[SMCC] B?O THÁP: Bi?u tu?ng van hóa c?a thi?n gi?a dòng th? t?c

B?O THÁP: Bi?u tu?ng van hóa c?a thi?n gi?a dòng th? t?c 
Tr?n Kiêm Ðoàn  
 
 

 
 
 

 

 



 

Tháp Báo Ân chùa B?ng A

 

Ngh? thu?t ki?n trúc dóng m?t vai trò quan tr?ng trong van hóa Ph?t giáo Dông 
cung nhu Tây, quá kh? cung nhu hi?n t?i. Nét ki?n trúc t? can b?n dã mang nhi?u 
ý nghia. M?t ngôi chùa hay b?o tháp bi?t d?t dúng ch? dã t? nói lên nh?ng di?u 
thâm di?u mà ngôn t? bình thu?ng t? mi?ng, t? ch? nghia không d? s?c nói lên. 
Nh?ng ngôi chùa thâm u, im l?ng chìm trong thiên nhiên mây khói c?a Nh?t B?n t? 
nó dã nói lên l?i thi?n t?nh. Nh?ng ngôi chùa ?n hi?n trong hang d?ng hay ven 
su?n núi cheo leo c?a Tây T?ng t? nó là h?nh ?nh tuy?t suong c?a hành gi? trên 
l?i d?o an nhiên thi?u d?c, vô thu?ng. Nh?ng ngôi chùa v?i ki?n trúc d? s? và 
màu s?c s?c s? c?a Trung Qu?c mang d?m tính "nh?p th? tu?ng, d? qu?n sinh" c?a 
hành gi? D?i th?a. B?i v?y, tuy ch? là hình tu?ng phù vân, nhung dáng v? riêng 
c?a m?i công trình xây d?ng d?u mang d?u ?n c?a hu?ng tu, n?p nghi, l?i sinh 
ho?t - di?u ki?n co b?n c?u thành van hóa - c?a m?t b? phái hay m?t ngôi chùa.

 

 



 

Tháp Quán Th? Âm chùa Vinh Nghiêm

 

 

B?o tháp là bi?u tu?ng van hóa c?a thi?n. Có nh?ng ngôi tháp làm cho ngôi chùa 
tang thêm s? thiêng liêng n?i ti?ng: Dó là tru?ng h?p b?o tháp (ngôi tháp cao 
quý).  Nhung cung có nh?ng ngôi tháp "phá c?nh" ngôi chùa, làm cho ngôi chùa 
ngày càng b? lãng quên và di xu?ng.

 

Nhi?u nghìn nam tru?c khi d?o Ph?t ra d?i, "tháp" là n?m m? c?a hàng vua chúa 
nhu Kim t? tháp ? Ai C?p, tháp Chàm ? nu?c ta. Sau ngày d?c Ph?t Thích Ca nh?p 
di?t, tháp tr? thành m?t bi?u tu?ng thiêng liêng ch?a kim thân xá l?i c?a d?c 
Ph?t. Khái ni?m v? "tháp" thay d?i hoàn toàn t? hình th?c cung nhu v? n?i dung. 
Tháp tr? thành m?t công trình m? thu?t ki?n trúc chùa vi?n và tháp là noi trung 
bày nh?ng di v?t thiêng liêng c?a các b?c giác ng? và thánh trí. Càng v? sau, 
t? thân ngôi tháp hay tháp xây d?ng trong qu?n th? c?a chùa vi?n du?c s? d?ng 
linh d?ng hon làm noi th? ph?ng di v?t k? ni?m và tro c?t c?a hàng danh su, d?i 
tang có công l?n v?i d?t nu?c, xã h?i, môn phái. T?ng bu?c, nuong theo s? "?ng 
d?ng linh d?ng" n?y, hàng vua chúa và hào phú dã l?m d?ng dem quy?n th? và ti?n 
b?c bi?n b?o tháp c?a thi?n thành noi d?ng tro c?t c?a hàng b?o chúa và phàm 
nhân. D?c bi?t t?i m?t s? vùng c?a các qu?c gia có s? ti?p c?n và pha tr?n gi?a 
d?o Ph?t và "tôn giáo dân gian" d?a phuong nhu x? chùa tháp Miên, Nam ?n, Nam 
Duong, Mã Lai... thì tháp chùa thu?ng b? l?i d?ng bi?n thành d?n th? và kho 
ch?a tro c?t c?a Da Th?n giáo và Bái V?t giáo.

 

B?o tháp trong m? thu?t ki?n trúc Ph?t giáo Vi?t Nam.

 

 Trong nhi?u d?c tính và hình tu?ng tiêu bi?u c?a m? thu?t ki?n trúc chùa vi?n 
Ph?t giáo Vi?t Nam t? xua d?n nay, hình ?nh ngôi Tháp Chùa v?n là hình ?nh bi?u 
trung cho tinh th?n van hóa Ph?t giáo. Mái chùa, b?o di?n, hình tu?ng, quy 
mô... c?a m?t ngôi chùa có th? d?i thay theo hoàn c?nh van hóa và nhu c?u th?i 
d?i, nhung tháp chùa v?n là m?t bi?u tu?ng thiêng liêng nh?t cho l?ch s? và s?c 
s?ng c?a m?t ngôi chùa.

 

Theo Kiêm D?t trong M? thu?t Ph?t giáo:

 

Ba ki?n trúc Ph?t Giáo co b?n là Saitya (Chi d?), Vihâra (T?) và Stupa (Tháp) 
dã t?n t?i ? Vi?t Nam du?i nhi?u d?ng th?c: Chùa ? d?ng hang d?ng, chùa ? d?ng 
ki?n trúc theo quy u?c thu?ng th?y và chùa ? d?ng b?o tháp.

 

Theo T? H?i T? Di?n c?a Trung Hoa có vi?t nhu sau: Sách "T? V?c" nói: Tháp là 
phù d?, noi chôn xuong Ph?t, cung g?i là Tháp bà, Phù d? (hay Phù t?); còn có 
m?t tên n?a là Phù h?a hay Ph?t D? d?u là ti?ng Ph?t; nó do ch? "Hãn d? ba" 
(Stupa) hay "Xu?t dô bà" (Dagoba) nói theo âm Hán Vi?t. Theo nghia d?o Ph?t, nó 
là m? mã, là linh mi?u. V? t?ng tháp thì trong Kinh Ni?t Bàn, quy?n 41, có ch? 
cách xây tháp: Ph?t tháp thì 13 t?ng, Bích Chi Ph?t tháp thì 11 t?ng, A La Hán 
tháp thì 4 t?ng... Còn Tháp c?a v? Chuy?n Luân Vuong thì ch?ng nên xây t?ng; là 
vì v? Chuy?n Pháp Luân chua thoát kh?i các m?i kh? trong tam gi?i.

 



 

Tháp ?n Tôn chùa T? Dàm

 

Phù d?, b?o tháp là bi?u tu?ng thiêng liêng nh?t trong ki?n trúc Ph?t giáo. T?i 
d?t Ph?t ?n D?, phù d? du?c coi nhu là chính s? hi?n di?n c?a d?c Ph?t. Các tu 
si ch? c?n m?t ch? trú ng? t?m th?i trong nh?ng hang d?ng hay nh?ng gian nhà 
don so trong r?ng cây. Nh?ng co s? quy mô, d?p d? thì ch? du?c dùng trong vi?c 
th? ph?ng. Khi Ph?t giáo du?c truy?n sang Trung Qu?c và Vi?t Nam, song song v?i 
s? phát tri?n c?a giáo pháp D?i Th?a, tháp và chùa phát tri?n d?ng b? trên can 
b?n "chùa th? Ph?t, tháp hu?ng Ph?t". M?i b?o tháp du?c xây d?ng nhu ph?n tinh 
hoa hu?ng Ph?t c?a chùa. Tháp tr? thành chi?c c?u tâm linh gi?a ngu?i tu và chu 
Ph?t. Do v?y, nh?ng giáo phái Ph?t giáo khác nhau cung dã có nh?ng lý gi?i khác 
nhau v? tháp. Nhu T?nh D? Tông thì thiên v? hình tu?ng các t?ng tháp là bi?u 
trung cho các ki?p tu (Tam ph?m vãng sanh) nhu lo?i tháp Hoà Phong (chùa Dâu - 
B?c Ninh), tháp C?u Ph?m Liên Hoa (chùa D?ng Ng? - H?i Hung), tháp Bút (Hà 
B?c). Ph?t giáo M?t Tông thiên v? lo?i hình "C?i Kinh" . Ph?t Giáo Ti?u th?a 
l?i thiên v? lo?i tháp "bát úp" xây theo hình qu? chuông.Nh?ng ngôi tháp n?y 
chính là ngôi d?n th?, trong dó th? d?c Thích Ca Mâu Ni.

 

D?o Ph?t Vi?t Nam d?i Lý (1010-1225) và d?i Tr?n (1226-1400) dã có s? chuy?n 
bi?n d?ng hành v?i tinh th?n d?c l?p dân t?c. M?c d?u ?nh hu?ng c?a m?t m?t n?n 
Ph?t h?c Hán T?ng du nh?p t? Trung Qu?c quá lâu dài và n?ng n?; nhung s? vuon 
mình c?a d?o Ph?t Vi?t Nam ra kh?i quán tính Trung Hoa không bao gi? ng?ng 
nghi. Th? hi?n d?m nét nh?t là ngh? thu?t ki?n trúc chùa tháp:  Di?n Ph?t du?c 
m? ra r?ng rãi hon và th? ngôi Tam B?o là chính. Nh?ng b?o tháp không còn du?c 
d?t v? trí trung tâm, mà du?c xây tru?c chùa hay hai bên chùa. Có b?n b?o tháp 
l?n du?c xây du?i tri?u Lý Thánh Tông là: Tháp Báo Thiên (1057) tháp Tu?ng Long 
(1059), tháp chùa Ph?t Tích (1066) và tháp Thang Bình (1068). Vua Lý Nhân Tông 
cung cho xây r?t nhi?u tháp. Có nh?ng tháp ph?i xây trong nhi?u nam m?i hoàn 
t?t.

 

Vào d?i nhà Lý các tháp thu?ng là ki?n trúc chính, là trung tâm di?m c?a toàn 
b? ngôi chùa. Tuy nhiên các tháp c?a d?i Tr?n d?u là nh?ng ki?n trúc có tính 
ch?t ph? thêm cho qu?n th? chùa chi?n.

 

Các b?o tháp xây d?ng d?i nhà Tr?n là s? ti?p n?i công trình xây d?ng d?i Lý. 
s? lu?ng khá nhi?u, có v? trí quan tr?ng trong ki?n trúc Ph?t Giáo c?a giai 
do?n n?y. So v?i nh?ng tháp d?i Lý, tháp d?i Tr?n có kích thu?c và hình dáng 
thanh và g?n hon, tuy nhiên, mô th?c d?i cuong d?u gi?ng nhau. Nh?ng ngôi tháp 
n?y du?c d?ng lên v?i m?c dích làm noi th? Ph?t và luu gi? nh?ng di tích mang 
tính ch?t k? ni?m c?a Ph?t giáo. Di?n hình là các tháp Ph? Minh (Hà Nam Ninh), 
tháp Bình Son (L?p Th?ch, Vinh Phú) tháp B?o Th?ng (Qu?nh Lâm, Qu?ng Ninh)... 
Cung có tháp d? làm m? c?a các su tang, nhu các tháp c?a vua Tr?n Nhân Tông, 
Pháp Loa, Huy?n Quang (Trúc Lâm tam T?) ? Trúc Lâm Yên T?.

 

Qua d?i Lê, Nguy?n thì s? phát tri?n chùa chi?n ?ng h?p v?i sinh ho?t xã h?i 
tr?c ti?p hon là ? t?m cao mang tính tu?ng trung th?i Lý Tr?n. Tuy nh?ng hình 
th?c b?o tháp cung du?c tôn vinh và phát huy xây d?ng kh?p noi nhung không tr? 
thành trung tâm di?m c?a m?t ngôi chùa hay m?t qu?n th? chùa chi?n.

 

Ph?n l?n nh?ng b?o tháp th?i Lý Tr?n có tu?i c? 1000 nam thì ch? còn luu tên 
g?i hay ? d?ng ph? tích, c? s? ho?c v?n t?n t?i du?i dáng v? tôn t?o, ph?c ch? 
hay trùng tu. Ngày nay, các b?o tháp còn t?n t?i g?n v?i so b?n nguyên th?y 
nh?t là các b?o tháp d?i Nguy?n. S? lu?ng nhi?u nh?t là ? Hu?.

 



 

Tháp Phu?c Duyên chùa Linh M?

 

 

Hành huong qua b?o tháp

 

Mùa Xuân nam nay, 2012, tôi có d?p vi?ng m?t s? b?o tháp c?a các chùa Vi?t Nam. 
Tháp c? xua tu?i c? ngàn nam nhu chùa B?o Tháp ? Thanh Trì bên b? sông Nhu?. 
Tháp xây khi tôi còn là thanh niên nhu tháp Vinh Nghiêm ? Sài gòn. Tháp m?i t?o 
d?ng còn nu?c son nguyên th?y d?u tiên nhu tháp chùa Linh ?ng ? Bãi b?t Dà 
N?ng. Tháp m?i nh?t là tháp chùa T? Dàm ? Hu?.

 

N?u khách hành huong hi?u k? v?i nh?ng con s? "k? l?c" thì vi?ng Tháp Báo Ân 
(Hà N?i). Tháp du?c xây d?ng trong khuôn viên chùa B?ng A. Dây là ngôi b?o tháp 
cao nh?t ? Vi?t Nam mà tôi du?c vi?ng. Tháp có 13 t?ng, cao 57 mét. Bên trong 
th? 104 pho tu?ng d?c Ph?t Thích Ca b?ng d?ng. Chung quanh tháp có 4 pho tu?ng 
t? tr?n Thiên Vuong b?ng dá. Trên 8 c?a ? t?ng 1 có 8 pho sách dúc b?ng d?ng, 
ch?m n?i nh?ng bài thi?n k?. Bên c?nh tháp là 18 pho tu?ng La Hán. Khi d?ng 
ngoài, t? xa nhìn t?i và t? du?i nhìn lên, ban d?u tôi có m?t c?m giác hoi l?c 
lõng vì dáng tháp quá cao, vu?t h?n v?i qu?n th? chung quanh. Nhung khi vào bên 
trong, n?i dung bài trí ngh? thu?t và hòa di?u t?o nên m?t c?m giác thanh th?n 
và an l?c.

 

Trên du?ng t? B?c vào Nam, n?u v?n còn thích chút lãng m?n dá mòn, rêu nh?t 
thành c?, du?ng xua... thì nên d?ng chân ? Hu? là noi v?n còn  nhi?u b?o tháp. 
Nh?ng b?o tháp r?t c? nhung v?n còn d?ng v?ng v?i th?i gian là tháp Phu?c Duyên 
chùa Linh M?, tháp B? D? chùa T? Hi?u, tháp Nguyên Thi?u chùa Qu?c Ân, tháp 
Li?u Quán chùa Thuy?n Tôn... và b?o tháp m?i nh?t ? Hu? là tháp ?n Tôn chùa T? 
Dàm, xây d?ng và hoàn thành cùng th?i v?i vi?c d?i trùng tu chùa vào nam 2009. 
Tháp có 7 t?ng, cao 27 mét. Bên trong d?t tu?ng Ph?t 7 d?i trong quá kh?. Tháp 
có tên ?n Tôn vì nguyên g?c chùa T? Dàm do thi?n su Minh Ho?ng - T? Dung khai 
son vào th? k? 17 l?y tên là ?n Tôn có nghia là l?y s? truy?n tâm làm tôn ch?. 
Nam 1703, chúa Nguy?n Phúc Chu s?c phong cho chùa là "S?c T? ?n Tôn T?". D?n 
nam Thi?u Tr? 1841, chùa du?c d?i tên là T? Dàm, có nghia là dám mây lành.

N?u ? Hu?, tháp Phu?c Duyên chùa Thiên M? t?o nên hình tu?ng b?o tháp nhu m?t 
l?i tho thi?n hòa di?u v?i c?nh chùa và thiên nhiên, sông núi bao la thì ngu?c 
l?i, tháp ?n Tôn chùa T? Dàm làm cho không gian t? nhiên c?a t?ng th? ngôi chùa 
bé l?i vì ki?n trúc d? s? c?a khung k? thu?t dã vu?t lên ph?n m? thu?t. Hon th? 
n?a, b?o tháp thu?ng hi?n h?u gi?a c?nh núi sông ch? núi sông không hi?n sinh 
t? trong lòng b?o tháp.

 

Tru?c khi v? l?i x? s? v?ng bóng "Mua v?n mua bay trên t?ng tháp c?..." tôi d?n 
vi?ng tháp Vinh Nghiêm. B?n muoi nam tôi m?i v? tham l?i chùa Vinh Nghiêm Sài 
gòn (cung có m?t chùa Vinh Nghiêm khác ? mi?n B?c). T? xa dã th?y tháp Quán Th? 
Âm chùa Vinh  Nghiêm s?ng s?ng v?i dáng uy nghi, cân d?i và m? thu?t. Tháp có 7 
t?ng, cao 40m, n?m phía bên ph?i c?ng tam quan. G?n 20 nam sau, 1982, m?t tháp 
khác c?a chùa Vinh Nghiêm du?c xây d?ng bên ph?i, cao 25m, n?m phía d?ng sau 
chùa ? m?t v? trí khu?t và kín dáo v?i khu v?c công c?ng. Dây là tháp c?t gi? 
tro c?t ngu?i quá vãng d?ng trong nh?ng bình sành do thân nhân mang t?i ký t? 
v?i nhà chùa. Tháp tro c?t du?c d?t tên là "Tháp Xá l?i C?ng D?ng"! Dã có r?t 
nhi?u ý ki?n góp ý v? c?m t? "xá l?i" không thích h?p vì dây là tháp d?ng tro 
c?t c?a ngu?i thu?ng ch? không ph?i là "xá l?i" c?a các b?c tôn d?c. Hi?n nay 
tháp tro c?t ch?a trên hai muoi m?y ngàn bình d?ng thi hài ngu?i dã t?ch di?t.

 

Nam 2003, m?t ngôi tháp b?ng dá d?c, du?c kh?c ch?m d?y ngh? thu?t, du?c d?ng 
lên bên trái c?a chùa d? th? v? sáng l?p chùa là hoà thu?ng Thích Thanh Ki?m và 
Thích Tâm Giác.

 

Khi bàn v? hình ?nh "tháp chùa trong Van Hóa Ph?t Giáo", cách b? trí các ngôi 
tháp c?a Chùa Vinh Nghiêm dã cho tôi m?t ?n tu?ng khá sâu s?c. Nhà chùa có s? 
phân d?nh r?ch ròi: Dâu noi th? Ph?t (tháp Quán Th? Âm), dâu là noi th? T? khai 
sáng (tháp Dá), dâu là noi ph? d? vong linh d?i chúng (tháp C?ng d?ng).

 

Th?i Minh Tr?, thi?n su Minh Dang Tu? Minzu Kaishiwa dã ban n?i ch? cho chu 
Tang tru?c b?o tháp Kinkaku-ji ? Kyoto (1377), l?i nh?n nh? dã du?c nh?c nh? 
l?i ngay sau tr?n d?ng d?t 2011: "Ki?n th?c v?ng vàng v? các nguyên lý Ph?t 
h?c, kh? nang ?ng d?ng và di?u h?p nghiêm c?n theo truy?n th?ng van hóa c?a 
thi?n và ý hu?ng phát huy tình th?n vô ngã không dính m?c là nh?ng công h?nh 
hàng d?u trong vi?c h? trì Tam b?o c?a nh?ng v? trú trì tôn túc xua nay. D?ng 
th?i, dó cung là n?n t?ng xây d?ng b?o tháp t? chân tâm ch? không ph?i b?ng xi 
mang và dá g?ch d?o, khiêng mang d?n t? bên ngoài nên s? không có thiên tai nào 
phá h?y du?c". (Kaishiwa, Japanese Stupas. 2011)

 

Khi có tin các th?y d?a lý n?i ti?ng c?a Trung Qu?c ra tay cho xây d?ng nh?ng 
tháp chùa d? tr?n y?m s? hung th?nh c?a Ph?t giáo phuong Nam, Tu? Quang T? Su 
d?i Tr?n ghi trong pháp ch? v? nguyên t?c xây d?ng chùa tháp nhu sau:

 

Chánh d?o b?t kinh phong th?y bá

Chân tâm vô úy di?n lôi th?n

T?, h?u, ti?n dình duy Ph?t tháp

Bàng viên h?u di?n v?ng linh am

 

T?m d?ch:

 

Chánh d?o sá gì trò phong th?y

Chân tâm ch?ng s? s?m hung th?n

Ph?i, trái, ti?n du?ng xây tháp Ph?t

Vu?n bên, nhà h?u cúng am linh

 

Nghia là khi xây d?ng chùa tháp dúng ch? nhu: Bên ph?i, bên trái, phía tru?c 
xây b?o tháp th? Ph?t và vu?n c?nh sau chùa có am v?ng linh là di dúng v?i 
chánh d?o, tâm thành thì ch?ng còn lo gì chuy?n phong th?y, s?m sét tinh ma d?y 
hu v?ng.

 

D?o Ph?t nh?p th? không d?ng nghia v?i th? t?c hóa

 

Khuynh hu?ng "nh?p th?, c?u th?" c?a Ph?t giáo D?i Th?a ngày càng th? hi?n rõ 
nét trong xã h?i ngày nay. Nhung s? quan ng?i l?n nh?t c?a quá trình "dem d?o 
vào d?i d? c?u d?i" là kh? nang an trú trong gi?i lu?t c?a hàng tang l? và s?c 
cu?n hút c?a tham ái gi?a cu?c d?i thu?ng. Cu?c d?i m?t gi?a thánh và phàm dang 
tr? thành m?t s? thách th?c tr?c ti?p. Tuy th? hi?n khi ?n, khi tàng, khi bi?n 
tu?ng du?i muôn vàn hình thái nhung vô cùng b?o li?t.

 

Nói d?n d?o Ph?t, ngu?i ta thu?ng nghi ngay d?n nguyên lý nhà Ph?t là "v?n pháp 
giai th? Ph?t pháp", nghia là toàn th? cu?c s?ng ch?ng có gì bí ?n vu?t ra 
ngoài t?m nhìn c?a nhà Ph?t. Tuy nhiên, m?i v?t, m?i vi?c, m?i s? v?t không 
khác nhau v? b?n ch?t tuy?t d?i (tánh); nhung l?i d?u khác nhau hình thái, dáng 
v? (tu?ng) và cách tác d?ng, sinh ho?t, v?n hành (d?ng). T?t c? các b?o tháp 
xua nay d?u không khác nhau v? tính r?ng l?ng và quá trình bi?n ho?i không 
ng?ng nhung l?i khác nhau v? hình th?, v? cách s? d?ng c?a nhà chùa noi d?ng 
tháp. Van hóa chùa tháp là van hóa tâm linh ti?m ?n hay hi?n l? trong su?i 
ngu?n giáo lý nhà Ph?t. B?i v?y, chùa tháp là noi th? t? và ngu?ng v?ng. Tuy?t 
nhiên không ph?i là noi trung bày, cúng t?, l? l?c mang n?ng tính ch?t c?u xin, 
khoe m? hay mua bán. Nh?ng ngôi b?o tháp mà ngu?i vi?t có d?p trình bày trên 
dây, tuy có l?ch s? cách xa nhau hàng nghìn nam nhung d?u có chung m?t d?c tính 
l?ch s? là thanh t?nh, thiêng liêng. Chua có tru?ng h?p b?o tháp b? các hàng 
giáo ph?m t? vi?n l?m d?ng, bi?n tu?ng thành nh?ng ngôi tháp ch?a tro c?t n?ng 
tính th? tru?ng hon là thu?n khi?t tôn giáo.

D?c bi?t là trong m?t hoàn c?nh van hóa m?i c?a ngu?i Vi?t Nam dang s?ng ? nu?c 
ngoài, tính "d?ng" c?a chùa tháp dang b? thách d? không ng?ng tru?c khuynh 
hu?ng "th? t?c hóa".  Có th? don c? m?t tru?ng h?p tham kh?o (a case study) nhu 
sau:

 

M?t ngôi chùa Vi?t Nam ? M? v?a du?c tôn t?o v?i kinh phí hàng tri?u dô la 
trong khu d?t vu?n chùa cu. Trú trì chùa là m?t nhà su tr?, b?n linh, nang 
d?ng, t? d?t Vi?t sang d?nh cu ? M? trên du?i mu?i nam và lên hàng trú trì r?t 
s?m. Vì nhu c?u xây d?ng nhà chùa không gi?i h?n nên nhà su thu?ng xuyên b? 
cu?n hút vào công vi?c xây d?ng: H?t chánh di?n d?n các d? án tu?ng dài. Tu?ng 
dài chua xong d?n l? h?i. L? h?i v?a d?t d?n ti?c gây qu?. D?n vi?ng khu qu?n 
th? chùa m?i xây, ngu?i ta hoa m?t và lòng thanh t?nh gi?m xu?ng vì quá nhi?u 
?nh tu?ng Ph?t, b? tát, la hán, chúng sanh, tu?ng dài, gi? son, hoa viên, c? 
m?c... du?c trung bày la li?t kh?p noi. K? c? tu?ng Quan Công râu dài m?t d? 
th? d?i dao và Truong Phi râu hùm d?ng ngu?c to l?n hon ngu?i thu?ng d?t d?ng 
gác ngay tru?c chánh di?n.

 

Chùa có m?t d? án v?a m?i kh?i công là vi?c xây d?ng m?t "b?o tháp" d?ng tro 
c?t do m?t "d?i gia" tài tr?. S? quan ng?i gây ra tranh cãi d?u tiên chua ph?i 
v?n d? gì xa hon là v? trí tháp tro c?t d?t không dúng ch?. T? c?ng tam quan di 
vào và tính theo chi?u ti?n - h?u c?a khuôn viên chùa thì tháp tro c?t ? bên 
ph?i và ngang t?m v?i b?c c?p bu?c vào chánh di?n.

 

Nhà su trú trì tr? l?i cho m?i s? góp ý v?i k?t lu?n "ti?n công" nhu sau: "Van 
hóa Ph?t giáo ph?i du?c thay d?i và ?ng d?ng linh d?ng theo hoàn c?nh m?i ? M?!"

Nh?ng v? góp ý và th?nh ý trình bày nhu sau:

 

1. D?ng v? van hóa Ph?t giáo thì "ti?n Ph?t h?u thánh" hay phát tri?n r?ng 
trong dân gian sau n?y "ti?n Ph?t h?u linh" là m?t nguyên t?c m?m d?o nhung 
"tùy duyên b?t bi?n" c?a Ph?t giáo D?i th?a. Nguyên t?c n?y du?c v?n d?ng trong 
tru?ng h?p nhà chùa có thêm ph?n "ph? d? chúng sanh" b?ng phuong th?c s? d?ng 
ph?n sau chùa (h?u linh) d? th? tro c?t c?a m?t s? ngu?i quá vãng có thân nhân 
mang t?i ký thác cho nhà chùa. Van hóa Ph?t giáo có th? tùy hoàn c?nh và tùy 
nhu c?u mà hóa d?. Tuy nhiên, b?o tháp xây d?ng dính li?n hay ? v? trí tr?c 
ti?p v?i ti?n dình c?a chùa ch? th? nh?ng bi?u tu?ng c?a Ph?t và thánh chúng. 
Nh?t d?nh không du?c tùy ti?n th? nh?c thân tro c?t c?a phàm nhân.

 

Dó là chua bàn d?n lý nhà Ph?t v? thân t? d?i (d?t, nu?c, gió, l?a) do duyên 
h?p mà thành. Khi h?t duyên thì v?n s? d?u không. L?p tháp th? tro c?t trong 
chùa là ch?p ngã. Mu?n linh h?n vãng sanh thì ph?i c?n "phá ngã vãng sanh". Do 
dó, xi?n duong vi?c gi? tro c?t ngu?i quá vãng l?i trong chùa là phi Ph?t pháp.

 

2. D?ng v? van hóa Vi?t Nam thì "s?ng nhà, thác m?" nên khi "m? yên thì m? d?p; 
d?ng m? thì ngã m?". Th? nào là d?ng, th? nào là an?

 

Tru?ng h?p vua T? D?c (1848-1883) th?t dáng tham kh?o. Trong s? 13 vua tri?u 
Nguy?n, vua T? D?c du?c xem là ông vua có ki?n th?c Tam giáo, d?c bi?t là Ph?t 
h?c v?ng vàng và su?t d?i r?t có hi?u v?i m?. Khi có ngu?i tâu vua r?ng, nên lo 
h?u s? cho m? vua là bà T? Du b?ng cách tìm m?t noi trong nh?ng b?o tháp n?i 
ti?ng nh?t c?a Hu? d? g?i tro xác c?a bà khi quá vãng d? bà du?c "van kinh 
thính pháp". Nhà vua dã tr? l?i r?ng: "M?u h?u ta tuy là b?c m?u nghi thiên h?; 
tuy nhiên, v?n chua thoát ra kh?i vòng l?c d?c th?t tình c?a nhân th?. Trong 
lúc lý nhà Ph?t coi v?n s? giai không và b?o tháp là noi ph?ng t? nh?ng b?c 
xu?t tr?n xu?t th?. Vi?c th? tro c?t trong chùa vi?n dã là vi?c không nên r?i. 
Nay l?i tính chuy?n dua h?u thân c?a m? ta vào chung b?o tháp v?i các b?c 
thu?ng th?a Ph?t thánh thì khác nào nh?t chim d?ng n?i v?i r?ng trên mây, v?i 
phu?ng hoàng trên núi vào trong chi?c l?ng son Tam B?o. M?i nghi d?n cung d? 
làm cho m?u h?u ta lo s? r?i, nói chi d?n bình tâm mà van kinh thính pháp." 
(Kh?i truy?n. NXB. Dông Phuong, 2001).

 

3. D?ng v? van hoá Âu M? thì d?c tính quan tr?ng hàng d?u c?a van hóa phuong 
Tây là s? phân d?nh rõ ràng gi?a quy?n t? do cá nhân và t?p th?.  M?t co s? xây 
d?ng lên do s? dóng góp chung c?a d?i chúng thì ph?i ph?c v? d?i chúng. Chùa, 
b?o tháp d?ng lên là tài s?n và phuong ti?n chung c?a t?p th?. Nay bi?n chùa 
hay b?o tháp làm noi "du?ng linh, du?ng d?a", ph?c v? cho m?t s? ngu?i dem 
quy?n th? hay ti?n b?c ra mua quy?n l?i d?c thù là v?a không h?p tình mà cung 
ch?ng h?p lý trong hoàn c?nh c?a c?ng d?ng ngu?i Vi?t h?i ngo?i hi?n nay.

 

Trong sách Hành huong qua nh?ng Di tích B?o Tháp t?i Vi?t Nam, nhà nghiên c?u 
c? v?t Trúc Son Truong Công Minh dã li?t kê khái quát lu?c s?, hình ?nh, di 
tích và ph? tích c?a hon 300 b?o tháp t? các chùa vi?n c?a Ph?t giáo Vi?t Nam. 
Ông nh?n d?nh r?ng: "B?o tháp là bi?u tuong van hóa c?a m?t ngôi chùa. Nhung 
càng ngày khuynh hu?ng th? t?c hóa dã làm phai m? d?n hình ?nh thiêng liêng c?a 
b?o tháp. Có 3 tru?ng h?p vô tình hay c? ý, tính 'd?ng' c?a b?o tháp thu?ng b? 
l?m d?ng là: (1) Xây b?o tháp làm v?t trang trí không dúng th?i, không dúng ch? 
cho m?t qu?n th? chùa chi?n. (2) Xây b?o tháp d? vinh danh và th? ph?ng m?t hay 
nhi?u nhân v?t b?t x?ng nhung du?c th? l?c giàu có, quy?n th? l?i d?ng tôn 
xung. (3) Xây b?o tháp d? d?ng tro c?t nh?ng ngu?i thu?ng vô danh ch?ng có công 
tr?ng gì v?i xã h?i hay v?i ngôi t? vi?n ph?ng t? nhung do thân nhân dem vàng 
b?c ra mua." (TCM. Sdd;tr. 216)

 

Th?i hi?n d?i, tác d?ng ti?n làm ch? - money talk - c?a kinh t? th? tru?ng dang 
di?n ra sôi n?i, t?o ?nh hu?ng v?t ch?t th?c d?ng d?y tiêu c?c d?n m?i ngõ 
ngách trong cu?c s?ng.  T? nh? d?n l?n nhu tình c?m, d?o lý, phong hóa; t? cá 
nhân d?n t?p th? nhu m?i ngu?i, th?y giáo, th?y thu?c, gi?i lãnh d?o; t? d?i 
thu?ng d?n tâm linh nhu c?a ti?m, nhà buôn, chùa chi?n, tu vi?n. r?t khó có noi 
nào tránh kh?i nanh vu?t cu?n hút c?a kinh t? th? tru?ng. Không ít chùa chi?n 
dã bi?n thành "Ti?m Ph?t" (ch? c?a Alan Maspero - Buddha Enterprises) v?i d? 
màn dóng góp, cúng du?ng, gây qu? thu?ng xuyên. C?nh báo chí qu?ng cáo r?m r?, 
t? n?n sân chùa thanh t?nh trang nghiêm bi?n thành s?n kh?u an u?ng, bán vé, 
nh?c gi?t x?p xình, ca si u?n éo, la hét hay n?c n? nh?ng b?n tình ca d?y "tam 
d?c" tru?c s? "thu?ng lãm" c?a chu tang ni. không còn là gi?i c?m.

 

M?t khi van hóa tôn giáo b? l?m d?ng và thoái trào thì d?i s?ng tâm linh s? b? 
suy d?i và ?nh hu?ng tiêu c?c trên d?i d?i s?ng tinh th?n s? kéo dài d?n c? 
m?t, vài th? h?.

 

K?t lu?n

 

Cu?c cách m?ng truy?n thông d?i chúng và khoa h?c k? thu?t hi?n nay dã làm d?y 
lên nh?ng th? thách m?i cho tôn giáo nói chung. Riêng d?i v?i Ph?t giáo Vi?t 
Nam, v?n d? càng tr? nên da di?n hon - n?u không mu?n nói là nhiêu khê và ph?c 
t?p - b?i tinh th?n t? do phóng khoáng c?a d?o Ph?t dã theo trào luu toàn c?u 
hóa mà m? ra quá nhi?u hu?ng. Tuy nguyên t?c da nguyên, da h? là môi tru?ng lý 
tu?ng c?a kh? nang phát huy và sáng t?o; nhung d?ng th?i cung là m?i de d?a c?a 
m?m m?ng phân hóa và phân tranh phe phái c?c b? nhu Ph?t t? trong cung nhu 
ngoài nu?c dang ch?ng ki?n và n?m tr?i trong nh?ng nam qua.

D?o Ph?t có cuong linh thành van r?t minh b?ch. Dó là gi?i lu?t, giáo ch?, giáo 
pháp và k? c? giáo di?u. Th? nhung, có lu?t l? và t? do dân ch? là m?t vi?c; 
còn có kh? nang và tinh th?n thi hành và s? d?ng nghiêm ch?nh nh?ng lu?t t?c ?y 
hay không là vi?c khác.

 

Nhu c?u d?i s?ng tâm linh c?a con ngu?i, nh?t là th? h? tr? ngày nay n?ng tính 
xã h?i nhân sinh nhi?u hon nhu c?u tri?t lý tu tu?ng.  Do dó, tôn giáo ngày nay 
là dáp s? cho khát v?ng gi?i thoát hay c?u r?i ph?n d?i còn l?i hon là thênh 
thang di tìm câu tr? l?i cho nh?ng v?n n?n siêu hình xa xôi.  Trên nh?ng vùng 
d?t m?i, vai trò ngu?i tu si dang b?t d?n ph?n "tinh" nhu xua mà chuy?n sang 
ph?n "d?ng" tru?c yêu c?u th?c t?.  H? qu? t?t nhiên là dáng m?ng vì d?o pháp 
có co phát tri?n và hung th?nh hon; nhung d?ng th?ì cung dáng quan ng?i vì du?i 
s? tác d?ng thiên hình v?n tr?ng c?a v?t ch?t thì giá tr? tâm linh s? r?t d? 
bi?n tu?ng theo nghi?p chu?ng c?a mô th?c "kinh t? th? tru?ng" trong tôn giáo.

 

Ngu?i vi?t bài n?y, m?o mu?i bàn d?n nh?ng giá tr? tâm linh c?a b?o tháp. Nhung 
xin du?c nh?n m?nh v? nh?ng B?o Tháp tâm truy?n nhi?u hon là nh?ng b?o tháp 
g?ch dá th? truy?n.

 

Kính chúc T? Chúng và m?i ngu?i mùa An Cu Ki?t H? nam Nhâm Thìn d?u xây d?ng 
thành công m?t b?o tháp tâm truy?n cho chính mình và t?m quên di hình tu?ng 
nh?ng b?o tháp xây b?ng g?ch dá th? truy?n dã khi?n tâm mình b?t t?nh.

 

Sàigòn - Cali mùa An cu ki?t H? 2012

 
 
Tr?n Kiêm Ðoàn  

Other related posts:

  • » [SMCC] B?O THÁP: Bi?u tu?ng van hóa c?a thi?n gi?a dòng th? t?c - Nguyen Hong Van