Bien Thuoc, con nguoi va giai thoai

Ñoïc taùc phaåm ñoâng chu lieät quoác, ai ai cuõng ñeàu bieát vò thaàn y Bieån 
Thöôùc taøi ba, loãi laïc, ñeå tìm hieåu theâm veà vò thaàn y khaû kính naøy. 
Toâi ñaõ sieâu taàm baøi vieát naøy vaø xin göûi ñeán caùc baïn ñeå goùp vui 
trong nhöõng ngaøy caän keà teát.

THAÀN Y BIEÅN THÖÔÙC - CON NGÖÔØI VAØ NHÖÕNG GIAI THOAÏI

PHAN TROÏNG HIEÀN

Bieån thöôùc teân thaät laø Taàn Hoaõn töï Vieät Nhaân, voán ngöôøi chaâu Maïc, 
Boät Haûi (nay laø huyeän Nhieäm Khaâu, tænh Haø Baéc - thôøi chieán quoác 
thuoäc nöôùc Trieäu). OÂng sinh khoaûng naêm 401 tröôùc Coâng nguyeân, maát 
naêm 310 tröôùc Coâng nguyeân, thoï hôn 90 tuoåi.

Thôøi trai treû, Taàn Vieät Nhaân laø chuû moät quaùn troï, vaø soáng baèng 
ngheà naøy. Luùc ñoù coù moät löông y bieät danh laø Tröôøng Tang Quaân thöôøng 
troï taïi quaùn cuûa Vieät Nhaân. Vieät Nhaân raát kính troïng vò löông y naøy, 
neân ñaõ phuïc vuï raát chu ñaùo vaø khoâng laáy tieàn. Ñeå ñaùp laïi, Tröôøng 
Tang Quaân nhaän Vieät Nhaân laøm hoïc troø, truyeàn heát sôû hoïc cho oâng. 
Khi tay ngheà ñaõ thaønh thaïo, Vieät Nhaân chuyeån haún sang ngheà y, daàn 
daàn trôû neân noåi tieáng, ñöôïc daân chuùng nöôùc Trieäu taëng cho bieät 
hieäu "Bieån Thöôùc tieân sinh"(töông truyeàn Bieån Thöôùc laø moät "thaàn 
y"soáng vaøo thôøi thöôïng coå ôû Trung Quoác).

Luùc baáy giôø ôû Trung Quoác, thuaät ñoàng boùng ñang lan traøn, ngheà y bò 
laïnh nhaït; nhieàu ngöôøi maéc beänh khoâng chòu uoáng thuoác maø cöù röôùc 
ñoàng boùng veà ñeå "ñuoåi quæ, tröø taø". Thaäm chí nhieàu nöôùc chö haàu coøn 
ñaët ra caùc chöùc quan "ñaïi chöùc", "tö vu" ñeå chuyeân lo vieäc naøy. Bieån 
Thöôùc raát gheùt thoùi meâ tín aáy, thöôøng xuyeân ñaáu tranh choáng laïi noù 
moät caùch kieân trì, vaø thoâng qua hoaït ñoäng chöõa beänh coù hieäu quaû 
cuûa mình ñeå vaïch traàn troø heà meâ tín cuûa ñoàng boùng. Caên cöù vaøo kinh 
nghieäm daân gian vaø kinh nghieäm nhieàu naêm laøm ngheà cuûa mình, Bieån 
Thöôùc ñuùc keát thaønh "töù chaån" trong pheùp khaùm vaø ñieàu trò laø nhìn, 
nghe, hoûi vaø baét maïch. Ngoaøi vieäc vaän duïng thaønh thaïo "töù chaån" ñeå 
ñoaùn beänh, Bieån Thöôùc söû duïng nhieàu bieän phaùp trò lieäu nhö chaâm kim 
ñaù, chaâm cöùu, xoa noùng, xoa boùp, moå xeû, cho uoáng thuoác v.v... Theo 
"Haùn thö ngoaïi truyeän", coù laàn Bieån Thöôùc daãn naêm ngöôøi hoïc troø 
ñeán nöôùc Quaéc (nay thuoäc tænh Thieåm Taây) ñeå laøm thuoác, nghe noùi theá 
töû nöôùc Quaéc bò beänh qua ñôøi ñoät ngoät, oâng caûm thaáy ñaùng ngôø, beøn 
xin ñöôïc vaøo xem. Quan saùt moät hoài, thaáy caùnh muõi "ngöôøi cheát" coøn 
ñoäng ñaäy, hai chaân coøn aám, Bieån Thöôùc chaån ñoaùn kyõ roài keát luaän: 
theá töû maéc chöùng "thi quyeát" (cheát giaû), coù theå cöùu soáng ñöôïc. OÂng 
beøn chaâm kim caùc huyeät chuû yeáu, tieáp theo sai hoïc troø Töû Minh laøm 
ngaûi cöùu, Coác Töû ñoå thuoác, Töû Dung xoa boùp khoâng ngöøng tay. Hoài 
laâu, quaû nhieân "ngöôøi cheát "daàn daàn tænh laïi. Bieån Thöôùc laïi duøng 
thuoác daùn döôùi hai naùch, beänh nhaân ngoài daäy ñöôïc ngay. Vua nöôùc Quaéc 
heát söùc vui möøng, khoâng tieác lôøi khen ngôïi. Ngöôøi xem Bieån Thöôùc nhö 
thaàn tieân, cho raèng oâng coù thuaät "caûi töû hoaøn sinh ". Bieån Thöôùc 
khieâm toán giaûi thích: "Khoâng phaûi toâi cöùu soáng ngöôøi cheát, maø ngöôøi 
beänh voán chöa cheát, toâi chæ cöùu ngöôøi beänh khoûi côn haáp hoái maø thoâi 
".

Veà taøi duøng maét ñoaùn ñöôïc beänh, coù moät giai thoaïi veà Bieån Thöôùc 
sau ñaây ñaõ ñöôïc söû gia Tö Maõ Thieân ghi laïi trong boä "Söû Kyù "vaø 
ngöôøi ñôøi sau nhaéc laïi moät laàn nöõa trong boä truyeän "Ñoâng Chu lieät 
quoác "(ôû hoài thöù 32). Chuyeän nhö sau: Moät hoâm Bieån Thöôùc sang nöôùc 
Teà gaëp Teà Hoaøn Coâng, thaáy khí saéc vua Teà khoâng toát, beøn taâu: "Quaân 
haàu, trong da vaø chaân loâng ngaøi ñaõ coù goác beänh, neáu khoâng kòp thôøi 
chöõa trò, beänh seõ naëng theâm ". Teà Hoaøn Coâng thôø ô ñaùp: "Ta caûm thaáy 
trong ngöôøi raát khoûe, chaúng coù beänh taät gì caû ". Bieån Thöôùc lui ra, 
sau ñoù naêm ngaøy laïi vaøo yeát kieán, nhìn saéc dieän roài khaúng ñònh moät 
laàn nöõa vôùi vua Teà: "Beänh cuûa ngaøi ñaõ vaøo ñeán noäi taïng roài, phaûi 
chöõa ngay ñi". Hoaøn Coâng toû veû khoù chòu, khoâng traû lôøi. Sau khi Bieån 
Thöôùc ñi khoûi, oâng môùi baûo vôùi moïi ngöôøi: "Thaày thuoác chæ kheùo veõ 
vôøi, huø doïa ngöôøi ta. Ta chaúng coù beänh gì maø oâng ta daùm baûo laø 
beänh naëng. Thaät vôù vaån! ". Naêm ngaøy sau nöõa, Bieån Thöôùc laïi vaøo 
yeát kieán, chæ môùi nhìn maët vua Teà, ñaõ quay böôùc, boû ñi thaúng. Hoaøn 
Coâng sai ngöôøi chaïy theo hoûi, Bieån Thöôùc noùi:"Beänh ôû da, thòt thì coøn 
xoa thuoác ñöôïc, beänh ôû huyeát maïch thì coøn tieâm thuoác ñöôïc, nay beänh 
ñaõ vaøo ñeán xöông tuûy roài thì trôøi cuõng khoâng cöùu ñöôïc nöõa, bôûi vaäy 
toâi môùi boû ñi ". Maáy ngaøy sau quaû nhieân Hoaøn Coâng phaùt beänh. OÂng 
voäi cho ngöôøi ñi tìm Bieån Thöôùc, nhöng vò "thaàn y"ñaõ ñi sang nöôùc Taàn 
roài. Beänh Hoaøn Coâng ngaøy caøng trôû naëng, chaúng bao laâu vò baù chuû chö 
haàu naøy taï theá.

Veà phöông phaùp baét maïch cuûa Bieån Thöôùc, cuõng löu truyeàn trong daân 
gian moät giai thoaïi nhö sau: coù laàn Bieån Thöôùc ñeán nöôùc Taán, gaëp luùc 
Trieäu Giaûn Töû, ngöôøi ñang naém quyeàn chính trò trong nöôùc laâm beänh, 
hoân meâ ñaõ naêm ngaøy. Bieån Thöôùc baét maïch, thaáy tim maïch beänh nhaân 
ñaäp yeáu ôùt, laïi bieát ñöôïc tình hình chính trò nöôùc Taán luùc aáy voâ 
cuøng roái ren, ñoaùn ñònh laø hoï Trieäu lao taâm quaù möùc, maéc chöùng beänh 
maïch maùu (maùu tuaàn hoaøn khoâng bình thöôøng) daãn ñeán hoân meâ. OÂng cho 
uoáng thuoác, hai ngaøy sau Trieäu Giaûn Töû tænh laïi vaø beänh daàn thuyeân 
giaûm.

Laïi coù moät giai thoaïi khaùc nöõa veà vò"thaàn y": Moät hoâm coù moät phuï 
nöõ khaù ñeïp ñeán gaëp Bieån Thöôùc, xin moät toa thuoác ñoäc, coù theå gieát 
ngöôøi maø khoâng ñeå laïi daáu veát. Ñoái töôïng maø ngöôøi phuï nöõ ñònh ñaàu 
ñoäc chính laø choàng cuûa chò ta, vì chò naøy voán ñaõ coù tình yù vôùi moät 
ngöôøi ñaøn oâng khaùc. Bieån Thöôùc sôï neáu mình töø choái, seõ coù ngöôøi 
khaùc giuùp chò ñaøn baø hoaøn thaønh taâm nguyeän, neân giaû vôø nhaän lôøi. 
OÂng daën: veà mua khoai maøi (hoaøi sôn) goït voû naáu vôùi löôn cho choàng 
aên, moãi ngaøy moät laàn, ít laâu seõ cheát. Ngöôøi ñaøn baø hôùn hôû veà laøm 
ñuùng nhö lôøi höôùng daãn.

Khoaûng thaùng sau, chò naøy mang leã vaät ñeán taï ôn Bieån Thöôùc, baùo tin 
choàng ñaõ cheát. OÂng raát ñoãi ngaïc nhieân, chaúng hieåu sao khoai maøi naáu 
chaùo löôn laø moät moùn raát boå döôõng maø aên vaøo laïi cheát. Bieån Thöôùc 
caûm thaáy löông taâm caén röùt, laïi hoaøi nghi veà kieán thöùc y hoïc cuûa 
chính mình, neân theà giaûi ngheä, khoâng chöõa cho baát kyø ai. OÂng coøn laáy 
chìa khoùa tuû saùch thuoác nhaø mình vöùt xuoáng soâng caïnh nhaø.

Sau ñoù ít laâu, moät hoâm vöøa thöùc daäy, Bieån Thöôùc thaáy moät chaøng trai 
treû laøm ngheà ñaùnh caù ñeán van xin oâng laøm phöôùc cöùu vôï anh ta ñang bò 
sanh khoù. Bieån Thöôùc nhôù laïi lôøi theà daïo tröôùc neân khoâng theøm traû 
lôøi chaøng trai, chæ lôùn tieáng baûo ngöôøi nhaø: "laáy nöôùc röûa maët" (cho 
oâng)! Chaøng ngö phuû laïi ngôõ ñoù laø lôøi vò danh y maùch baûo cho mình, 
beøn ba chaân boán caúng chaïy veà nhaø laøm ñuùng nhö theá. Quaû nhieân vöøa 
röûa maët xong thì vôï anh ta ñeû ñöôïc ngay.

Vaøi hoâm sau, chaøng trai ñaùnh baét ñöôïc moät con caù lôùn, nhôù ôn thaày 
thuoác cöùu vôï con mình, beøn kính caån ñem con caù ñeán bieáu. Moät laàn 
nöõa, Bieån Thöôùc raát ngaïc nhieân, môùi hoûi: "Toâi coù ôn hueä gì vôùi anh 
ñaâu, maø anh ñem caù taï ôn?". Chaøng trai ñaùp: "Nhôø ôn thaày daïy, toâi 
laáy nöôùc röûa maët cho vôï toâi thì vôï toâi sinh ñöôïc ngay moät thaèng con 
trai raát cöùng caùp, deã thöông, neân coù chuùt quaø naøy, mong thaày nhaän 
cho". Bieån Thöôùc khoâng sao lyù giaûi ñöôïc hai tröôøng hôïp hy höõu treân, 
cho laø taïi thôøi vaän heân xui, neân caûm höùng thoát leân hai caâu thô:

"Vaän khöù, hoaøi sôn naêng trí töû

Thôøi lai, thanh thuûy khaû thoâi sinh"

(nghóa laø: Heát thôøi, khoai maøi coù theå laøm cheát ngöôøi; coøn thôøi, 
nöôùc laõ coù theå cöùu soáng ngöôøi).

Sau khi chaøng ñaùnh caù veà, ngöôøi nhaø ñem caù ra moå laøm moùn nhaém cho 
nhaø danh y uoáng röôïu. Laïi moät söï khoâng ngôø thöù ba xaûy ñeán: khi moå 
buïng caù, thaáy chuøm chìa khoùa, laïi chính laø chìa khoùa tuû saùch thuoác 
maø Bieån Thöôùc ñaõ neùm xuoáng soâng luùc tröôùc. OÂng töï nghieäm raèng: 

"Thieân meänh" ñaõ ñaët cho mình ngheà laøm thuoác ñeå cöùu ngöôøi, khoâng theå 
choái boû (Töø ñoù oâng ra söùc nghieân cöùu saâu theâm veà y thuaät, cöùu 
ñöôïc raát nhieàu beänh hieåm ngheøo. Tuy nhieân oâng vaãn chöa hieåu do ñaâu 
coù taùc duïng ngöôïc laïi cuûa cuû maøi vaø nöôùc laïnh.

Moät hoâm coù ngöôøi ñem löôn laïi baùn. Moät yù nghó chôït naûy ra trong ñaàu. 
Bieån Thöôùc baûo ngöôøi baùn löôn ñoå caû gioû löôn xuoáng ñaát, thaáy trong 
ñaùm löôn chæ coù moät con ngoùc ñaàu leân cao, coøn laïi ñaàu raïp saùt ñaát. 
Bieån Thöôùc mua con löôn ngoùc ñaàu aáy ñem laøm thòt naáu cho choù aên thì 
choù cheát. Baáy giôø Bieån Thöôùc môùi hieåu caùi cheát oan uoång cuûa chaøng 
trai coù vôï laêng loaøn laø do aên phaûi thöù löôn ngoùc ñaàu leân chöù khoâng 
phaûi taïi khoai maøi. Coøn nöôùc laõ giuùp vôï chaøng ñaùnh caù ñeû mau, vì 
chò aáy quaù meät, khoâng coøn söùc raën. Khi ñem nöôùc laïnh röûa maët, saûn 
phuï caûm thaáy saûng khoaùi, söùc maïnh taêng theâm neân sinh ñöôïc deã daøng 
chöù khoâng coù gì bí hieåm caû.

Baét maïch, chaån ñoaùn chính xaùc beänh tình laø moät coáng hieán lôùn cuûa 
Bieån Thöôùc ñoái vôùi y hoïc Trung Quoác noùi rieâng, ngaønh Ñoâng y noùi 
chung. Trong "Söû kyù", Tö Maõ Thieân taùn tuïng:"Ñeán nay thieân haï noùi ñeán 
maïch laø do Bieån Thöôùc vaäy ". Thaät ra noùi theá coù phaàn naøo hôi phoùng 
ñaïi, nhöng ñuùng laø Bieån Thöôùc raát tinh thoâng pheùp baét maïch, chaån 
ñoaùn beänh chính xaùc vaø trò beänh gioûi nhö thaàn. Chính vì vaäy neân daân 
gian coù raát nhieàu giai thoaïi truyeàn tuïng veà Bieån Thöôùc maø ôû treân 
laø moät vaøi ví duï. Nhöng ñaõ laø giai thoaïi thì tính chính xaùc raát haïn 
cheá, chaúng haïn giai thoaïi veà vieäc Bieån Thöôùc ñònh beänh cho Teà Hoaøn 
Coâng. Thaät ra, ñoù chæ laø moät söï gaùn gheùp, vì Teà Hoaøn Coâng maát naêm 
643 tröôùc Coâng nguyeân, hôn 200 naêm sau Bieån Thöôùc môùi ra ñôøi. Cuõng nhö 
giai thoaïi "khoai maøi, nöôùc laõ"; coù ngöôøi cho laø cuûa moät danh y Vieät 
Nam chöù khoâng phaûi cuûa Bieån Thöôùc v.v... (tuøy ñoäc giaû suy luaän). Duy 
coù söï tích sau ñaây thì ñuùng laø söï thaät. Ñoù laø laàn Bieån Thöôùc dieän 
kieán Taàn Vuõ Vöông. Sau khi nghe vua Taàn keå beänh Bieån Thöôùc xin ñöôïc 
ñieàu trò. Moät soá ngöôøi can ngaên vua Taàn: "Ñaïi vöông ñau ôû phía tröôùc 
tai, phía döôùi maét. Trò chöa chaéc ñaõ heát, khoâng kheùo tai laïi hoùa 
ñieác, maét hoùa môø maát". Taàn Vuõ Vöông voán nhaùt, nghe vaäy beøn thoâi, 
khoâng cho Bieån Thöôùc trò beänh. Bieån Thöôùc giaän döõ, lieäng cuïc ñaù ñoà 
ngheà xuoáng ñaát, maéng vua Taàn:"Ñaïi vöông vaán keá baäc trí giaû maø laïi 
nghe lôøi keû ngu ñeå hoûng vieäc. Ñieàu ñoù cho toâi thaáy chính trò cuûa 
nöôùc Taàn nhö theá naøo: nöôùc Taàn coù theå maát vì ñaïi vöông ñaáy". (Ñoaïn 
treân ghi trong "Chieán quoác saùch, chöông "Taàn saùch").

Ñeán cuoái ñôøi, danh tieáng Bieån Thöôùc ngaøy caøng lôùn, caøng khieán cho 
nhieàu ngöôøi ganh gheùt, trong ñoù coù moät vieân quan thaùi y nöôùc Taàn teân 
UÛy Heà. Haén voán laø keû baát taøi, thaáy y thuaät Bieån Thöôùc hôn ngöôøi, 
sôï moät ngaøy naøo ñoù coù theå thay vò trí cuûa haén. Vì vaäy naêm 310 tröôùc 
Coâng nguyeân, khi Bieån Thöôùc ñeán haønh ngheà ôû nöôùc Taàn, haén sai ngöôøi 
leùn ñaâm cheát oâng. Nhaân daân ôû nhieàu ñòa phöông raát thöông tieác, ñaõ 
cho döïng moä, bia vaø thôø Bieån Thöôùc ôû Thieåm Taây, Sôn Ñoâng, Haø Baéc, 
Haø Nam v.v...

Theo saùch söû ghi cheùp, Bieån Thöôùc khi coøn soáng ñaõ coù saùch "Bieån 
Thöôùc noäi kinh", "Bieån Thöôùc ngoaïi kinh", ñaùng tieác ñeàu ñaõ maát. Hieän 
coøn quyeån "Naïn kinh", coù giaù trò tham khaûo khaù cao veà kinh maïch, tuy 
coù ngöôøi cho raèng saùch naøy do ngöôøi ñôøi sau laøm, laáy teân Bieån 
Thöôùc. Söû gia Tö Maõ Thieân ñaùnh giaù Bieån Thöôùc raát cao: "Bieån Thöôùc 
haønh ngheà y laøm keû ñöùng ñaén toân troïng, giöõ möïc thöôùc tinh teá trong 
saùng, ñôøi sau hoïc theo khoâng phaûi deã". Thieát töôûng söï ñaùnh giaù cuûa 
Tö Maõ Thieân veà "thaàn y" Bieån Thöôùc nhö treân khoâng coù gì laø quaù ñaùng.

Taøi lieäu tham khaûo: "Söû kyù" (Tö Maõ Thieân); "Chieán Quoác saùch"; "Ñoâng 
Chu Lieät Quoác", "100 nhaân vaät aûnh höôûng lòch söû Trung Quoác"; "Vaên hoùa 
nguyeät san" (1956) v.v...

CHAØO MÖØNG 

YKHOANET

ÑEÄ TAM CHU NIEÂN

24/12/2000 - 24/12/2003






HT MEDSOFT

Name: Nguyen Hoang Bao Vu
Office: Sao Mai Computer Center for the Blind
12B/C7 Hoang Hoa Tham street, Tan Binh district Ho Chi Minh City Viet Nam
tel: 84 8 849 5069.
Fax: 84 8 293 8300.
Email:
info@xxxxxxxxxxxxxxxx
Website:
www.saomaicenter.org

Home: 210C Hiep Binh Chanh tenement. Thu Duc district Ho Chi Minh City Viet Nam
Cell-phone: 84 913 878 854

Other related posts: