[SMCC] Cac trang nguyen Viet Nam ki 6

Nhân mùa thi d?n. tôi dã b? khá nhi?u th?i gian, công s?c d? suu t?m lo?t bài 
gi?i thi?u v? các v? tr?ng nguyên c?a dân t?c Vi?t Nam k? t? khi khai qu?c
d?n nay coi nhu m?t món quà g?i t?ng các em dang ng?i gh? nhà tru?ng và cung 
thông qua dó xin chúc các em hãy c? g?ng thi d?t k?t qu? cao nhu nh?ng gì
mà các v? tr?ng nguyên xua kia dã d?t

? ph?n 6này xin g?i d?n các b?n và các em ti?u s? c?a 3 v? tr?ng nguyên là:

Lý d?o tái, nguy?n B?nh khiêm và Nguy?n dang D?o

Huy?n Quang (??), 1254- 1334, tên th?t là Lý D?o Tái, ngu?i huong V?n T?i, châu 
Nam Sách l? L?ng Giang

[1].

H?c gi?i, d? c? thi huong, thi h?i. Ông d? d? nh?t giáp ti?n si ( tr?ng nguyên) 
khoa thi nam 1272 và du?c b? làm vi?c trong Vi?n N?i Hàn c?a tri?u dình, ti?p 
su B?c tri?u, n?i ti?ng van tho. Sau này t? ch?c di tu, theo Tr?n Nhân Tông lên 
Trúc Lâm. Là m?t Thi?n su Vi?t Nam, t? th? ba dòng Trúc Lâm Yên T?. Ông là m?t 
nhà tho l?n v?i nhi?u bài tho còn du?c luu l?i. Cùng v?i Trúc Lâm D?u Dà Tr?n 
Nhân Tông và Pháp Loa,

ông du?c xem là m?t D?i thi?n su c?a Vi?t Nam và ngu?i ta xem ông và hai v? nêu 
trên ngang hàng v?i sáu v? t? c?a Thi?n tông Trung Qu?c ho?c 28 v? t? c?a Thi?n 
?n D?.

 

 

Truy?n thuy?t

 

Theo Tam t? th?t l?c (????), m? c?a Huy?n Quang là Lê Th? hay d?n chùa Ng?c 
Hoàng c?u nguy?n vì tu?i dã 30 mà chua có con. D?u nam Giáp D?n 1254, v? tr? 
trì chùa Ng?c Hoàng là Hu? Nghia mo th?y "các toà trong chùa dèn chong sáng 
r?c, chu Ph?t tôn nghiêm, Kim Cuong Long Th?n la li?t dông dúc. D?c Ph?t ch? 
Tôn gi? A-nan-dà b?o: 'Nguoi hãy tái sinh làm pháp khí Dông D? và ph?i nh? l?i 
duyên xua.'" Nam ?y Lê Th? sinh Huy?n Quang. L?n lên Su dung m?o d? thu?ng, làm 
quan d?n ch?c Hàn Lâm.

 

M?t hôm, Su cùng vua Tr?n Anh Tông d?n chùa Vinh Nghiêm huy?n Phu?ng Nhãn, nghe 
Thi?n su Pháp Loa gi?ng kinh, li?n nh? l?i "duyên xua", xin xu?t gia th? giáo 
(có tài li?u nói Su th? giáo v?i B?o Phác ? chùa Vu Ninh). Su du?c c? làm th? 
gi? c?a Trúc Lâm D?u Dà và du?c ban pháp hi?u là Huy?n Quang.

 

Sau, Su theo l?i phó chúc c?a Trúc Lâm tr? trì chùa Vân Yên (nay là chùa Hoa 
Yên) trên núi Yên T?. Vì da van bác h?c, tinh thông d?o lí nên tang chúng dua 
nhau d?n h?c.

 

Niên hi?u D?i Khánh th? 4 ( 1317), Su du?c Pháp Loa truy?n y c?a Trúc Lâm và 
tâm k?. Sau khi Pháp Loa t?ch ( 1330), Su k? th?a làm T? th? ba c?a thi?n phái 
Trúc Lâm nhung vì tu?i dã cao nên Su giao phó trách nhi?m l?i cho Qu?c su An 
Tâm.

 

Su d?n tr? trì Thanh Mai Son sáu nam, sau d?i sang Côn Son giáo hoá. Ngày 23 
tháng 1 nam Giáp Tu?t ( 1334), Su viên t?ch, th? 80 tu?i. Vua Tr?n Minh Tông 
s?c thu? là Trúc Lâm Thi?n Su D? Tam D?i, d?c phong T? Pháp Huy?n Quang Tôn Gi?.

 

 

 

Tác ph?m

 

Sau dây là m?t vài bài tho tiêu bi?u c?a Su:

 

Luu ý: Nh?ng dòng jaws không d?c du?c là nguyên van bài tho b?ng ch? Hán

 

??

????????

???????

????????

???????

 

Cúc hoa

Vong thân vong th? di dô vong

To? c?u tiêu nhiên nh?t tháp luong

Tu? vãn son trung vô l?ch nh?t

Cúc hoa khai x? t?c trùng duong

 

 = Hoa cúc

 = Quên mình quên h?t cu?c tang thuong

 = Ng?i l?ng di?u hiu mát c? giu?ng

 = Nam cu?i trong r?ng không có l?ch

 = Th?y hoa cúc n? bi?t trùng duong

 = (theo Tho van Lý-Tr?n)

 

????????

???????

????????

???????

 

Hoa t?i trung dình, nhân t?i lâu

Ph?n huong d?c to? t? vong uu

Ch? nhân d? v?t h?n vô c?nh

Hoa hu?ng qu?n phuong xu?t nh?t d?u.

 

 = Ngu?i ? trên l?u hoa du?i sân

 = Vô uu ng?i ng?m khói tr?m xông

 = H?n nhiên ngu?i v?i hoa vô bi?t

 = M?t doá hoa v?a m?i n? tung.

 = (B?n d?ch c?a Nguy?n Lang)

 

????

????????

???????

????????

???????

 

D?a lô t?c s?

?i du c?t d?t d?c ph?n huong

Kh?u dáp son d?ng v?n do?n chuong

Th? b? xuy thuong hoà m?c d?c

Tòng lai nhân ti?u lão tang mang

 

 = Lò su?i t?c c?nh

 = C?i h?t lò còn vuong khói nh?

 = Son d?ng h?i nghia m?t chuong kinh

 = Tay c?m dùi mõ, tay nâng sáo

 = Thiên h? cu?i ta c? m?c tình

 = (B?n d?ch c?a Nguy?n Lang)

 

Tác ph?m c?a Su:

List of 4 items

1. Ng?c tiên t?p

2. Chu ph?m kinh

3. Công van t?p

4. Ph? hu? ng? l?c

list end

 

Ghi chú

List of 1 items

1. ? Có tài li?u cho là huy?n Gia D?nh, x? Kinh B?c (nay là huy?n Thu?n Thành, 
B?c Ninh)

list end

 

Nguy?n B?nh Khiêm ch? Hán: ???; 1491 - 1585) du?c bi?t d?n nhi?u vì tu cách d?o 
d?c, tài tho van c?a m?t nhà giáo có ti?ng th?i k? Lê- M?c phân tranh cung nhu 
tài tiên tri.

 

 

Ti?u s?

 

Ông sinh nam Tân H?i d?i vua  Lê Thánh Tông, nam H?ng D?c th? 22, t?i thôn 
Trung Am huy?n Vinh L?i, H?i Duong,  nay là huy?n Vinh B?o, H?i Phòng.

Sinh tru?ng trong m?t danh gia v?ng t?c, thân ph? ông là Thái b?o Nghiêm qu?n 
công Nguy?n Van D?nh, thân m?u là bà Nh? Th? Th?c, con gái quan Thu?ng thu Nh? 
Van Lan, là ngu?i gi?i van tho và am hi?u lý s?, nên Nguy?n B?nh Khiêm t? s?m 
dã h?p th? truy?n th?ng gia giáo k? cuong.

 

Ông khôi ngô, tu?n tú, tu ch?t khác thu?ng, m?t tu?i ông dã nói sõi, lên nam 
tu?i du?c m? d?y cho kinh sách, truy?n mi?ng cho tho van

ch? Nôm, ông h?c dâu nh? d?y, không quên ch? nào.

 

L?n lên ông theo h?c B?ng nhãn Luong D?c B?ng ? làng L?ch Tri?u, huy?n Ho?ng 
Hoá (Thanh Hoá). Ông sáng d?, thông minh l?i n?t na, cham ch? h?c hành nên du?c 
th?y r?t khen ng?i.

 

Tuy v?y, th?i b?y gi? trong nu?c bi?n lo?n, ông không mu?n xu?t d?u, l? di?n, 
dành ? ?n m?t noi. Nhung sau vì có nhi?u ngu?i khuyên nh?, ông di thi và d? 
ti?n si c?p d? ( tr?ng nguyên) nam D?i Chính th? sáu d?i M?c Thái Tông (1535). 
Vua M?c c?t ông lên làm T? th? lang Dông các H?c si. Nh? d? tr?ng nguyên ông 
còn du?c nhân dân g?i là Tr?ng Trình.

 

Làm quan du?c 8 nam, ông dâng s? h?ch t?i 18 l?ng th?n nhung không du?c vua 
nghe nên xin cáo quan nam 1542.

 

Khi v? trí si, ông d?ng am B?ch Vân và l?y hi?u B?ch Vân Cu Si m? tru?ng d?y 
h?c c?nh sông Hàn giang, do dó còn có tên Tuy?t giang và h?c trò g?i ông là 
"Tuy?t giang Phu t?". H?c trò c?a ông có nhi?u ngu?i cung n?i ti?ng nhu Tr?ng 
Bùng Phùng Kh?c Khoan, m?t nhà ngo?i giao hay Nguy?n D?, tác gi? Truy?n k? m?n 
l?c,

Luong H?u Khánh, Nguy?n Quy?n.

 

Ông m?t nam ?t D?u ( 1585) hu?ng th? 95 tu?i. L? tang ông có quan ph? chính 
tri?u dình là ?ng vuong M?c Dôn Nhu?ng d?n d?u các quan d?i th?n v? d?. Vi?c 
vua M?c c? ngu?i du?c vua coi nhu cha v? d? l? tang nói lên s? trân tr?ng r?t 
l?n c?a nhà M?c

 v?i Tr?ng Trình. Trong bu?i l? tang ?y, ?ng vuong Dôn Nhu?ng dã thay m?t vua 
truy t?ng Nguy?n B?nh Khiêm t? tu?c Trình tuy?n h?u lên tu?c Thái phó Trình 
qu?c công.

 

 

 

Giai tho?i

 

Tuong truy?n m? c?a Nguy?n B?nh Khiêm v?n tinh thông tu?ng s? và có u?c v?ng 
ngông cu?ng là l?y ch?ng làm vua ho?c có con làm vua. Do dó trong quá trình d?y 
d?, bà dã truy?n cho ông mo u?c ?y r?i.

 

M?t hôm khi bà di v?ng, ông D?nh ? nhà v?i con và tình c? hát: "Nguy?t treo 
cung, nguy?t treo cung".

 

Không ng? Nguy?n B?nh Khiêm nhanh nh?u ?ng d?i l?i ngay: "V?n tay tiên, nhè nh? 
rung".

 

Khi bà v? d?n nhà, ông r?t tâm d?c k? l?i chuy?n ?y thì b? bà trách nuôi con 
mong làm vua làm chúa c? sao l?i mong làm b?y tôi (nguy?t ch? b?y tôi).

 

L?i m?t l?n khác bà d?y Nguy?n B?nh Khiêm câu hát "B?ng b?ng bang bang, ngày 
sau con l?n con t?a ngai vàng".

 

Ông D?nh ho?ng s? vì n?u tri?u dình hay du?c s? m?t d?u v? t?i khi quân nên s?a 
l?i: "B?ng b?ng bang bang, ngày sau con l?n con v?n ngai vàng".

 

Nhi?u l?n nhu v?y, bà r?t b?t bình nên b? di. Nguy?n B?nh Khiêm l?n lên ch? 
du?c ? c?nh b?.

 

Bà Nh? sau này tình c? g?p m?t trang nam nhi mà bà ti?c nu?i vì cho r?ng ngu?i 
này có s? làm vua. Ngu?i dó chính là M?c Dang Dung.

 

 

 

Tác ph?m van chuong

 

Nguy?n B?nh Khiêm dã d? l?i cho h?u th? nh?ng tác ph?m van tho có giá tr? nhu 
t?p tho B?ch Vân, g?m hàng tram bài tho ch? Hán  (còn luu l?i) và hai t?p Trình 
qu?c công B?ch vân thi t?p và Trình qu?c công Nguy?n B?nh Khiêm thi t?p, hay 
còn g?i là B?ch Vân qu?c ng? thi, (v?i hàng tram bài tho ch? Nôm) hi?n còn luu 
l?i du?c m?t quy?n c?a B?ch Vân thi t?p g?m 100 bài.

 

[

 

 

Tiên tri

 

Khi theo h?c Luong D?c B?ng, ông du?c truy?n cho quy?n Thái ?t th?n kinh t? dó 
ông tinh thông v? lý h?c, tu?ng s?... Sau này, dù Nguy?n B?nh Khiêm không còn 
làm quan nhung vua M?c Hi?n Tông (M?c Phúc H?i) v?n phong cho ông tu?c Trình 
Tuy?n h?u vào nam Giáp Thìn (1544), ng? ý d? cao ông có công khoi ngu?n ngành 
lý h?c, gi?ng nhu Trình Y Xuyên Trình Minh D?o bên Trung Hoa. Sau dó du?c thang 
ch?c Thu?ng thu b? L?i tu?c hi?u Trình qu?c công. T? dó ngu?i d?i g?i ông là 
Tr?ng Trình.

 

Nh? h?c tính theo Thái ?t, ông tiên doán du?c bi?n c? tru?c và sau 500 nam. 
Ngu?i Trung Hoa khen Tr?ng Trình Nguy?n B?nh Khiêm là "An Nam lý h?c h?u Trình 
Tuy?n". Ông tinh thông v? thu?t s?, du?c dân gian truy?n t?ng và suy tôn là 
"nhà tiên tri" s? m?t c?a Vi?t Nam, ông dã cho ra d?i hàng lo?t nh?ng l?i tiên 
tri cho h?u th? mà ngu?i d?i g?i là " S?m Tr?ng Trình".

 

Tuong truy?n, ông là ngu?i dã dua ra l?i khuyên giúp các nhà Nguy?n, M?c, 
Tr?nh, Lê. Khi

Nguy?n Hoàng s? b? anh r? Tr?nh Ki?m gi?t, ông khuyên nên xin v? phía nam v?i 
câu "Hoành Son nh?t dái, v?n d?i dung thân". Nguy?n Hoàng nghe theo và l?p 
nghi?p l?n truy?n cho con cháu t? d?t Thu?n Hoá. Lúc nhà M?c s?p m?t cung sai 
ngu?i d?n h?i ông, ông khuyên vua tôi nhà M?c "

Cao B?ng tuy thi?n, kh? diên s? th?" (t?c Cao B?ng tuy nh?, nhung có th? gi? 
du?c). Nhà M?c theo l?i ông và gi? du?c d?t Cao B?ng g?n 80 nam n?a. D?i v?i Lê 
- Tr?nh, khi vua Lê Trung Tông ch?t không có con n?i, Tr?nh Ki?m d?nh thay ngôi 
nhà Lê nhung còn s? du lu?n nên sai ngu?i d?n h?i ông. Ông nói v?i chú ti?u, 
nhung th?c ra là nói v?i b? tôi h? Tr?nh: "Gi? chùa th? Ph?t thì an o?n" (ý nói 
gi? là tôi c?a các vua Lê thì l?i hon). Tr?nh Ki?m nghe theo, sai ngu?i tìm 
ngu?i tôn th?t nhà Lê thu?c chi Lê Tr? (anh Lê L?i) dua lên ngôi, t?c là vua 
Anh Tông. H? Tr?nh mu?n ti?ng th? nhà Lê nhung n?m th?c quy?n di?u hành chính 
s?, còn

 nhà Lê nh? h? Tr?nh lo d? cho m?i chuy?n chính s?, hai bên nuong t?a l?n nhau 
t?n t?i t?i hon 200 nam. B?i th? còn có câu: "Lê t?n Tr?nh t?i".

 

 

 

Nh?n xét

 

Nh?n xét v? Nguy?n B?nh Khiêm, nhà s? h?c Phan Huy Chú dã vi?t trong b? sách 
l?n L?ch tri?u hi?n chuong l?ai chí: " M?t b?c k? tài, hi?n danh muôn thu?".

 

La Son Phu t? Nguy?n Thi?p khi v? tham d?n th? Nguy?n B?nh Khiêm, có bài tho 
Quá Trình tuy?n m?c t? (Qua tham d?n cu Trình tuy?n) dã xem Trình tuy?n là 
ngu?i có tài "Huy?n co tham

t?o hóa" (n?m du?c huy?n vi xen vào công vi?c c?a t?o hóa).

 

Ti?n si th?i nhà H?u Lê Vu Khâm Lân dã làm bia ? d?n Tr?ng Trình và nói r?ng 
danh ti?ng Tr?ng  = Nhu núi Thái son, sao B?c D?u

 = Nghìn nam sau nhu v?n m?t ngày.

 

 

 

Vai trò trong tôn giáo

 

Cùng v?i Tôn Trung Son và Victor Hugo, ông du?c nh?n là m?t trong 3 v? Thánh 
c?a d?o Cao Dài.

 

Nguy?n Dang D?o 1651 - 1719) là m?t trong s? r?t ít tr?ng nguyên làm quan t?i 
ch?c t? tu?ng. Ông còn có tên là Tr?ng B?u.

 

 

Ti?u s?

 

Ông sinh nam 1651, ngu?i xã Hoài Bão (có t?c danh là làng B?u), t?ng N?i Du?, 
huy?n Tiên Du, t?nh B?c Ninh. Cha ông là Ti?n si Nguy?n Dang Minh, gi? ch?c 
Qu?c t? giám t? t?u trong tri?u Lê. Ông còn là cháu ru?t c?a Thám hoa Nguy?n 
Dang C?o. Ngay t? nh? ông dã n?i ti?ng thông minh, ho?t bát.

 

 

 

Khoa c?

 

Nam 16 tu?i Nguy?n Dang D?o di thi và d? Tam Tru?ng (Tú tài). Nam 19 tu?i l?i 
d? d?u Huong c?ng (C? nhân), du?c tri?u dình cho vào h?c t?i Qu?c T? Giám. Nam 
Quý H?i (1683) ông thi dình và d? tr?ng nguyên.

 

 

 

Làm quan

 

Sau khi d? tr?ng, ông du?c tri?u dình giao cho gi? nhi?u ch?c v? quan tr?ng t? 
Dô dài ng? s?, Binh b? Thu?ng thu r?i lên ch?c quan cao nh?t là T? tu?ng d?i 
nhà H?u Lê.

 

 

 

 





Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Home Phone: 7262214
Cell-phone: 0979878854
Yahoo ID: nguyenhoangbaovu
Skype ID: nguyenhoangbaovu
Blog: 360.yahoo.com/nguyenhoangbaovu

Other related posts:

  • » [SMCC] Cac trang nguyen Viet Nam ki 6