?i 
gi?i trong xã h?i. Ông không ch? quen v?i dám xì ke ma túy t?i d? qua xem h?
chích trên du?ng Lê Lai, choi v?i c? ông trùm. Ông t?n m?t quan sát h? trong 
tình tr?ng ngà ngà ho?c thi?u thu?c, v?t vã. Lâu lâu ông cung vi?t nh?ng bài
di?u tra xã h?i, m?c dù công vi?c chính c?a ông là m?t chuyên gia v? phân tích 
chính tr?, quân s? và chuyên vi?t chi?n tranh.

"Tôi có nhi?u tên l?m. H? g?i tôi là chuyên viên d?o chính vì luôn vi?t v? quân 
s?, v? bi?n c? chính tr? và các cu?c d?o chính. Là "ti?n si Cách m?ng" cung
vì chuyên vi?t v? các d?i thay th?i cu?c". Ông cung có cái tên gi?ng viên sinh 
lý cho các cô "t? th?i" thu?ng d?n ng?i bàn v?i ông ?n t?i "d?i h?c Continental"
(nhà hàng) ch? khách. Tên là "bác si chó" vì ?n bi?t ch?a b?nh cho chó c?a các 
bà b?n d?m. "Tôi nhi?u tít l?m" - Ông ?n còn k? ra thêm m?t cái tên l? ngu?i
ta d?t cho là "giáo su  Sexology": Lúc chi?n s? t?m yên, d? d?i d? tài, ông hay 
vi?t v? các cô gái di?m, vu n?. Th?i dó, nhân viên b?o v? thu?n phong m?
t?c hay b?t các cô vu n? l? lang và h? thu?ng bi?t on vô cùng "ông nhà báo" hào 
hi?p, có uy dã quen cò mà xin tha cho các cô. Không ch? dân xì ke ma túy
có th? nói dóc v?i ông ngay bên bàn dèn, khi ông ng?i coi ngu?i ta tiêm thu?c, 
?n còn du?c các cô vu n? giúp k? nhi?u chuy?n v? cu?c s?ng dua dón khách
d? làm tài li?u vi?t bài. Ông có th? k? cho b?n d?c cu?c s?ng các cô ra sao khi 
l?y M?, n?u r?i có con không nuôi du?c thì cho ? dâu. Cung có khi ông di
cùng ký gi? M? làm các cu?c ph?ng v?n t?n Quy Nhon.

"Nh?ng ký gi? ki?u dó, an ninh bám theo ngay", ông ?n nh? l?i chuy?n di cùng 
m?t n? ký gi? M? vào dúng th?i gian quân M? b? t?n công l? ? b?t c? ch? nào.
Phong trào di?t M? c?a quân dân ta dang lên cao. Nh?ng ? gái di?m cung có lúc 
g?p khó khan, ? hàng vì lính M? du?c l?nh c?m vào nh?ng ch? dó nguy hi?m.
Vi?t C?ng thu?ng t?n d?ng di?t M? trong các sào huy?t an choi, lo là m?t c?nh 
giác. Trong chuy?n công tác dó, ký gi? ?n ? t?i nhà t?nh tru?ng còn n? ký
gi? M? ? nhà m?t tu?ng M?. Khi thâm nh?p th?c t?, h? di d?c theo các Snack-bar, 
ti?m nu?c d?c b? bi?n, h?i chuy?n các cô nàng dang ? khách. Ng?i trong
ti?m, lâu lâu th?y bóng lính M?, m?t cô m?i g?i: "Come on, boy, no vi-xi, no 
vi-di (V.C - Vi?t C?ng; V.D - Venereal Diseases). V.D là tên c?a b?nh giang
mai khó ch?a. Lúc dó thu?ng du?c g?i là b?nh Okinawa do lính M? bên dó m?c ph?i 
và dã nh?n v?i kháng sinh thu?ng dùng. Kháng sinh ch?a không an thua. Vì
sao ký gi? di ki?u dó b? an ninh "bám?"

"An ninh r?t s? ký gi? ph?n ánh th?c tr?ng t?i b?i c?a xã h?i. H? di theo gi?i 
thích cho ký gi? hi?u là d?ng có vi?t nh?ng m?t trái dó". Ch?ng qua là chuy?n
xã h?i bình thu?ng, d?ng vi?t nhá! D?i s?ng khó khan. Nông thôn ra. B? g?t. 
Nhung dâu ph?i v?y. Làm sao l?a du?c ngu?i ký gi? dã bi?t rõ m?i di?u. An choi
c?a dám có ti?n dã lên d?n d?nh cao: h? ph?i hoán d?i c? gái nh?y t? H?ng Kông, 
d?i món. ? Sài Gòn, trong các nhà hàng M? C?nh, T? Do, Ch? L?n. dân choi
không còn thích nh?y v?i vu n? quen. Chuy?n này m?t ông b?n c?a ?n dã g?p trong 
m?t chuy?n di H?ng Kông. Ngu?i b?n dó không bi?t nh?y d?m nhung du?c m?i
vào phòng khiêu vu. D?ng m?t cô vu n? không nh? là ai, v?y mà cô ta reo lên 
"Hà, anh H?i ? Xây Cung (t?c Sài Gòn) m?i qua h??" H?i cô ta làm gì ? dây,
cô nói "D?i qua. Mai m?t chuy?n v? Xây Cung l?".

Ông ?n hay k? chuy?n trào phúng v? cái ngh? làm báo c?a mình. Câu chuy?n vui 
ông nói là c?a M? h?n hoi kh?i ai chê trách. Con c?a ký gi? n? m?t hôm di h?c,
cô giáo h?i ba làm ngh? gì? Nhà báo. Báo nào con không bi?t. Con v? h?i ba, cô 
h?i ba b?n, b?n nào tr? l?i cô cung hi?u. Bác si, bi?t khám b?nh. Lu?t su,
giáo su, lái xe cô d?u hi?u c?, ch? có nhà báo là con cung không bi?t gi?i 
thích th? nào. M? nói: gi?i thích d? l?m. Con m? nào dó, th?ng cha nào dó không
làm du?c ngh? gì h?t vì không có b?ng c?p. Lu?t su, bác si, lái xe ph?i có 
b?ng. Th?ng này không có b?ng c?p nào nên nó không làm du?c gì h?t dành di làm
báo. Vi?t sao cho ngu?i ta d?c du?c thì vi?t. Nó làm m?y ngh? khác không du?c.

Nh?ng chuy?n ki?u "ti?u lâm" ?y ông ?n nói v? ngh? mình v?a có ch?t tinh ngh?ch 
l?i nhu có m?t chút gì dó gi?i thích cho nh?ng gì "k? c?c" mà ông dã s?ng
qua. Nói nhu ch? gi?u v?y nhung ông yêu ngh? báo l?m, h?t lòng v?i ngh?. R?i 
nhu nó "v?n" vào ông th?t, d?a con gái c?a ông di h?c l?p hai, cung du?c h?i
r?ng ba làm gì. Nó gi?i thích ngh? ký gi? c?a ba nhu sau: Th?y ba toàn ra ti?m 
ng?i an, tán dóc, t?i tháng m?y ông M? tr? luong cho ba dem v? cho má di
ch?!

Ông gi?i thích thêm: dã là ký gi? h?i dó thì th?y bi?u tình, có chém ch?t nó 
cung ch?p ?nh vi?t bài. Thu?ng vàng h? cám cái gì dám báo chí cung tìm bi?t.
Vì th? an ninh nó theo là ph?i: ký gi? t?i tôi có "mùi hôi tanh" ng?i th?y t? 
xa. Ph?i chang ông dang nh? l?i nh?ng tháng nam lan l?n v?i ngh?, v?a làm
m?t nhà báo gi?i th?c s? cho tòa báo c?a mình, v?a có th? t? v? trí nhà báo 
du?c tin c?y mà có nhi?u ngu?n trung gian quan tr?ng l?y du?c tin t?c cho cu?c
chi?n d?u c?a dân t?c mau th?ng l?i.

Ngày nay, chúng ta s?ng ? m?t th?i d?i mà thông tin, báo chí phát tri?n d?n m?c 
con ngu?i l?i ph?i d?i m?t v?i s? lo?n tin t?c, ch?c h?n có ngu?i s? m?m
cu?i khi nhìn v? th?i gian làm báo c?a quá kh?. Nó có v? don gi?n? Hay là m?i 
s? dã ti?n lên nhanh quá? Khi các nhà báo phuong Tây dã t?ng hành ngh? ?
Sài Gòn nay tr? l?i ch?n xua, h? cung dã ph?i kinh ng?c miêu t? s? bi?n d?i c?a 
d?t nu?c này. Chi ti?t c?n con v? ngu?i con trai m?t ch? ti?m café chìa
cu?n bài t?p Oxford nh? ch? cách dùng di?u ki?n cách, m?t thanh niên d?n cây d? 
cung bi?t dài VOA dêm qua gi?ng d?n bài s? m?y - chi ti?t c?n con dó khác
xa v?i hình ?nh d?t nu?c này khi xua h? bi?t. T

ác gi? Edith Lederer lái xe t? Sài Gòn ra Dà N?ng c? tìm các dài k? ni?m chi?n 
tranh xua và ông dã nh?n ra r?ng can c? quân s? Dà N?ng c?a th?y quân l?c
chi?n nam 1965 dã bi?n m?t tru?c v? nh?n nh?p c?a m?t trung tâm thuong m?i l?n 
c?a thành ph? dang m?c lên. "Can c? M? t?i Biên Hòa nay tr? thành m?t d?ng
xà b?n to quá xá và The Brinks, can c? M? cu?i cùng t?i Sài Gòn, nay s?p b? san 
b?ng".

H? có th? tr? l?i d?t nu?c này, ng?i l?i không khí s?c mùi xang không ph?i c?a 
chi?n tr?n, mà là cái b?nh ô nhi?m c?a x? s? phát tri?n bi?n d?i nhanh. H?
có th? th?y sân thu?ng c?a Continental, noi ngày xua nh?ng phóng viên nu?c 
ngoài vi?t chi?n tranh lui t?i, nay ? dó có bán Pizza. Khách s?n Hoàng Gia ch?n
tiêu hoang c?a dân nhà báo xua, nay là noi bán kem Ý. Khá nhi?u ngu?i M? và 
phuong Tây gi? dây lái xe, du kh?o, ch?y vì hòa bình trên con du?ng qu?c l?,
mà "adrenalin trong co th? không còn ph?i lên t?ng con qua m?i khúc qu?o nhu 
th?i chi?n tranh không có Vi?t C?ng ph?c kích thì cung có M? ném bom". Th?m
chí Peter Arnett còn nh?n xét r?ng d? kinh doanh du l?ch, ngu?i Vi?t Nam không 
th? o v?i c?m giác c?a du khách và dã "thuong m?i hóa c? các chi?n tru?ng"
- dó là các tour di Khe Sanh.

Thì nói làm gì, khi th?i d?i dã thay d?i l?n lao con ngu?i cung g?p c? nh?ng 
th?m h?a m?i. T? tru?c d?n nay các chuyên gia nghi r?ng các b?nh m?i, gay c?n,
thách d? nhân lo?i, do virus gây ra, d?u b?t ngu?n t? d?t bi?n gen. Nhung bây 
gi? di?u dó không dáng s? b?ng ?nh hu?ng c?a vi?c xã h?i loài ngu?i bi?n
d?i. Ngu?i ta l?y thí d? m?t con HIV dã có t? lâu ? Châu Phi. Nó không l?ng 
hành nhu nh?ng nam 70, 80, mà hàng th? k? nó không vu?t biên gi?i d? di dâu
c?. Nh?ng nam 60 du?c g?i là nh?ng nam "không vu?t qua luy tre làng". Ch? d?n 
khi giao thông v?n t?i và du l?ch phát tri?n, nó dã dua m?i th? d?n.

Tru?c dó thì chi?n tranh, sau này là m?u d?ch và du l?ch khi?n con ngu?i t? luy 
tre làng di d?n t?n cùng cu?i d?t, nhìn th?y m?i n?n van hóa. Ch? không
d?y m?t th? k?, nhi?u th? dã thay d?i, và t?c d? c?a dô th? hóa, c?a l?i s?ng 
con  ngu?i, c?a khai thác d?t dai, c?a du hành b?ng máy bay dã thu nhanh
bu?c c?a virus. Bao nhiêu là v?n n?n, bao nhiêu là lãng quên!

Thì chàng ký gi? tr? ngày ?y, nay dã ngoài 70 tu?i r?i còn gì. Tu?i thanh xuân 
c?a ông v?t l?n v?i nh?ng cam go, v?i s?ng còn, v?i lòng can d?m hy sinh,
s? l?a ch?n con du?ng. Nó cung gay go kh?ng khi?p, c?n s? qu?t cu?ng. Có th? 
nhìn th?y cái b?i c?nh mà th? h? ông dã s?ng, qua vài con s?. B?c tranh còn
l?i là 15 tri?u t?n bom dã ném xu?ng nay v?n còn 300 ngàn t?n chua n?. 3 tri?u 
ngu?i ch?t, 4 tri?u ngu?i b? thuong, 2 tri?u ngu?i nhi?m ch?t d?c hóa h?c,
170 ngàn ngu?i già m?t ngu?i thân ph?i s?ng nh? xã h?i.

N?u d?ng lùi d? nhìn l?i b?c tranh ?y, v?i hình ?nh m?t con ngu?i không mang 
súng d?n ph?i duong d?u. Ông dã nhu m?i ngu?i khác ? Vi?t Nam ph?i n?m tr?i.
Nhung cung có th? nhìn t? m?t v? trí khác, góc d? khác s? th?y m?t hình ?nh c?a 
cu?c d?i l? lùng.

(còn ti?p)

NGUY?N TH? NG?C H?I

Other related posts: